ମୁଖଵାସଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସମାଂତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଵାରୁଣଂ ଲୋକମାପ୍ନୋତି ଵାରୁଣଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ମୁଖରେ ବସିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ଶେଷରେ ଗାଈ ଦାନ କରିଲେ ବାରୁଣ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବାରୁଣ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣଂ ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୈମଂ ଚଂଦ୍ରଂ ନିଵେଦଯେତ୍। ଚଂଦ୍ରଵ୍ରତମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚଂଦ୍ରଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯିଏ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରି, ସୁନାର ଚାନ୍ଦ ଦାନ କରେ, ସେଠି ଏହି ବ୍ରତକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ପଂଚତପା ଯୋଂତେ ହେମଧେନୁପ୍ରଦୋ ଦିଵମ୍। ଯାତ୍ଯଷ୍ଟମୀଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ, ପଞ୍ଚତପ ନାମକ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ସୁନାର ଗାଈ ଦାନ କରି, ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତାରିଖରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ରୁଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ସକୃଦ୍ଵିଧାନକଂ କୁର୍ଯାତ୍ତୃତୀଯାଯାଂ ଶିଵାଲଯେ। ସମାପ୍ତେ ଧେନୁଦୋ ଯାତି ଭଵାନୀଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଏକଥର ନିୟମିତ ପୂଜା କରି, ଶେଷରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଭବାନୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ମାଘେ ନିଶ୍ଯାର୍ଦ୍ରଵାସାଃ ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଦିଵିକଲ୍ପଂ ଵସିତ୍ଵେହ ରାଜା ସ୍ଯାତ୍ପଵନଵ୍ରତମ୍
ମାଘ ମାସରେ, ରାତିରେ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଏଠାରେ ଏକ ଦିନ ବାସ କରି, ସେ ରାଜା ହେବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ପବନ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ଫାଲ୍ଗୁନ୍ଯାଂ ଭଵନଂ ଶୁଭମ୍। ଆଦିତ୍ଯଲୋକମାପ୍ନୋତି ଧାମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଘର ଦାନ କଲେ, ସେ ଆଦିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧାମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ପୂଜ୍ଯ ଦାଂପତ୍ଯମୁପଵାସୀ ଵିଭୂଷଣୈଃ। ଦଦନ୍ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୋତି ମୋକ୍ଷଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରି, ଦମ୍ପତି ଉପବାସ ରହି, ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଦାନ କରିଲେ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ମୋକ୍ଷ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ଦତ୍ତ୍ଵାସିତଦ୍ଵିତୀଯାଯାମିଂଦୌ ଲଵଣଭାଜନମ୍। ସମାପ୍ତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଯାତି ଵିପ୍ରାଯ ଶିଵମଂଦିରମ୍
କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଲୁଣ ଭରା ପାତ୍ର ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଗାଈ ଦାନ କରିଥାଏ।
କାଂସ୍ଯଂ ସଵସ୍ତ୍ରଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦକ୍ଷିଣାସହିତଂ ତଥା। ସମାପ୍ତେ ଗାଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ଯାତି ଶିଵମଂଦିରମ୍
କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଶେଷରେ ଯିଏ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
କଲ୍ପାଂତେ ରାଜରାଜସ୍ସ୍ଯାତ୍ସୋମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଵେକଭକ୍ତାଶୀ ସମାପ୍ତେ ଚ ଫଲପ୍ରଦଃ
କଳ୍ପର ଶେଷରେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ହେବେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ସୋମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଏହା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵୈଶ୍ଵାନରପଦଂ ଯାତି ଶିଖିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ହୈମଂ ପଲଦ୍ଵଯାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ରଥମଶ୍ଵଯୁଗାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ବୈଶ୍ୱାନର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶିଖି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଦୁଇ ପଳା ସୁନା ଉପରେ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଦାନ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାତ୍କୃତୋପଵାସଃ ସ ଦିଵି କଲ୍ପଶତଂ ଵସେତ୍। ତଦଂତେ ରାଜରାଜସ୍ସ୍ଯାଦଶ୍ଵଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଉପବାସ କରି ଦାନ କଲେ, ସେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିଥାଏ। ଶେଷରେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ହେବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଅଶ୍ୱ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତଦ୍ଵଦ୍ଧେମରଥଂ ଦଦ୍ଯାତ୍କରିଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁତଂ ପୁନଃ। ସତ୍ଯଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପଂ ସହସ୍ରମପି ଭୂମିପଃ
ଏହିପରି, ସୁନାର ରଥ ଦୁଇଟି ହାତୀ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଦାନ କଲେ, ସେ ସତ୍ୟ ଲୋକରେ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିପାରିବେ, ହେ ଭୂମିପତି।
ଭଵେଦିହାଗତୋ ଭୂମ୍ଯାଂ କରିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦଶମ୍ଯାମେକଭକ୍ତାଶୀ ସମାପ୍ତେ ଦଶଧେନୁଦଃ
ସେ ପୁଣି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏହି ବ୍ରତକୁ କରି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନ କରିଥାଏ।
ଦୀପଂ ଚ କାଂଚନଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍। ଏତଦ୍ଵିଶ୍ଵଵ୍ରତଂ ନାମ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ସୁନାର ଦୀପ ଦାନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତି ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଶ୍ୱ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ।
କନ୍ଯାଦାନଂ ତୁ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରେ ଯଃ କରିଷ୍ଯତି। ଏକଵିଂଶଦ୍ଗୁଣୋପେତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ଯିଏ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦାନ କରେ, ଏକୋଇଶଟି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
କନ୍ଯାଦାନାତ୍ପରଂ ଦାନଂ ନୈଵ ଚାସ୍ତ୍ଯଧିକଂ କ୍ଵଚିତ୍। ପୁଷ୍କରେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁଠିଏ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, କନ୍ୟାଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ କେଉଁଠିଏ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କରରେ ବିଶେଷକରି ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ।
ଵିପ୍ରାଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଯଂ ତେଷାଂ ଲୋକୋକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍। ତିଲପିଷ୍ଟମଯଂ କୃତ୍ଵା ଗଜଂ ରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହି ଦାନଟି ବିଧିବତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍; ନହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ବର୍ଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ତିଳ ଚୁଣାରେ ଏକ ହାତୀ ତିଆରି କରି, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିପ୍ରାଯ ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଜଲମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ନରାଃ। ତେଷାଂ ଚୈଵାକ୍ଷଯୋ ଲୋକୋ ଭଵିତା ଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଣିରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ବର୍ଗ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଵ୍ରତଷଷ୍ଠିମନୁତ୍ତମାମ୍। ମନ୍ଵଂତରଶତଂ ସୋପି ଗଂଧର୍ଵାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁପରି ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ହେବ।
ଷଷ୍ଠିଵ୍ରତଂ ଭାରତ ପୁଣ୍ଯମେତତ୍ତଵୋଦିତଂ ଵିଶ୍ଵଜନୀନମଦ୍ଯ। ଶ୍ରୋତୁଂ ଯଦୀଚ୍ଛା ତଵରାଜରାଜ ଶୃଣୁ ଦ୍ଵିଜାତେଃ କରଣୀଯମେତତ୍
ହେ ଭାରତ, ଏହି ପୁଣ୍ୟମୟ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହାଯାଇଛି, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳକାମନା। ରାଜାଧିରାଜ, ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ତେବେ ଦ୍ୱିଜମାନେ କ'ଣ କରିବେ ତାହା ଶୁଣ।
ନୈର୍ମଲ୍ଯଂ ଭାଵଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଚଵିନାସ୍ନାନଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ତସ୍ମାନ୍ମନୋଵିଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ସ୍ନାନମାଦୌ ଵିଧୀଯତେ
ସ୍ନାନ ଛଡ଼ା ଶରୀର ଏବଂ ମନର ପବିତ୍ରତା ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମନ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ଆଦିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ନିୟମ।
ଅନୁଦ୍ଧୃତୈରୁଦ୍ଧୃତୈର୍ଵା ଜଲୈଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍। ତୀର୍ଥଂ ପ୍ରକଲ୍ପଯେଦ୍ଵିଦ୍ଵାନ୍ମୂଲମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍
ଉଠାଇଥିବା କିମ୍ବା ଅଉଠା ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ମନ୍ତ୍ର ଜାଣିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାନ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବା ଉଚିତ୍।
ନମୋ ନାରାଯଣାଯେତି ମୂଲମଂତ୍ର ଉଦାହୃତଃ। ସଦର୍ଭପାଣିର୍ଵିଧିନା ଆଚାଂତଃ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ
‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ଏହି ମୂଳ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି, ବିଧିମତ୍ ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ୍; ମନ ଏବଂ ଶରୀର ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ରଖିବା ଦରକାର।
ଚତୁର୍ହସ୍ତସମାଯୁକ୍ତଂ ଚତୁରଶ୍ରଂ ସମଂତତଃ। ପ୍ରକଲ୍ପ୍ଯାଵାହଯେଦ୍ଗଂଗାମେଭିର୍ମଂତ୍ରୈର୍ଵିଚକ୍ଷଣଃ
ଚାରି ହାତ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଚାରି ହାତ ପ୍ରସ୍ଥ ଏମିତି ଚତୁରସ୍ର ଏକ ସ୍ଥାନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ମନ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ଦ୍ୱାରା ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାଦପ୍ରସୂତାସି ଵୈଷ୍ଣଵୀ ଵିଷ୍ଣୁଦେଵତା। ତ୍ରାହି ନସ୍ତ୍ଵେନସସ୍ତସ୍ମାଦାଜନ୍ମମରଣାଂତିକାତ୍
ହେ ବୈଷ୍ଣବୀ, ତୁମେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଦେବୀ। ଜନ୍ମରୁ ମୃତ୍ୟୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଯେଉଁ ପାପ କରିଛୁ, ସେଠାରୁ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କର।
ତିସ୍ରଃ କୋଟ୍ଯୋର୍ଧକୋଟୀ ଚ ତୀର୍ଥାନାଂ ଵାଯୁରବ୍ରଵୀତ୍। ଦିଵି ଭୁଵ୍ଯଂତରିକ୍ଷେ ଚ ତାନି ତେ ସଂତି ଜାହ୍ନଵି
ତିରିସି କୋଟି ଓ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ତୀର୍ଥ ଅଛି, ବାୟୁ ଏହା କହିଛନ୍ତି। ସ୍ୱର୍ଗ, ପୃଥିବୀ ଓ ଆକାଶରେ ଏହି ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ତୁମର, ହେ ଜାହ୍ନବୀ।
ନଂଦିନୀତ୍ଯେଵ ତେ ନାମ ଦେଵେଷୁ ନଲିନୀତି ଚ। ଦକ୍ଷା ପୃଥ୍ଵୀ ଚ ସୁଭଗା ଵିଶ୍ଵକାଯା ଶିଵାସିତା
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମର ନାମ ନନ୍ଦିନୀ ଏବଂ ନଳିନୀ; ଡକ୍ଷା, ପୃଥିବୀ, ସୁଭଗା, ବିଶ୍ୱକାୟା ଏବଂ ଶିବାସିତା।
ଵିଦ୍ଯାଧରୀ ସୁପ୍ରସନ୍ନା ତଥା ଲୋକପ୍ରସାଦିନୀ। କ୍ଷେମା ଚ ଜାହ୍ନଵୀ ଚୈଵ ଶାଂତା ଶାଂତିପ୍ରଦାଯିନୀ
ବିଦ୍ୟାଧରୀ, ସଦା ଦୟାଳୁ, ଏବଂ ଲୋକପ୍ରସାଦିନୀ; କ୍ଷେମା, ଜାହ୍ନବୀ, ଶାନ୍ତା ଏବଂ ଶାନ୍ତିପ୍ରଦାୟିନୀ।
ଏତାନି ପୁଣ୍ଯନାମାନି ସ୍ନାନକାଲେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତଯେତ୍। ଭଵେତ୍ସନ୍ନିହିତା ତତ୍ର ଗଂଗା ତ୍ରିପଥଗାମିନୀ୧୫୦ 1.20.
ସ୍ନାନ ସମୟରେ ଏହି ପବିତ୍ର ନାମଗୁଡ଼ିକୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ତେବେ ତିନିପଥ ଚାଲୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଅନ୍ତି।