କୃତ୍ଵା ସମାଂତେ ସୌଵର୍ଣଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦମଵାପ୍ନୁଯାତ୍। ଏତତ୍କୃଷ୍ଣଵ୍ରତଂ ନାମ କଲ୍ପାଂତେ ରାଜ୍ଯଲାଭକୃତ୍
ଶେଷରେ ସୁନାର ଚକ୍ର ତିଆରି କରି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'କୃଷ୍ଣ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ପାଯସାଶୀ ସମାଂତେ ତୁ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଗୋଯୁଗମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମୀଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପମେତଦ୍ଦେଵୀଵ୍ରତଂ ସ୍ମୃତଂ
ଶେଷରେ ପାୟସ ଖାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଲୋକରେ ବସିବେ—ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଦେବୀ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ନକ୍ତଭୁଗ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ସମାପ୍ତେ ଗାଂ ପଯସ୍ଵିନୀଂ। ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଭାନୁଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଭାନୁ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ନକ୍ତଭୁଗ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେମଂତେ ଗୋଯୁଗଂ ତଥା। ଏତଦ୍ଵୈନାଯକଂ ନାମ ଶିଵଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ସୁନା ଏବଂ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ବୈନାୟକ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶିବଙ୍କର ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମହାଫଲାନି ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜାତଯେ। ହୈମାନି କାର୍ତିକେଦଦ୍ଯାଦ୍ଧୋମାନ୍ତେ ଗୋଯୁଗଂ ତଥା
ଯିଏ ମହାଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି, କାର୍ତ୍ତିକ ଦିନରେ ହୋମ ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ଜିନିଷ ଏବଂ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଏତତ୍ସୌରଵ୍ରତଂ ନାମ ସୂର୍ଯଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍। ଦ୍ଵାଦଶାଦ୍ଵାଦଶୀର୍ଯସ୍ତୁ ସମାପ୍ଯୋପୋଷଣେ ନୃପ
ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ସୌର ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବାରଟି ଉପବାସ ଶେଷ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜା—
ଗୋଵସ୍ତ୍ରକାଂଚନୈର୍ଵିପ୍ରାନ୍ପୂଜଯେଚ୍ଛକ୍ତିତୋ ନରଃ। ପରଂ ପଦମଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏକ ମଣିଷ ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ନକ୍ତାଶୀ ସମାନ୍ତେ ଗୋଯୁଗପ୍ରଦଃ। ଶୈଵଂ ପଦମଵାପ୍ନୋତି ତ୍ରୈଯଂବକମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଶିବଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ତ୍ରୟମ୍ବକ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପ୍ତରାତ୍ରୋଷିତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଘୃତକୁଂଭଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ। ଵରଵ୍ରତମିଦଂ ପ୍ରାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ସାତି ରାତି ଉପବାସ କରି, ଏକ ଦ୍ୱିଜକୁ ଘିଅ ଭରା ଘଡ଼ା ଦାନ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରତକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସୌ କାଶୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଧେନୁଂ ଦତ୍ତେ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍। ଶକ୍ରଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପମିଦଂ ମଂତ୍ରଵ୍ରତଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଠି କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ବ୍ରତ କରିଥିଲେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ବାସ କରିପାରିବେ।
ମୁଖଵାସଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସମାଂତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଵାରୁଣଂ ଲୋକମାପ୍ନୋତି ଵାରୁଣଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ମୁଖରେ ବସିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ଶେଷରେ ଗାଈ ଦାନ କରିଲେ ବାରୁଣ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବାରୁଣ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣଂ ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୈମଂ ଚଂଦ୍ରଂ ନିଵେଦଯେତ୍। ଚଂଦ୍ରଵ୍ରତମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚଂଦ୍ରଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯିଏ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରି, ସୁନାର ଚାନ୍ଦ ଦାନ କରେ, ସେଠି ଏହି ବ୍ରତକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ପଂଚତପା ଯୋଂତେ ହେମଧେନୁପ୍ରଦୋ ଦିଵମ୍। ଯାତ୍ଯଷ୍ଟମୀଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ, ପଞ୍ଚତପ ନାମକ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ସୁନାର ଗାଈ ଦାନ କରି, ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତାରିଖରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ରୁଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ସକୃଦ୍ଵିଧାନକଂ କୁର୍ଯାତ୍ତୃତୀଯାଯାଂ ଶିଵାଲଯେ। ସମାପ୍ତେ ଧେନୁଦୋ ଯାତି ଭଵାନୀଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଏକଥର ନିୟମିତ ପୂଜା କରି, ଶେଷରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଭବାନୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ମାଘେ ନିଶ୍ଯାର୍ଦ୍ରଵାସାଃ ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଦିଵିକଲ୍ପଂ ଵସିତ୍ଵେହ ରାଜା ସ୍ଯାତ୍ପଵନଵ୍ରତମ୍
ମାଘ ମାସରେ, ରାତିରେ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଏଠାରେ ଏକ ଦିନ ବାସ କରି, ସେ ରାଜା ହେବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ପବନ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ଫାଲ୍ଗୁନ୍ଯାଂ ଭଵନଂ ଶୁଭମ୍। ଆଦିତ୍ଯଲୋକମାପ୍ନୋତି ଧାମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଘର ଦାନ କଲେ, ସେ ଆଦିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧାମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ପୂଜ୍ଯ ଦାଂପତ୍ଯମୁପଵାସୀ ଵିଭୂଷଣୈଃ। ଦଦନ୍ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୋତି ମୋକ୍ଷଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରି, ଦମ୍ପତି ଉପବାସ ରହି, ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଦାନ କରିଲେ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ମୋକ୍ଷ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ଦତ୍ତ୍ଵାସିତଦ୍ଵିତୀଯାଯାମିଂଦୌ ଲଵଣଭାଜନମ୍। ସମାପ୍ତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଯାତି ଵିପ୍ରାଯ ଶିଵମଂଦିରମ୍
କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଲୁଣ ଭରା ପାତ୍ର ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଗାଈ ଦାନ କରିଥାଏ।
କାଂସ୍ଯଂ ସଵସ୍ତ୍ରଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦକ୍ଷିଣାସହିତଂ ତଥା। ସମାପ୍ତେ ଗାଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ଯାତି ଶିଵମଂଦିରମ୍
କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଶେଷରେ ଯିଏ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
କଲ୍ପାଂତେ ରାଜରାଜସ୍ସ୍ଯାତ୍ସୋମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଵେକଭକ୍ତାଶୀ ସମାପ୍ତେ ଚ ଫଲପ୍ରଦଃ
କଳ୍ପର ଶେଷରେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ହେବେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ସୋମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଏହା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଵୈଶ୍ଵାନରପଦଂ ଯାତି ଶିଖିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ହୈମଂ ପଲଦ୍ଵଯାଦୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ରଥମଶ୍ଵଯୁଗାନ୍ଵିତମ୍
ସେ ବୈଶ୍ୱାନର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶିଖି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଦୁଇ ପଳା ସୁନା ଉପରେ ଘୋଡ଼ା ଯୁକ୍ତ ରଥ ଦାନ କରିବାକୁ ଉଚିତ।
ଦଦ୍ଯାତ୍କୃତୋପଵାସଃ ସ ଦିଵି କଲ୍ପଶତଂ ଵସେତ୍। ତଦଂତେ ରାଜରାଜସ୍ସ୍ଯାଦଶ୍ଵଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଉପବାସ କରି ଦାନ କଲେ, ସେ ଶତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିଥାଏ। ଶେଷରେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ହେବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଅଶ୍ୱ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତଦ୍ଵଦ୍ଧେମରଥଂ ଦଦ୍ଯାତ୍କରିଭ୍ଯାଂ ସଂଯୁତଂ ପୁନଃ। ସତ୍ଯଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପଂ ସହସ୍ରମପି ଭୂମିପଃ
ଏହିପରି, ସୁନାର ରଥ ଦୁଇଟି ହାତୀ ଯୋଗାଯୋଗ କରି ଦାନ କଲେ, ସେ ସତ୍ୟ ଲୋକରେ ହଜାର କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାସ କରିପାରିବେ, ହେ ଭୂମିପତି।
ଭଵେଦିହାଗତୋ ଭୂମ୍ଯାଂ କରିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦଶମ୍ଯାମେକଭକ୍ତାଶୀ ସମାପ୍ତେ ଦଶଧେନୁଦଃ
ସେ ପୁଣି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ, ଏହି ବ୍ରତକୁ କରି ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ଦଶମୀ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଦଶଟି ଗାଈ ଦାନ କରିଥାଏ।
ଦୀପଂ ଚ କାଂଚନଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍। ଏତଦ୍ଵିଶ୍ଵଵ୍ରତଂ ନାମ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ସୁନାର ଦୀପ ଦାନ କରି, ସେ ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ଅଧିପତି ହୁଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବିଶ୍ୱ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ମହାପାପ ନାଶ କରେ।
କନ୍ଯାଦାନଂ ତୁ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ପୁଷ୍କରେ ଯଃ କରିଷ୍ଯତି। ଏକଵିଂଶଦ୍ଗୁଣୋପେତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ଗମିଷ୍ଯତି
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଷ୍କରରେ ଯିଏ ଏକ କନ୍ୟାକୁ ବିବାହରେ ଦାନ କରେ, ଏକୋଇଶଟି ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସେ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
କନ୍ଯାଦାନାତ୍ପରଂ ଦାନଂ ନୈଵ ଚାସ୍ତ୍ଯଧିକଂ କ୍ଵଚିତ୍। ପୁଷ୍କରେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ତୁ ଵିଶେଷତଃ
ଯେଉଁଠିଏ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେ, କନ୍ୟାଦାନ ଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ କେଉଁଠିଏ ନାହିଁ। ପୁଷ୍କରରେ ବିଶେଷକରି ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟମୟ।
ଵିପ୍ରାଯ ଵିଧିଵଦ୍ଦେଯଂ ତେଷାଂ ଲୋକୋକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍। ତିଲପିଷ୍ଟମଯଂ କୃତ୍ଵା ଗଜଂ ରତ୍ନସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହି ଦାନଟି ବିଧିବତ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍; ନହେଲେ ସେମାନଙ୍କର ସ୍ବର୍ଗ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯିବ। ତିଳ ଚୁଣାରେ ଏକ ହାତୀ ତିଆରି କରି, ମଣିମାଣିକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଵିପ୍ରାଯ ଯେ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତି ଜଲମଧ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ନରାଃ। ତେଷାଂ ଚୈଵାକ୍ଷଯୋ ଲୋକୋ ଭଵିତା ଭୂତସଂପ୍ଲଵମ୍
ଯେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପାଣିରେ ଦଣ୍ଡାଇ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ସ୍ବର୍ଗ କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବ ନାହିଁ, ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ।
ଯଃ ପଠେଚ୍ଛୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଵ୍ରତଷଷ୍ଠିମନୁତ୍ତମାମ୍। ମନ୍ଵଂତରଶତଂ ସୋପି ଗଂଧର୍ଵାଧିପତିର୍ଭଵେତ୍
ଯିଏ ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଷ୍ଠୀ ବ୍ରତକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁପରି ତାଙ୍କର ଅଧିପତି ହେବ।