ଦିନଂ ପଯୋଵ୍ରତଂ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍। ଏତଦ୍ଵୈ ସୁଵ୍ରତଂ ନାମ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଏକ ଦିନ ପାଉଁ ମାତ୍ର ଦୁଧ ଖାଇ ବ୍ରତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଶୁଭ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ତ୍ର୍ଯହଂ ପଯୋଵ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା କାଞ୍ଚନଂ କଲ୍ପପାଦପମ୍। ପଲାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯଥାଶକ୍ତି ତଣ୍ଡୁଲପ୍ରସ୍ଥସଂଯୁତମ୍୧୦୦ 1.20.
ତିନି ଦିନ ଦୁଧ ବ୍ରତ ରହି, ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ଏକ କଣ୍ଚନ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏବଂ ପଳା ଠାରୁ ଅଧିକ ଚାଉଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମପଦଂ ଯାତି ଭୀମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ମାସୋପଵାସୀ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେନୁଂ ଵିପ୍ରାଯ ଶୋଭନାମ୍
ଏପରି ଦାନ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଭୀମ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି—
ସ ଵୈଷ୍ଣଵପଦଂ ଯାତି ଭୀମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଂଶତ୍ପଲାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ମହୀଂ କୃତ୍ଵା ତୁ କାଞ୍ଚନୀମ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଭୀମ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁନି, ବିଶି ପଳା ଠାରୁ ଅଧିକ ଓଜନର କଣ୍ଚନ ମାଟି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦିନଂ ପଯୋଵ୍ରତସ୍ତିଷ୍ଠେଦ୍ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ। ଧନପ୍ରଦମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସପ୍ତକଲ୍ପଶତାନୁଗମ୍
ଯିଏ ଏକ ଦିନ ଦୁଧ ବ୍ରତ ରହନ୍ତି, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ଧନ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସାତ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଫଳ ରହିଥାଏ।
ମାଘେମାସ୍ଯଥ ଚୈତ୍ରେ ଵା ଗୁଡଧେନୁପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଗୁଡଵ୍ରତଂ ତୃତୀଯାଯାଂ ଗୌରୀଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମାଘ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ଯିଏ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ତାହା 'ଗୁଡ଼ ବ୍ରତ' ତୃତୀୟା ତିଥିରେ କରାଯାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଗୌରୀଙ୍କର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ମହାଵ୍ରତମିଦଂ ନାମ ପରମାନନ୍ଦକାରକମ୍। ପକ୍ଷୋପଵାସୀ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ କପିଲାଦ୍ଵଯମ୍
ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ମହାବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ପକ୍ଷ ଉପବାସ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଇଟି କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—
ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାପ୍ନୋତି ଦେଵାସୁରସୁପୂଜିତଃ। କଲ୍ପାନ୍ତେ ସର୍ଵରାଜା ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭାଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। କଳ୍ପର ଶେଷରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ପ୍ରଭା ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇଂଧନଂ ଯୋ ଦଦେଦ୍ଵିପ୍ରେ ଵର୍ଷାଦୀଂଶ୍ଚତୁରସ୍ତ୍ଵୃତୂନ୍। ଘୃତଧେନୁପ୍ରଦୋଂତେ ଚ ସ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚାରି ଋତୁ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଳାଣା ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଘିଅ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଵୈଶ୍ଵାନରଵ୍ରତଂ ନାମ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍। ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ନକ୍ତାଶୀ ଯଶ୍ଚକ୍ରଂ ଵିନିଵେଦଯେତ୍
ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ୱୈଶ୍ୱାନର ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ରାତିରେ ଖାଇ, ଚକ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି—
କୃତ୍ଵା ସମାଂତେ ସୌଵର୍ଣଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପଦମଵାପ୍ନୁଯାତ୍। ଏତତ୍କୃଷ୍ଣଵ୍ରତଂ ନାମ କଲ୍ପାଂତେ ରାଜ୍ଯଲାଭକୃତ୍
ଶେଷରେ ସୁନାର ଚକ୍ର ତିଆରି କରି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'କୃଷ୍ଣ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ପାଯସାଶୀ ସମାଂତେ ତୁ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଗୋଯୁଗମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମୀଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପମେତଦ୍ଦେଵୀଵ୍ରତଂ ସ୍ମୃତଂ
ଶେଷରେ ପାୟସ ଖାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କର ଲୋକରେ ବସିବେ—ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଦେବୀ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ନକ୍ତଭୁଗ୍ଦଦ୍ଯାତ୍ସମାପ୍ତେ ଗାଂ ପଯସ୍ଵିନୀଂ। ସୂର୍ଯଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଭାନୁଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଭାନୁ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଥ୍ଯାଂ ନକ୍ତଭୁଗ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେମଂତେ ଗୋଯୁଗଂ ତଥା। ଏତଦ୍ଵୈନାଯକଂ ନାମ ଶିଵଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ଚତୁର୍ଥୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ସୁନା ଏବଂ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ବୈନାୟକ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଶିବଙ୍କର ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ମହାଫଲାନି ଯସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜାତଯେ। ହୈମାନି କାର୍ତିକେଦଦ୍ଯାଦ୍ଧୋମାନ୍ତେ ଗୋଯୁଗଂ ତଥା
ଯିଏ ମହାଫଳ ତ୍ୟାଗ କରି, କାର୍ତ୍ତିକ ଦିନରେ ହୋମ ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନା ଜିନିଷ ଏବଂ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—
ଏତତ୍ସୌରଵ୍ରତଂ ନାମ ସୂର୍ଯଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍। ଦ୍ଵାଦଶାଦ୍ଵାଦଶୀର୍ଯସ୍ତୁ ସମାପ୍ଯୋପୋଷଣେ ନୃପ
ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ସୌର ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ବାରଟି ଉପବାସ ଶେଷ କରନ୍ତି, ହେ ରାଜା—
ଗୋଵସ୍ତ୍ରକାଂଚନୈର୍ଵିପ୍ରାନ୍ପୂଜଯେଚ୍ଛକ୍ତିତୋ ନରଃ। ପରଂ ପଦମଵାପ୍ନୋତି ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏକ ମଣିଷ ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ସମ୍ଭବ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗାଈ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ସୁନା ଦେଇ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ନକ୍ତାଶୀ ସମାନ୍ତେ ଗୋଯୁଗପ୍ରଦଃ। ଶୈଵଂ ପଦମଵାପ୍ନୋତି ତ୍ରୈଯଂବକମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ରାତିରେ ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଦୁଇଟି ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ଶିବଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ତ୍ରୟମ୍ବକ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସପ୍ତରାତ୍ରୋଷିତୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଘୃତକୁଂଭଂ ଦ୍ଵିଜାତଯେ। ଵରଵ୍ରତମିଦଂ ପ୍ରାହୁର୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ସାତି ରାତି ଉପବାସ କରି, ଏକ ଦ୍ୱିଜକୁ ଘିଅ ଭରା ଘଡ଼ା ଦାନ କରିବାକୁ ଉଚିତ। ଏହି ପ୍ରମୁଖ ବ୍ରତକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଅସୌ କାଶୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଧେନୁଂ ଦତ୍ତେ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍। ଶକ୍ରଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପମିଦଂ ମଂତ୍ରଵ୍ରତଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଠି କାଶୀକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଠାରେ ଏହି ମନ୍ତ୍ର ବ୍ରତ କରିଥିଲେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ର ଲୋକରେ ବାସ କରିପାରିବେ।
ମୁଖଵାସଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ସମାଂତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଵାରୁଣଂ ଲୋକମାପ୍ନୋତି ଵାରୁଣଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ମୁଖରେ ବସିବାକୁ ଛାଡ଼ି, ଶେଷରେ ଗାଈ ଦାନ କରିଲେ ବାରୁଣ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ବାରୁଣ ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଚାଂଦ୍ରାଯଣଂ ଚ ଯଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧୈମଂ ଚଂଦ୍ରଂ ନିଵେଦଯେତ୍। ଚଂଦ୍ରଵ୍ରତମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଚଂଦ୍ରଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ଯିଏ ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ କରି, ସୁନାର ଚାନ୍ଦ ଦାନ କରେ, ସେଠି ଏହି ବ୍ରତକୁ ଚନ୍ଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ ଏବଂ ଏହା ଚନ୍ଦ୍ର ଲୋକର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ପଂଚତପା ଯୋଂତେ ହେମଧେନୁପ୍ରଦୋ ଦିଵମ୍। ଯାତ୍ଯଷ୍ଟମୀଚତୁର୍ଦଶ୍ଯୋ ରୁଦ୍ରଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ, ପଞ୍ଚତପ ନାମକ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରି, ସୁନାର ଗାଈ ଦାନ କରି, ଅଷ୍ଟମୀ କିମ୍ବା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତାରିଖରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ରୁଦ୍ର ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ସକୃଦ୍ଵିଧାନକଂ କୁର୍ଯାତ୍ତୃତୀଯାଯାଂ ଶିଵାଲଯେ। ସମାପ୍ତେ ଧେନୁଦୋ ଯାତି ଭଵାନୀଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଏକଥର ନିୟମିତ ପୂଜା କରି, ଶେଷରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଭବାନୀ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ମାଘେ ନିଶ୍ଯାର୍ଦ୍ରଵାସାଃ ସ୍ଯାତ୍ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଦିଵିକଲ୍ପଂ ଵସିତ୍ଵେହ ରାଜା ସ୍ଯାତ୍ପଵନଵ୍ରତମ୍
ମାଘ ମାସରେ, ରାତିରେ ଭିଜା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ସପ୍ତମୀ ତିଥିରେ ଗାଈ ଦାନ କଲେ, ଏଠାରେ ଏକ ଦିନ ବାସ କରି, ସେ ରାଜା ହେବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ପବନ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରିରାତ୍ରୋପୋଷିତୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ଫାଲ୍ଗୁନ୍ଯାଂ ଭଵନଂ ଶୁଭମ୍। ଆଦିତ୍ଯଲୋକମାପ୍ନୋତି ଧାମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିନି ରାତି ଉପବାସ କରି, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଘର ଦାନ କଲେ, ସେ ଆଦିତ୍ୟ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଧାମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ତ୍ରିସଂଧ୍ଯଂ ପୂଜ୍ଯ ଦାଂପତ୍ଯମୁପଵାସୀ ଵିଭୂଷଣୈଃ। ଦଦନ୍ମୋକ୍ଷମଵାପ୍ନୋତି ମୋକ୍ଷଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପୂଜା କରି, ଦମ୍ପତି ଉପବାସ ରହି, ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ଦାନ କରିଲେ, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କରିପାରିବେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ମୋକ୍ଷ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ।
ଦତ୍ତ୍ଵାସିତଦ୍ଵିତୀଯାଯାମିଂଦୌ ଲଵଣଭାଜନମ୍। ସମାପ୍ତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଯାତି ଵିପ୍ରାଯ ଶିଵମଂଦିରମ୍
କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଦ୍ୱିତୀୟା ତିଥିରେ ଲୁଣ ଭରା ପାତ୍ର ଦାନ କରି, ଶେଷରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶିବ ମନ୍ଦିରରେ ଗାଈ ଦାନ କରିଥାଏ।
କାଂସ୍ଯଂ ସଵସ୍ତ୍ରଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଦକ୍ଷିଣାସହିତଂ ତଥା। ସମାପ୍ତେ ଗାଂ ଚ ଯୋ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ଯାତି ଶିଵମଂଦିରମ୍
କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ର ସହିତ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଶେଷରେ ଯିଏ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବ ମନ୍ଦିରକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ।
କଲ୍ପାଂତେ ରାଜରାଜସ୍ସ୍ଯାତ୍ସୋମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଵେକଭକ୍ତାଶୀ ସମାପ୍ତେ ଚ ଫଲପ୍ରଦଃ
କଳ୍ପର ଶେଷରେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜା ହେବେ, ଏହି ବ୍ରତକୁ ସୋମ ବ୍ରତ କୁହାଯାଏ। ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ ଏକଥର ଭୋଜନ କରି, ଶେଷରେ ଏହା ଫଳ ଦେଇଥାଏ।