ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ପୁମାନ୍ମାଂସଂ ଵ୍ରତାଂତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ତଦ୍ଵଦ୍ଧେମମୃଗଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସୋଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ସୁନାର ମୃଗ ଦେଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଁଥାଏ।
ଅହିଂସାଵ୍ରତମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ କଲ୍ପାଂତେ ଭୂପତିର୍ଭଵେତ୍। କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ଵୈ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଦାଂପତ୍ଯମର୍ଚଯେତ୍
ଏହାକୁ 'ଅହିଂସା ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜା ହେବେ। ସକାଳେ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତି ମାଲ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷଣୈଃ। ସୂର୍ଯଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପଂ ସୂର୍ଯଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଜଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ, ମାଳା, ପୋଷାକ ଓ ଗହଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ଅବଧି ରହିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଆଷାଢାଦି ଚତୁର୍ମାସଂ ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ। ଵିପ୍ରାଯ ଭୋଜନଂ ଦତ୍ଵା କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍
ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ । କାର୍ତିକ ମାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଗୋ ଦାନ କରିବା ଲାଭ ମିଳେ ।
ସ ଵୈଷ୍ଣଵପଦଂ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଅଯନାଦଯନଂ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଜଯେତ୍ପୁଷ୍ପସର୍ପିଷୀ
ଏହି ଉପବାସ ରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଆୟନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲ ଓ ଘିଅ ଖାଇବାକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ ।
ତଦଂତେ ପୁଷ୍ପମନ୍ନାନି ଘୃତଧେନ୍ଵା ସହୈଵ ତୁ। ଦତ୍ଵା ଶିଵପଦଂ ଯାତି ଵିପ୍ରାଯ ଘୃତପାଯସମ୍
ସେଇ ଅବଧି ଶେଷରେ, ଫୁଲ, ଖାଦ୍ୟ, ଘିଅ ଭରିତ ଗୋ ଦାନ ଓ ଘିଅ ଦେଇ ଚାଉଳ ପାୟସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଶିବଙ୍କର ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ ।
ଏତଚ୍ଛୀଲଵ୍ରତଂ ନାମ ଶୀଲାରୋଗ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍। ଯାଵତ୍ସମଂ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ପଯୋଵ୍ରତଃ
ଏହାକୁ ଶୀଳ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ନୀତି ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁଜଣ ପନ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଏକ ବର୍ଷ ପାଉଠି ଉପବାସ କରେ, ସେ ଦୁଗ୍ଧ ଉପବାସର ଫଳ ପାଏ ।
ସମାଂତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃଦ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗାଶ୍ଚ ପଂଚ ପଯସ୍ଵିନୀଃ। ଵାସାଂସି ଚ ପିଶଂଗାନି ଜଲକୁଂଭଯୁତାନି ଚ
ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଗ୍ଧ ଦେଇଥିବା ଗଈ, ପିତଳିଆ ପୋଷାକ ଓ ଜଳ କୁଂଭ ଦେବା ଉଚିତ ।
ସ ଯାତି ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ପିତୄଣାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ଶତଜନ ପିତୃଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ।
କଲ୍ପାଂତେ ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ପିତୃଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ସଂଧ୍ଯାଦୀପ ପ୍ରଦୋ ଯସ୍ତୁ ଘୃତୈସ୍ତୈଲଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାକୁ ପିତୃ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁଜଣ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘିଅ ଦୀପ ଦେଇ, ତେଲ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରେ, ସେ ଏହି ଉପବାସର ଫଳ ପାଏ ।
ସମାଂତେ ଦୀପକଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚକ୍ରଂ ଶୂଲଂ ଚ କାଂଚନମ୍। ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଵିପ୍ରାଯ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଦୀପ, ଚକ୍ର, ସୁନା ଶୂଳ ଓ ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହି ଉପବାସରେ ଲୋକ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ ।
ରୁଦ୍ରଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଦୀପ୍ତିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। କାର୍ତିକାଦି ତୃତୀଯାଯାଂ ପ୍ରାଶ୍ଯ ଗୋମୂତ୍ର ଯାଵକମ୍
ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହାକୁ ଦୀପ୍ତି ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କାର୍ତିକ ମାସର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଗୋମୁତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଇବା ଉଚିତ ।
ନକ୍ତଂ ଚରେଦବ୍ଦମେକମବ୍ଦାନ୍ତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଗୌରୀଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପଂ ତତୋ ରାଜା ଭଵେଦିହ
ଏକ ବର୍ଷ ରାତିରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ । ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗୋ ଦାନ କରି, ଗୌରୀ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହି, ପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ ।
ଏତଦ୍ରୁଦ୍ରଵ୍ରତଂ ନାମ ସଦା କଲ୍ଯାଣକାରକମ୍। ଵର୍ଜଯେଚ୍ଚତୁରୋ ମାସାନ୍ଯସ୍ତୁ ଗନ୍ଧାନୁଲେପନମ୍
ଏହି ଉପବାସକୁ ରୁଦ୍ର ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଦା ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଚାରି ମାସ ଧରି ସୁଗନ୍ଧ ଲେପ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ ।
ଶୁକ୍ତିଗନ୍ଧାକ୍ଷତାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ସିତଵାସସୀ। ଵାରୁଣଂ ପଦମାପ୍ନୋତି ଦୃଢଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଭିନ୍ନ ଚାଉଳ, ସାଧା ପୋଷାକ ଓ ଶଙ୍ଖ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହି ଉପବାସରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବାରୁଣ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଵୈଶାଖେ ପୁଷ୍ପଲଵଣଂ ଵର୍ଜଯେଦଥ ଗୋପ୍ରଦଃ। ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଦେ କଲ୍ପଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ରାଜା ଭଵେଦିହ
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଫୁଲ ଓ ଲୁଣ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ । ପରେ ଗୋ ଦାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ପଦରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ ।
ଏତଚ୍ଛାନ୍ତିଵ୍ରତଂ ନାମ କୀର୍ତିକାମଫଲପ୍ରଦମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ କାଞ୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା ତିଲରାଶି ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହାକୁ ଶାନ୍ତି ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା କୀର୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛା ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ସେ ଦିନେ ସେସମି ଭରିତ ସୁନାର ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ।
ଘୃତେନାନ୍ଯପ୍ରଦୋ ଭୂତ୍ଵା ଵହ୍ନିଂ ସଂତର୍ପ୍ଯ ସଦ୍ଵିଜମ୍। ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିପ୍ରଦାଂପତ୍ଯଂ ମାଲ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷଣୈଃ
ଘିଅ ଦାନ କରି, ଅଗ୍ନି ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ମାଳା, ପୋଷାକ ଓ ଗହଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଶକ୍ତିତସ୍ତ୍ରିପଲାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ପ୍ରୀଯତାମିତି। ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି ଦଦ୍ଯାଦପରେ ବ୍ରହ୍ମ ଯାତ୍ଯପୁନର୍ଭଵମ୍
ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ତିନି ପଳା ଠାରୁ ଅଧିକ ଓଜନରେ, 'ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଶୁଭ ଦିନରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ପରଲୋକରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ ।
ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵ୍ରତଂ ନାମ ନିର୍ଵାଣଫଲଦଂ ନୃଣାମ୍। ଯଶ୍ଚୋଭଯମୁଖୀଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୂତସକଲାନ୍ଵିତାମ୍
ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁଜଣ ଦୁଇ ମୁଖ ଥିବା ପାତ୍ର ଭରି ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ଏହି ଉପବାସର ଫଳ ପାଏ ।
ଦିନଂ ପଯୋଵ୍ରତଂ ତିଷ୍ଠେତ୍ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍। ଏତଦ୍ଵୈ ସୁଵ୍ରତଂ ନାମ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଏକ ଦିନ ପାଉଁ ମାତ୍ର ଦୁଧ ଖାଇ ବ୍ରତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଶୁଭ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହା କରିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ।
ତ୍ର୍ଯହଂ ପଯୋଵ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା କାଞ୍ଚନଂ କଲ୍ପପାଦପମ୍। ପଲାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଯଥାଶକ୍ତି ତଣ୍ଡୁଲପ୍ରସ୍ଥସଂଯୁତମ୍୧୦୦ 1.20.
ତିନି ଦିନ ଦୁଧ ବ୍ରତ ରହି, ପରେ ଯେଉଁଠାରେ ଯେତେ ସମ୍ଭବ ହୁଏ, ଏକ କଣ୍ଚନ କଳ୍ପବୃକ୍ଷ ଏବଂ ପଳା ଠାରୁ ଅଧିକ ଚାଉଳ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମପଦଂ ଯାତି ଭୀମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ମାସୋପଵାସୀ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେନୁଂ ଵିପ୍ରାଯ ଶୋଭନାମ୍
ଏପରି ଦାନ କରିଲେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ; ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଭୀମ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଏକ ମାସ ଉପବାସ କରି, ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗାଈ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି—
ସ ଵୈଷ୍ଣଵପଦଂ ଯାତି ଭୀମଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଂଶତ୍ପଲାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ମହୀଂ କୃତ୍ଵା ତୁ କାଞ୍ଚନୀମ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି; ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ଭୀମ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ପୁନି, ବିଶି ପଳା ଠାରୁ ଅଧିକ ଓଜନର କଣ୍ଚନ ମାଟି ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।
ଦିନଂ ପଯୋଵ୍ରତସ୍ତିଷ୍ଠେଦ୍ରୁଦ୍ରଲୋକେ ମହୀଯତେ। ଧନପ୍ରଦମିଦଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସପ୍ତକଲ୍ପଶତାନୁଗମ୍
ଯିଏ ଏକ ଦିନ ଦୁଧ ବ୍ରତ ରହନ୍ତି, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ପାଆନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତ ଧନ ଦେଇଥାଏ ଏବଂ ସାତ ଶତାବ୍ଦୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତାହାର ଫଳ ରହିଥାଏ।
ମାଘେମାସ୍ଯଥ ଚୈତ୍ରେ ଵା ଗୁଡଧେନୁପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଗୁଡଵ୍ରତଂ ତୃତୀଯାଯାଂ ଗୌରୀଲୋକେ ମହୀଯତେ
ମାଘ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ଯିଏ ଗୁଡ଼ ଦେଇ ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ତାହା 'ଗୁଡ଼ ବ୍ରତ' ତୃତୀୟା ତିଥିରେ କରାଯାଏ ଏବଂ ସେମାନେ ଗୌରୀଙ୍କର ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଅନ୍ତି।
ମହାଵ୍ରତମିଦଂ ନାମ ପରମାନନ୍ଦକାରକମ୍। ପକ୍ଷୋପଵାସୀ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ କପିଲାଦ୍ଵଯମ୍
ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ମହାବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ। ଯିଏ ପକ୍ଷ ଉପବାସ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦୁଇଟି କପିଳା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି—
ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାପ୍ନୋତି ଦେଵାସୁରସୁପୂଜିତଃ। କଲ୍ପାନ୍ତେ ସର୍ଵରାଜା ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭାଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। କଳ୍ପର ଶେଷରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ରାଜା ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ପ୍ରଭା ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଇଂଧନଂ ଯୋ ଦଦେଦ୍ଵିପ୍ରେ ଵର୍ଷାଦୀଂଶ୍ଚତୁରସ୍ତ୍ଵୃତୂନ୍। ଘୃତଧେନୁପ୍ରଦୋଂତେ ଚ ସ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମ ଗଚ୍ଛତି
ଯିଏ ସମସ୍ତ ଚାରି ଋତୁ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଜଳାଣା ଦାନ କରନ୍ତି, ଏବଂ ଶେଷରେ ଘିଅ ଦେଉଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଵୈଶ୍ଵାନରଵ୍ରତଂ ନାମ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍। ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ନକ୍ତାଶୀ ଯଶ୍ଚକ୍ରଂ ଵିନିଵେଦଯେତ୍
ଏହି ବ୍ରତକୁ 'ୱୈଶ୍ୱାନର ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱ କରେ। ଏକାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ରାତିରେ ଖାଇ, ଚକ୍ର ଦାନ କରନ୍ତି—