ଵୃକ୍ଷଂ ହିରଣ୍ମଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସୋଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଏତତ୍କୀର୍ତିଵ୍ରତଂ ନାମ ଭୂତିକୀର୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ସୁନାର ଗଛ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାର ଫଳ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ସମାନ। ଏହାକୁ 'କୀର୍ତି ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୂତି ଓ କୀର୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଘୃତେନ ସ୍ନପନଂ କୃତ୍ଵା ଶଂଭୋର୍ଵା କେଶଵସ୍ଯ ଵା। ଅକ୍ଷତାଭିଃ ସପୁଷ୍ପାଭିଃ କୃତ୍ଵା ଗୋମଯମଂଡଲମ୍
ଘୀରେ ଶିବ କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଫୁଲ ସହିତ ଗୋମୟର ମଣ୍ଡଳ କରିବା ଉଚିତ।
ସମାଂତେ ହେମକମଲଂ ତିଲଧେନୁସମନ୍ଵିତମ୍। ଶୂଲମଷ୍ଟାଂଗୁଲଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ବ୍ରତ ଶେଷରେ ସୁନାର କମଳ ଓ ତିଳ ଦେଇଥିବା ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଆଠ ଉଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ତ୍ରିଶୂଳ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ।
ସାମଗାଯନକଂ ଚୈଵ ସାମଵ୍ରତମିହୋଚ୍ଯତେ। ନଵମ୍ଯାମେକଭକ୍ତଂ ତୁ କୃତ୍ଵା କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତଃ
ସାମଗାନ କରିବା ସହିତ 'ସାମ ବ୍ରତ' ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ନବମୀ ଦିନରେ ଏକଥର ଖାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ କନ୍ୟାମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ସମଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେମକଂଚୁକଵାସସୀ। ହୈମଂ ସିଂହଂ ଚ ଵିପ୍ରା ଯଦଦ୍ଯାଚ୍ଛିଵପଦଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସମାନ ଭାବେ ଭୋଜନ କରାଇ, ସୁନାର ପୋଷାକ ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନାର ସିଂହ ଦେଇଥିଲେ, ଶିବଙ୍କ ପଦକୁ ପାଇଁଥାଏ।
ଜନ୍ମାର୍ବୁଦଂ ସୁରୂପଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛତ୍ରୁଭିଶ୍ଚାପରାଜିତଃ। ଏତଦ୍ଵୀରଵ୍ରତଂ ନାମ ନରାଣାଂ ଚ ସୁଖପ୍ରଦମ୍
ଏକ ଅର୍ବୁଦ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅଜୟ ହେବେ। ଏହାକୁ 'ବୀର ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଚୈତ୍ରାଦି ଚତୁରୋମାସାଞ୍ଜଲଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଯାନ୍ଵିତଃ। ଵ୍ରତାଂତେ ମଣିକଂ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍
ଚୈତ୍ର ଆଦି ଚାରି ମାସରେ ଦୟାଭାବରେ ଏକ ମୁଠି ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ମଣି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।
ତିଲପାତ୍ରଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ। କଲ୍ପାଂତେ ଭୂତିଜନନମାନଂଦଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ତିଳର ପାତ୍ର ଓ ସୁନା ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାର ଫଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥାଏ। କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଏହାକୁ 'ଭୂତିଜନନ ମାନନ୍ଦ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପଂଚାମୃତେନ ସ୍ନପନଂ କୃତ୍ଵା ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିଭୋଃ। ଵତ୍ସରାଂତେ ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେନୁଂ ପଂଚାମୃତାନ୍ଵିତାଂ
ପଞ୍ଚାମୃତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏକ ବର୍ଷ ସ୍ନାନ କରାଇ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୁନି ପଞ୍ଚାମୃତ ସହିତ ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିପ୍ରାଯ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛଂଖଂ ଚ ସପଦଂ ଯାତି ଶାଂକରମ୍। ରାଜା ଭଵତି କଲ୍ପାଂତେ ଧୃତିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶଂଖ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାର ଫଳରେ ଶିବଙ୍କ ପଦକୁ ପାଇଁଥାଏ। କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜା ହେବେ, ଏହାକୁ 'ଧୃତି ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ପୁମାନ୍ମାଂସଂ ଵ୍ରତାଂତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ତଦ୍ଵଦ୍ଧେମମୃଗଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସୋଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍
ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରି, ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ସୁନାର ମୃଗ ଦେଲେ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଁଥାଏ।
ଅହିଂସାଵ୍ରତମିତ୍ଯୁକ୍ତଂ କଲ୍ପାଂତେ ଭୂପତିର୍ଭଵେତ୍। କଲ୍ଯମୁତ୍ଥାଯ ଵୈ ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଦାଂପତ୍ଯମର୍ଚଯେତ୍
ଏହାକୁ 'ଅହିଂସା ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜା ହେବେ। ସକାଳେ ଉଠି, ସ୍ନାନ କରି, ଦାମ୍ପତ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତି ମାଲ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷଣୈଃ। ସୂର୍ଯଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପଂ ସୂର୍ଯଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଯେଉଁଜଣ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଭୋଜନ, ମାଳା, ପୋଷାକ ଓ ଗହଣା ଦେଇଥାଏ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ଅବଧି ରହିଥାଏ । ଏହି ପ୍ରଥାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଆଷାଢାଦି ଚତୁର୍ମାସଂ ପ୍ରାତଃସ୍ନାଯୀ ଭଵେନ୍ନରଃ। ଵିପ୍ରାଯ ଭୋଜନଂ ଦତ୍ଵା କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍
ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରି ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ । କାର୍ତିକ ମାସରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେଇ, ଗୋ ଦାନ କରିବା ଲାଭ ମିଳେ ।
ସ ଵୈଷ୍ଣଵପଦଂ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଅଯନାଦଯନଂ ଯାଵଦ୍ଵର୍ଜଯେତ୍ପୁଷ୍ପସର୍ପିଷୀ
ଏହି ଉପବାସ ରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହାକୁ ବିଷ୍ଣୁ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଆୟନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଫୁଲ ଓ ଘିଅ ଖାଇବାକୁ ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ ।
ତଦଂତେ ପୁଷ୍ପମନ୍ନାନି ଘୃତଧେନ୍ଵା ସହୈଵ ତୁ। ଦତ୍ଵା ଶିଵପଦଂ ଯାତି ଵିପ୍ରାଯ ଘୃତପାଯସମ୍
ସେଇ ଅବଧି ଶେଷରେ, ଫୁଲ, ଖାଦ୍ୟ, ଘିଅ ଭରିତ ଗୋ ଦାନ ଓ ଘିଅ ଦେଇ ଚାଉଳ ପାୟସ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ, ଶିବଙ୍କର ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାଏ ।
ଏତଚ୍ଛୀଲଵ୍ରତଂ ନାମ ଶୀଲାରୋଗ୍ଯଫଲପ୍ରଦମ୍। ଯାଵତ୍ସମଂ ଭଵେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପଂଚଦଶ୍ଯାଂ ପଯୋଵ୍ରତଃ
ଏହାକୁ ଶୀଳ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ନୀତି ଓ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁଜଣ ପନ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଏକ ବର୍ଷ ପାଉଠି ଉପବାସ କରେ, ସେ ଦୁଗ୍ଧ ଉପବାସର ଫଳ ପାଏ ।
ସମାଂତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧକୃଦ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗାଶ୍ଚ ପଂଚ ପଯସ୍ଵିନୀଃ। ଵାସାଂସି ଚ ପିଶଂଗାନି ଜଲକୁଂଭଯୁତାନି ଚ
ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ପାଞ୍ଚଟି ଦୁଗ୍ଧ ଦେଇଥିବା ଗଈ, ପିତଳିଆ ପୋଷାକ ଓ ଜଳ କୁଂଭ ଦେବା ଉଚିତ ।
ସ ଯାତି ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଲୋକଂ ପିତୄଣାଂ ତାରଯେଚ୍ଛତମ୍
ସେ ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ଶତଜନ ପିତୃଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧାର କରେ ।
କଲ୍ପାଂତେ ରାଜରାଜେଂଦ୍ର ପିତୃଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ସଂଧ୍ଯାଦୀପ ପ୍ରଦୋ ଯସ୍ତୁ ଘୃତୈସ୍ତୈଲଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍
କଳ୍ପ ଶେଷରେ, ରାଜା ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଏହାକୁ ପିତୃ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେଉଁଜଣ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଘିଅ ଦୀପ ଦେଇ, ତେଲ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରେ, ସେ ଏହି ଉପବାସର ଫଳ ପାଏ ।
ସମାଂତେ ଦୀପକଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚକ୍ରଂ ଶୂଲଂ ଚ କାଂଚନମ୍। ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ଚ ଵିପ୍ରାଯ ସ ତେଜସ୍ଵୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଦୀପ, ଚକ୍ର, ସୁନା ଶୂଳ ଓ ଦୁଇଟି ପୋଷାକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହି ଉପବାସରେ ଲୋକ ତେଜସ୍ୱୀ ହୁଏ ।
ରୁଦ୍ରଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଦୀପ୍ତିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। କାର୍ତିକାଦି ତୃତୀଯାଯାଂ ପ୍ରାଶ୍ଯ ଗୋମୂତ୍ର ଯାଵକମ୍
ସେ ରୁଦ୍ର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହାକୁ ଦୀପ୍ତି ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । କାର୍ତିକ ମାସର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଗୋମୁତ୍ର ଓ ଯବ ଖାଇବା ଉଚିତ ।
ନକ୍ତଂ ଚରେଦବ୍ଦମେକମବ୍ଦାନ୍ତେ ଗୋପ୍ରଦୋ ଭଵେତ୍। ଗୌରୀଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପଂ ତତୋ ରାଜା ଭଵେଦିହ
ଏକ ବର୍ଷ ରାତିରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ । ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଗୋ ଦାନ କରି, ଗୌରୀ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହି, ପରେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ ।
ଏତଦ୍ରୁଦ୍ରଵ୍ରତଂ ନାମ ସଦା କଲ୍ଯାଣକାରକମ୍। ଵର୍ଜଯେଚ୍ଚତୁରୋ ମାସାନ୍ଯସ୍ତୁ ଗନ୍ଧାନୁଲେପନମ୍
ଏହି ଉପବାସକୁ ରୁଦ୍ର ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଦା ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ଚାରି ମାସ ଧରି ସୁଗନ୍ଧ ଲେପ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ ।
ଶୁକ୍ତିଗନ୍ଧାକ୍ଷତାନ୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ସିତଵାସସୀ। ଵାରୁଣଂ ପଦମାପ୍ନୋତି ଦୃଢଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଭିନ୍ନ ଚାଉଳ, ସାଧା ପୋଷାକ ଓ ଶଙ୍ଖ ଦେବା ଉଚିତ । ଏହି ଉପବାସରେ ବ୍ୟକ୍ତି ବାରୁଣ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହାକୁ ଦୃଢ଼ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଵୈଶାଖେ ପୁଷ୍ପଲଵଣଂ ଵର୍ଜଯେଦଥ ଗୋପ୍ରଦଃ। ଭୂତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଦେ କଲ୍ପଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ରାଜା ଭଵେଦିହ
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଫୁଲ ଓ ଲୁଣ ବ୍ୟବହାର ବନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ । ପରେ ଗୋ ଦାନ କରି, ବିଷ୍ଣୁ ପଦରେ ଏକ କଳ୍ପ ରହି, ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରାଜା ହୁଏ ।
ଏତଚ୍ଛାନ୍ତିଵ୍ରତଂ ନାମ କୀର୍ତିକାମଫଲପ୍ରଦମ୍। ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡଂ କାଞ୍ଚନଂ କୃତ୍ଵା ତିଲରାଶି ସମନ୍ଵିତମ୍
ଏହାକୁ ଶାନ୍ତି ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା କୀର୍ତି ଓ ଇଚ୍ଛା ଫଳ ଦେଇଥାଏ । ସେ ଦିନେ ସେସମି ଭରିତ ସୁନାର ଏକ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ ।
ଘୃତେନାନ୍ଯପ୍ରଦୋ ଭୂତ୍ଵା ଵହ୍ନିଂ ସଂତର୍ପ୍ଯ ସଦ୍ଵିଜମ୍। ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିପ୍ରଦାଂପତ୍ଯଂ ମାଲ୍ଯଵସ୍ତ୍ରଵିଭୂଷଣୈଃ
ଘିଅ ଦାନ କରି, ଅଗ୍ନି ଓ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ମାଳା, ପୋଷାକ ଓ ଗହଣା ଦେଇ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ ।
ଶକ୍ତିତସ୍ତ୍ରିପଲାଦୂର୍ଧ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ପ୍ରୀଯତାମିତି। ପୁଣ୍ଯେଽହ୍ନି ଦଦ୍ଯାଦପରେ ବ୍ରହ୍ମ ଯାତ୍ଯପୁନର୍ଭଵମ୍
ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ, ତିନି ପଳା ଠାରୁ ଅଧିକ ଓଜନରେ, 'ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆତ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଶୁଭ ଦିନରେ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ । ପରଲୋକରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ ଓ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇନାହିଁ ।
ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମଵ୍ରତଂ ନାମ ନିର୍ଵାଣଫଲଦଂ ନୃଣାମ୍। ଯଶ୍ଚୋଭଯମୁଖୀଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ପ୍ରଭୂତସକଲାନ୍ଵିତାମ୍
ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମ ଉପବାସ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁଜଣ ଦୁଇ ମୁଖ ଥିବା ପାତ୍ର ଭରି ଅନେକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦାନ କରେ, ସେ ଏହି ଉପବାସର ଫଳ ପାଏ ।