ଵୈଷ୍ଣଵଂ ସ ପଦଂ ଯାତି ନୀଲଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଆଷାଢାଦିଚତୁର୍ମାସମଭ୍ଯଂଗଂ ଵର୍ଜଯେନ୍ନରଃ
ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ନୀଳବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରିମାସ ଯାଏଁ ତେଲ ଲଗାଇବାକୁ ଏକ ଲୋକେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜନୋପସ୍କରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ଯାତି ଭଵନଂ ହରେଃ। ଜନପ୍ରୀତିକରଂ ନୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵ୍ରତମିହୋଚ୍ଯତେ ୫୦ 1.20.
ଯିଏ ଭୋଜନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ଦାନ କରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ପ୍ରୀତିବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମଧୌ ଯସ୍ତୁ ଦଧିକ୍ଷୀରଘୃତୈକ୍ଷଵମ୍। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ରସପାତ୍ରେଣ ସଂଯୁତମ୍
ଯିଏ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଦହି, ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ଇଖ ଖାଇବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ରସ ରଖିବା ପାତ୍ର ଦାନ କରେ—
ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିପ୍ରମିଥୁନଂ ଗୌରୀ ମେ ପ୍ରୀଯତାମିତି। ଏତଦ୍ଗୌରୀଵ୍ରତଂ ନାମ ଭଵାନୀଲୋକଦାଯକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, 'ଗୌରୀ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଗୌରୀବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭବାନୀଙ୍କ ଲୋକକୁ ଦେଇଥାଏ।
ପୁଷ୍ଯାଦୌ ଯସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ନକ୍ତମଥୋ ପୁନଃ। ଅଶୋକଂ କାଂଚନଂ ଦଦ୍ଯାଦିକ୍ଷୁଯୁକ୍ତଂ ଦଶାଂଗୁଲମ୍
ଯିଏ ପୁଷ୍ୟ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ, ରାତି ଉପବାସ କରି, ସୁନାରେ ଦଶ ଆଉଁଳ ଲମ୍ବା ଅଶୋକ ଗଛ ଏବଂ ଚିନି ସହିତ ଦାନ କରେ—
ଵିପ୍ରାଯ ଵସ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ପ୍ରୀଯତାମିତି। କଲ୍ପଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିଶୋକସ୍ସ୍ଯାତ୍ପୁନର୍ନୃପ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ, 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି ଦାନ କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରରେ ଏକ କଳ୍ପ ଯାଏଁ ବସିଥାଏ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଏତତ୍କାମଵ୍ରତଂ ନାମ ସଦା ଶୋକଵିନାଶନମ୍। ଆଷାଢାଦି ଵ୍ରତେ ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯଃ ଫଲାଶନମ୍
ଏହି ବ୍ରତକୁ କାମବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଦା ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ। ଯିଏ ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ବ୍ରତରେ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ଘଟଂ ସର୍ପିର୍ଗୁଡାନ୍ଵିତମ୍। କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ତତ୍ପୁନର୍ହୈମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ଚାରିମାସ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ, ଘିଅ ଓ ଗୁଡ଼ ଭରା ଘଡ଼ା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଣିଥରେ ସୁନା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ସ ରୁଦ୍ରଲୋକମାପ୍ନୋତି ଶିଵଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍ପାଣି ହେମଂତେ ଶିଶିରାଵୃତେ
ଏହି ପରି ଦାନ କରି, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶିବବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ ଫୁଲ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ପୁଷ୍ପତ୍ରଯଂ ଚ ଫାଲ୍ଗୁନ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ କାଂଚନମ୍। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିକାଲଵେଲାଯାଂ ପ୍ରୀଯେତାଂ ଶିଵକେଶଵୌ
ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଏବଂ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ସୁନା ଦୁଇ ବେଳେ ଦାନ କରେ, ଶିବ ଓ କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।
ଦତ୍ଵା ପରଂ ପଦଂ ଯାତି ସୌମ୍ଯଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଫାଲ୍ଗୁନାଦି ତୃତୀଯାଯାଂ ଲଵଣଂ ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଜଯେତ୍
ଏପରି ଦାନ କରି, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ସୌମ୍ୟବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ଫାଲ୍ଗୁନ ଆରମ୍ଭରୁ ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଲୁଣ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ସମାଂତେ ଶଯନଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଗୃହଂ ଚୋପସ୍କରାନ୍ଵିତମ୍। ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିପ୍ରମିଥୁନଂ ଭଵାନୀ ପ୍ରୀଯତାମିତି
ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଶୟନ ଏବଂ ଉପକରଣ ସହିତ ଘର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, 'ଭବାନୀ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ଗୌରୀଲୋକେ ଵସେତ୍କଲ୍ପଂ ସୌଭାଗ୍ଯଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ। ସଂଧ୍ଯାମୌନଂ ନରଃ କୃତ୍ଵା ସମାଂତେ ଘୃତକୁଂଭକମ୍
ସେ ଗୌରୀଙ୍କ ଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ଯାଏଁ ବସିଥାଏ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ସୌଭାଗ୍ୟବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ମୌନ ରହି, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ଘିଅ ଭରା ଘଡ଼ା ଦାନ କରେ—
ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମଂ ତିଲାନ୍ଘଂଟାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍। ଲୋକଂ ସାରସ୍ଵତଂ ଯାତି ପୁନରାଵୃତ୍ତିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ଯୁଗଳ, ତିଳ ଓ ଘଣ୍ଟା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ସେ ସାରସ୍ୱତ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ, ଯାଁଠାରୁ ପୁଣି ଫେରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ଏତତ୍ସାରସ୍ଵତଂ ନାମ ରୂପଵିଦ୍ଯାପ୍ରଦାଯକମ୍। ଲକ୍ଷ୍ମୀମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ପଂଚମ୍ଯାମୁପଵାସୀ ଭଵେନ୍ନରଃ
ଏହାକୁ 'ସାରସ୍ବତ' କ୍ରିୟା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ରୂପ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଇଥାଏ। ପଞ୍ଚମୀ ତିଥିରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଏକ ଲୋକ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ।
ସମାଂତେ ହେମକମଲଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେନୁସମନ୍ଵିତମ୍। ସ ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁପଦଂ ଯାତି ଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ସ୍ଯାଜ୍ଜନ୍ମଜନ୍ମନି
ବ୍ରତ ଶେଷରେ ସୁନାର କମଳ ଏବଂ ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏପରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦକୁ ପାଇଁଥାଏ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜନ୍ମରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ରହିବେ।
ଏତଲ୍ଲକ୍ଷ୍ମୀଵ୍ରତଂ ନାମ ଦୁଃଖଶୋକଵିନାଶନମ୍। କୃତ୍ଵୋପଲେପନଂ ଶଂଭୋରଗ୍ରତଃ କେଶଵସ୍ଯ ଚ
ଏହାକୁ 'ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଦୁଃଖ ଓ ଶୋକକୁ ଦୂର କରେ। ଶିବ ଓ କେଶବଙ୍କ ଠାରେ ଉପଲେପନ କରିବା ପରେ ବ୍ରତ କରାଯାଏ।
ଯାଵଦବ୍ଦଂ ପୁନର୍ଦେଯା ଧେନୁର୍ଜଲଘଟସ୍ତଥା। ଜନ୍ମାଯୁତଂ ସ ରାଜା ସ୍ଯାତ୍ତତଃ ଶିଵପୁରଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗାଁ ଓ ଜଳଘଟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏହାର ଫଳରେ ଦଶ ହଜାର ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରାଜା ହେବେ, ତାପରେ ଶିବପୁରକୁ ଯିବେ।
ଏତଦାଯୁର୍ଵ୍ରତଂ ନାମ ସର୍ଵକାମପ୍ରଦାଯକମ୍। ଅଶ୍ଵତ୍ଥଂ ଭାସ୍କରଂ ଗଂଗାଂ ପ୍ରଣମ୍ଯୈକାଗ୍ରମାନସଃ
ଏହାକୁ 'ଆୟୁ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ। ଏକାଗ୍ର ମନରେ ଅଶ୍ୱଥ ଗଛ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଗଙ୍ଗାକୁ ପ୍ରଣାମ କରିବା ଉଚିତ।
ଏକଭକ୍ତଂ ନରଃ କୁର୍ଯାଦବ୍ଦମେକଂ ଵିମତ୍ସରଃ। ଵ୍ରତାଂତେ ଵିପ୍ରମିଥୁନଂ ପୂଜ୍ଯଂ ଧେନୁତ୍ରଯାନ୍ଵିତମ୍
ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ତିନିଟି ଗାଁକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।
ଵୃକ୍ଷଂ ହିରଣ୍ମଯଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସୋଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ଲଭେତ୍। ଏତତ୍କୀର୍ତିଵ୍ରତଂ ନାମ ଭୂତିକୀର୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍
ସୁନାର ଗଛ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାର ଫଳ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଫଳ ସମାନ। ଏହାକୁ 'କୀର୍ତି ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୂତି ଓ କୀର୍ତି ଦେଇଥାଏ।
ଘୃତେନ ସ୍ନପନଂ କୃତ୍ଵା ଶଂଭୋର୍ଵା କେଶଵସ୍ଯ ଵା। ଅକ୍ଷତାଭିଃ ସପୁଷ୍ପାଭିଃ କୃତ୍ଵା ଗୋମଯମଂଡଲମ୍
ଘୀରେ ଶିବ କିମ୍ବା କେଶବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଅକ୍ଷତ ଓ ଫୁଲ ସହିତ ଗୋମୟର ମଣ୍ଡଳ କରିବା ଉଚିତ।
ସମାଂତେ ହେମକମଲଂ ତିଲଧେନୁସମନ୍ଵିତମ୍। ଶୂଲମଷ୍ଟାଂଗୁଲଂ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛିଵଲୋକେ ମହୀଯତେ
ବ୍ରତ ଶେଷରେ ସୁନାର କମଳ ଓ ତିଳ ଦେଇଥିବା ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ। ଏଠାରେ ଆଠ ଉଙ୍ଗୁଳ ଲମ୍ବା ତ୍ରିଶୂଳ ଦେବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଶିବଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହେବେ।
ସାମଗାଯନକଂ ଚୈଵ ସାମଵ୍ରତମିହୋଚ୍ଯତେ। ନଵମ୍ଯାମେକଭକ୍ତଂ ତୁ କୃତ୍ଵା କନ୍ଯାଶ୍ଚ ଶକ୍ତିତଃ
ସାମଗାନ କରିବା ସହିତ 'ସାମ ବ୍ରତ' ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ନିତ। ନବମୀ ଦିନରେ ଏକଥର ଖାଇବା ଉଚିତ, ଏବଂ କ୍ଷମତା ଅନୁଯାୟୀ କନ୍ୟାମାନେ ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯିତ୍ଵା ସମଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେମକଂଚୁକଵାସସୀ। ହୈମଂ ସିଂହଂ ଚ ଵିପ୍ରା ଯଦଦ୍ଯାଚ୍ଛିଵପଦଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ସମାନ ଭାବେ ଭୋଜନ କରାଇ, ସୁନାର ପୋଷାକ ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନାର ସିଂହ ଦେଇଥିଲେ, ଶିବଙ୍କ ପଦକୁ ପାଇଁଥାଏ।
ଜନ୍ମାର୍ବୁଦଂ ସୁରୂପଃ ସ୍ଯାଚ୍ଛତ୍ରୁଭିଶ୍ଚାପରାଜିତଃ। ଏତଦ୍ଵୀରଵ୍ରତଂ ନାମ ନରାଣାଂ ଚ ସୁଖପ୍ରଦମ୍
ଏକ ଅର୍ବୁଦ ଜନ୍ମ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ଓ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅଜୟ ହେବେ। ଏହାକୁ 'ବୀର ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ସୁଖ ଦେଇଥାଏ।
ଚୈତ୍ରାଦି ଚତୁରୋମାସାଞ୍ଜଲଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦଯାନ୍ଵିତଃ। ଵ୍ରତାଂତେ ମଣିକଂ ଦଦ୍ଯାଦନ୍ନଂ ଵସ୍ତ୍ରସମନ୍ଵିତମ୍
ଚୈତ୍ର ଆଦି ଚାରି ମାସରେ ଦୟାଭାବରେ ଏକ ମୁଠି ଦେବା ଉଚିତ। ବ୍ରତ ଶେଷରେ ମଣି, ଖାଦ୍ୟ ଓ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେବା ଉଚିତ।
ତିଲପାତ୍ରଂ ହିରଣ୍ଯଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ମହୀଯତେ। କଲ୍ପାଂତେ ଭୂତିଜନନମାନଂଦଵ୍ରତମୁଚ୍ଯତେ
ତିଳର ପାତ୍ର ଓ ସୁନା ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାର ଫଳରେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସମ୍ମାନ ମିଳିଥାଏ। କଳ୍ପ ଶେଷରେ ଏହାକୁ 'ଭୂତିଜନନ ମାନନ୍ଦ ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପଂଚାମୃତେନ ସ୍ନପନଂ କୃତ୍ଵା ସଂଵତ୍ସରଂ ଵିଭୋଃ। ଵତ୍ସରାଂତେ ପୁନର୍ଦଦ୍ଯାଦ୍ଧେନୁଂ ପଂଚାମୃତାନ୍ଵିତାଂ
ପଞ୍ଚାମୃତରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏକ ବର୍ଷ ସ୍ନାନ କରାଇ, ବର୍ଷ ଶେଷରେ ପୁନି ପଞ୍ଚାମୃତ ସହିତ ଗାଁ ଦେବା ଉଚିତ।
ଵିପ୍ରାଯ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛଂଖଂ ଚ ସପଦଂ ଯାତି ଶାଂକରମ୍। ରାଜା ଭଵତି କଲ୍ପାଂତେ ଧୃତିଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶଂଖ ଦେବା ଉଚିତ, ଏହାର ଫଳରେ ଶିବଙ୍କ ପଦକୁ ପାଇଁଥାଏ। କଳ୍ପ ଶେଷରେ ରାଜା ହେବେ, ଏହାକୁ 'ଧୃତି ବ୍ରତ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।