ସ୍ନାତୋଽହଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ହ୍ରଦପ୍ରସ୍ରଵଣେଷୁ ଚ । ନଦୀଷୁ ଦେଵଖାତେଷୁ ଇଦଂ ସ୍ନାନଂ ତୁ ମେ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ହ୍ରଦ, ଝରଣା, ନଦୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରିଛି। ଏହି ସ୍ନାନଟି ମୋ ପାଇଁ ହେଉ।
ଇତି ସ୍ନାନମଂତ୍ରଃ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମୁନିଂ ଚୈଵ କାରଯିତ୍ଵା ହିରଣ୍ମଯମ୍ । ମାଷକସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ତଦର୍ଦ୍ଧାର୍ଦ୍ଧେନ ଵା ପୁନଃ
ଏହି ହେଉଛି ସ୍ନାନର ମନ୍ତ୍ର। ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନିଙ୍କର ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ଏକ ମାଷା କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ ମାଷା ସୁନାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହମାଗତ୍ଯ ପୂଜାଯାଃ ପୂଜାହୋମଂ ତୁ କାରଯେତ୍ । ତତଶ୍ଚାମଲକୀଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁତଃ
ଘରକୁ ଫେରି, ପୂଜା ପାଇଁ ପୂଜା ଓ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ସହିତ ଆମଳକୀ ଗଛ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଆମଲକୀଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପରିଶୋଧ୍ଯ ସମଂତତଃ । ସ୍ଥାପଯେତ୍ସତତଂ କୁଂଭମଵ୍ରଣଂ ମଂତ୍ରପୂର୍ଵକମ୍
ଆମଳକୀ ଗଛ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଚାରିପାଖ ସଫା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଂଚରତ୍ନସମୋପେତଂ ଦିଵ୍ଯଗଂଧାଧିଵାସିତମ୍ । ଛତ୍ରୋପାନଦ୍ଯୁଗୋପେତଂ ସିତଚଂଦନଚର୍ଚିତମ୍
କୁମ୍ଭଟିକୁ ପାଞ୍ଚଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇବା, ଛତା ଓ ଜୁଟିଏ ଚପ୍ପଲ ସହିତ ରଖିବା, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ରଗ୍ଦାମଲଂବିତଗ୍ରୀଵଂ ସର୍ଵଧୂପଵିଧୂପିତମ୍ । ଦୀପମାଲାକୁଲଂ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତଃ ସୁମନୋହରମ୍
ମାଳା ଗଳାରେ ଝୁଲାଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧୂପ ଦେଇ, ଚାରିପାଖ ଦୀପମାଳା ଲଗାଇ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଲାଜୈଃ ପ୍ରପୂରିତମ୍ । ପାତ୍ରୋପରି ନ୍ଯସେଦ୍ଦେଵଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାପ୍ରଭମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଭୁନା ଧାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ସେହି ପାତ୍ର ଉପରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ୍।
ଵିଶୋକାଯ ନମଃ ପାଦୌ ଜାନୁନୀ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣେ । ଉଗ୍ରାଯ ଚ ତତୋଽପ୍ଯୂରୂ କଟୀ ଦାମୋଦରାଯ ଚ
ପାଦ ଉପରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଗୁଡ଼ା ଉପରେ ବିଶ୍ୱରୂପୀଙ୍କୁ, ତାପରେ ଉରୁ ଉପରେ ଉଗ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ କଟି ଉପରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଉଦରଂ ପଦ୍ମନାଭାଯ ଉରଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଧାରିଣେ । ଚକ୍ରିଣେ ଵାମବାହୁଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣଂ ଗଦିନେ ନମଃ 6.45.
ଉଦର ଉପରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ, ଛାତି ଉପରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀଙ୍କୁ, ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଏବଂ ଡାହାଣ ହାତରେ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଵୈକୁଂଠାଯ ନମଃ କଂଠମାସ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞମୁଖାଯ ଵୈ । ନାସାଂ ଵିଶୋକନିଧଯେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଚାକ୍ଷିଣୀ
କଣ୍ଠ ଉପରେ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ମୁଁହ ଉପରେ ଯଜ୍ଞମୁଖଙ୍କୁ, ନାକ ଉପରେ ବିଶୋକନିଧିଙ୍କୁ ଏବଂ ଆଖି ଉପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଲଲାଟଂ ଵାମନାଯେତି ରାମାଯେତି ଭ୍ରୁଵୌ ନମଃ । ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତୁ ତଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ନମ ଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍
ଲଳାଟ ଉପରେ ବାମନଙ୍କୁ, ଭୂଁହି ଉପରେ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସର୍ବାତ୍ମାଙ୍କୁ 'ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇତି ପୂଜାମଂତ୍ରଃ । ତତୋ ଦେଵାଧିଦେଵାଯ ଅର୍ଘଂ ଚୈଵ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଫଲେନ ଚୈଵ ଶୁଭ୍ରେଣ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
ଏହିପରି ହେଉଛି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର। ତାପରେ ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଫଳ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ନୃତ୍ଯୈର୍ଗୀତୈଶ୍ଚ ଵାଦିତ୍ରୈର୍ଦ୍ଧର୍ମାଖ୍ଯାନୈଃ ସ୍ତଵୈରପି
ତାପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଧର୍ମ କଥା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା।
ଵୈଷ୍ଣଵୈଶ୍ଚ ତଥାଖ୍ଯାନୈଃ କ୍ଷପଯେତ୍ସର୍ଵଶର୍ଵରୀମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧାତ୍ର୍ଯା ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁନାମଭିଃ
ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ରାତି କାଟିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଘଟର ଚାରିପାଖରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଷ୍ଟାଧିକଂ ଶତଂ ଚୈଵ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରେଵ ଵା । ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ସମଯେ କୃତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ ହରେଃ
ଏହିପରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଏକଶଏ ଆଠ ବେଳ କିମ୍ବା ଅଠାଇଶ ବେଳ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ପ୍ରଭାତରେ ହରିଙ୍କୁ ନୀରାଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଘଟେ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମମୁପାନହୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଘଟରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜୁତା ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଵରୂପେଣ ପ୍ରୀଯତାଂ ମମ କେଶଵଃ । ତତଶ୍ଚାମଲକୀଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରୂପେ କେଶବ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍। ତାପରେ ଆମଳକୀ ଫଳକୁ ଛୁଇଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ତତଃ । ତତଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମଶ୍ନୀଯାତ୍କୁଟୁଂବେନ ସମାଵୃତଃ
ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ନିଜେ ପରିବାର ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏଵଂ କୃତେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ତେ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦାନେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଏଭଳି କରିଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଧିକଂ ଚୈଵ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଦେଵେଶସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ । ତେ ଚାପି ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରୁଃ ସର୍ଵମଶେଷତଃ
ଏପରି କହି ଦେବେଶ ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ସବୁ କାମ କଲେ।
ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କର୍ତୁମର୍ହସି ସତ୍ତମ । ଵ୍ରତମେତଦ୍ଦୁରାଧର୍ଷଂ ସର୍ଵପାପପ୍ରମୋଚନମ୍
ଏଭଳି ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଓ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରୁଥିବା ବ୍ରତ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲପକ୍ଷେ ତୁ କିନ୍ନାମୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ଫଲଂ କୋ ଵିଧିସ୍ତତ୍ର କଥଯସ୍ଵ ଜନାର୍ଦନ
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପଚାରିଲେ— ବୈଶାଖ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀର ନାମ କଣ? ଏହାର ଫଳ କଣ ଓ କିପରି କରାଯିବ? ଜନାର୍ଦନ, ମୋତେ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ଇଦମେଵ ପୁରା ପୃଷ୍ଟଂ ରାମଚଂଦ୍ରେଣ ଧୀମତା । ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରତି ରାଜେଂଦ୍ର ଯତ୍ତ୍ଵଂ ମାମନୁପୃଚ୍ଛସି
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବରୁ ଧୀର ରାମଚନ୍ଦ୍ର ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ଏବେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ।
ରାମ ଉଵାଚ- ଭଗଵଞ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍ । ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯକରଂ ସର୍ଵଦୁଃଖନିକୃଂତନମ୍
ରାମ କହିଲେ— ହେ ଭଗବାନ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ୍ନ କରେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ, ସେଇ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି।
ମଯା ଦୁଃଖାନି ଭୁକ୍ତାନି ସୀତାଵିରହଜାନି ତୁ । ତତୋଽହଂ ଭଯଭୀତୋଽସ୍ମି ପୃଚ୍ଛାମି ତ୍ଵାଂ ମହାମୁନେ
ମୁଁ ସୀତାଙ୍କ ଠାରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବାରୁ ଅନେକ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ଭୟଭୀତ ହୋଇଛି ଏବଂ ତୁମକୁ ପଚାରୁଛି, ହେ ମହାମୁନି।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଯା ରାମ ତଵୈଷା ନୈଷ୍ଠିକୀ ମତିଃ । ତ୍ଵନ୍ନାମଗ୍ରହଣେନୈଵ ପୂତୋ ଭଵତି ମାନଵଃ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ରାମ, ତୁମେ ଭଲ ପଚାରିଛ। ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମର। କେବଳ ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ତଥାପି କଥଯିଷ୍ଯାମି ଲୋକାନାଂ ହିତକାମ୍ଯଯା । ପଵିତ୍ରଂ ପାଵନାନାଂ ଚ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ତଥାପି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥିବା ବ୍ରତ, ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିବି।
ଵୈଶାଖସ୍ଯ ସିତେ ପକ୍ଷେ ରାମ ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । ମୋହିନୀ ନାମ ସା ପ୍ରୋକ୍ତା ସର୍ଵପାପହରାପରାଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ରାମ, ଏକ ଏକାଦଶୀ ଅଛି, ଯାହାକୁ 'ମୋହିନୀ' ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରିବାରେ ସର୍ବୋପରି।
ମୋହଜାଲାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ପାତକାନାଂ ସମୂହତଃ । ଅସ୍ଯା ଵ୍ରତ ପ୍ରଭାଵେନ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଏହି ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଲୋକେ ମୋହର ଜାଳରୁ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପାପର ଭାରରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଛି।