ତାଭ୍ଯାଂ ଚ ତଦପି ତ୍ଯକ୍ତଂ ଭୋକ୍ଷ୍ଯାଵଃ ଶ୍ଵୋ ଵରାନନେ। ପ୍ରସଂଗାଦୁପଵାସୋ ନୌ ତଵାଦ୍ଯାସ୍ତୁ ଶୁଭାଵହଃ
ସେ ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ମନା କରି କହିଲେ, 'ସୁନ୍ଦରୀ, ଆମେ କାଲି ଖାଇବୁ; ଆଜି ତୁମ ସହ ଉପବାସ କରିବା ଆମ ପାଇଁ ଶୁଭ ହେଉ।'
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ପାପିଷ୍ଠାଵାଵାଂ ଦେଵି ଦୃଢଵ୍ରତେ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସଂଗାଦ୍ଭଵଦ୍ଗେହେ ଧର୍ମଲେଶୋସ୍ତୁ ନାଵିହ
ହେ ଦେବୀ, ଆମେ ଜନ୍ମଠାରୁ ଦୃଢ଼ବ୍ରତୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସବୁଠାରୁ ପାପୀ; ତୁମ ସଙ୍ଗରେ ଏଠି ଥିବାରୁ ତୁମ ଘରରେ ଧର୍ମର ଏକ ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ରହିନଉ।
ଇତି ଜାଗରଣଂ ତାଭ୍ଯାଂ ତତ୍ପ୍ରସଂଗାଦନୁଷ୍ଠିତଂ। ପ୍ରଭାତେ ଚ ତଯା ଦତ୍ତା ଶଯ୍ଯା ସଲଵଣାଚଲା
ଏଭଳି ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ସେ ଦୁଇଜଣେ ସାରା ରାତି ଜାଗିଲେ; ପ୍ରଭାତେ ଅନଙ୍ଗବତୀ ତାଙ୍କୁ ଲୁଣ ଏବଂ ପାହାଡ଼ ପରି ଖାଦ୍ୟ ସହିତ ଶଯ୍ୟା ଦେଲେ।
ଗ୍ରାମଶ୍ଚ ଗୁରଵେ ଭକ୍ତ୍ଯା ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶୈଵ ତୁ। ଵସ୍ତ୍ରାଲଂକାରସଂଯୁକ୍ତା ଗାଵଶ୍ଚ କନକାନ୍ଵିତାଃ
ଗୁରୁଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ଗ୍ରାମ ଦିଆଗଲା, ଏବଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ବାରଟି ଗ୍ରାମ; ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧା ଗାଈ ମଧ୍ୟ ଦିଆଗଲା।
ଭୋଜନଂ ଚ ସୁହୃନ୍ମିତ୍ରଦୀନାଂଧକୃପଣୈଃ ସହ। ତଚ୍ଚ ଲୁବ୍ଧକଦାଂପତ୍ଯଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିସର୍ଜିତମ୍
ମିତ୍ର, ସହଚର, ଦୁଃଖୀ, ଅନ୍ଧ, ଦରିଦ୍ରମାନେ ସହିତ ଖାଦ୍ୟ ବଣ୍ଟାଯିଲା; ଏବଂ ଲୋଭୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି ପଛେ ଛାଡ଼ାଯିଲା।
ସ ଭଵାନ୍ଲୁବ୍ଧକୋ ଜାତଃ ସପତ୍ନୀକୋ ନୃପେଶ୍ଵରଃ। ପୁଷ୍କରପ୍ରକରାତ୍ତସ୍ମାତ୍କେଶଵସ୍ଯ ତୁ ପୂଜନାତ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଶିକାରୀ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀ ତୁମେ ହେଇଥିଲେ, କାରଣ ତୁମେ ପୁଷ୍କରରେ କେଶବଙ୍କୁ ପଦ୍ମ ଦେଇ ପୂଜା କରିଥିଲ।
ଵିନଷ୍ଟାଶେଷପାପସ୍ଯ ତଵ ପୁଷ୍କରମଂଦିରଂ। ତସ୍ଯ ସତ୍ଯସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯାଦଲୋଭତପସା ନୃପ
ପୁଷ୍କର ମନ୍ଦିରରେ ପୂଜା କରିବା ଦ୍ୱାରା ତୁମ ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ହେ ରାଜା, ସତ୍ୟର ଶକ୍ତି ଓ ଲୋଭ ତ୍ୟାଗର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା।
ପ୍ରାଦାତ୍କାମଗମଂ ଯାନଂ ଲୋକନାଥଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖଃ। ସଂତୁଷ୍ଟସ୍ତଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପୁଷ୍କରଂ ତ୍ଵଂ ସମାଶ୍ରଯ
ଚତୁର୍ମୁଖ ଲୋକନାଥ ତୁମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଇଚ୍ଛାମତ ଯାନ ଦେଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ହେ ରାଜା, ପୁଷ୍କରରେ ଆଶ୍ରୟ ନିଅ।
କଲ୍ପଂ ସତ୍ଵଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଵିଭୂତିଦ୍ଵାଦଶୀଵ୍ରତଂ। କୁରୁ ରାଜେଂଦ୍ର ନିର୍ଵାଣମଵଶ୍ଯଂ ସମଵାପ୍ସ୍ଯସି
ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୃଢ଼ତା ଲାଗି ଦ୍ୱାଦଶୀ ବ୍ରତ ସମ୍ପନ୍ନ କର; ଏହା କରିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବ।
ଏତଦୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ସ ମୁନିସ୍ତତ୍ରୈଵାଂତରଧୀଯତ। ରାଜା ଯଥୋକ୍ତଂ ଚ ପୁନରକରୋତ୍ପୁଷ୍ପଵାହନଃ
ଏହିପରି କହି ସେ ମୁନି ସେଠାରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଏବଂ ରାଜା ଯେପରି କହାଯାଇଥିଲା, ପୁଣି ପୁଷ୍ପବାହନଙ୍କ ପୂଜା କଲେ।
ଇଦମାଚରତୋ ରାଜନ୍ନଖଂଡଵ୍ରତତା ଭଵେତ୍। ଯଥାକଥଂଚିତ୍କାଲେନ ଦ୍ଵାଦଶଦ୍ଵାଦଶୀର୍ନୃପ
ହେ ରାଜା, ଏହିପରି କରିଲେ ବ୍ରତ ଅଖଣ୍ଡ ରହିଥାଏ; କିପରି ହେଉ, ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବାରଟି ଦ୍ୱାଦଶୀ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।
କର୍ତଵ୍ଯା ଶକ୍ତିତୋ ଦେଵ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଦକ୍ଷିଣା ନୃପ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଗାଵଃ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯା ମଧ୍ଯମେ ଭୂମିରୁତ୍ତମା
ଶକ୍ତିଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ, ହେ ରାଜା; ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେଲେ ଗାଈ, ମଧ୍ୟମ ହେଲେ ଜମି, ଅତି ଅଳ୍ପ ହେଲେ ସୁନା ଦେବା ଉଚିତ।
କନିଷ୍ଠେ କାଂଚନଂ ଦେଯମିତ୍ଯେଷା ଦକ୍ଷିଣା ସ୍ମୃତା। ପ୍ରଥମଂ ବ୍ରହ୍ମଦୈଵତ୍ଯଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ତଥା
ଅତି କମ ହେଲେ ସୁନା ଦେବା ଏହି ଠିକ୍ ଦାନ ବୋଲି ମନାଯାଏ; ପ୍ରଥମଟି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ, ଦ୍ୱିତୀୟଟି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ।
ତୃତୀଯଂ ରୁଦ୍ରଦୈଵତ୍ଯଂ ତ୍ରଯୋ ଦେଵାସ୍ତ୍ରିଷୁ ସ୍ଥିତାଃ। ଇତି କଲୁଷଵିଦାରଣଂ ଜନାନାଂ ପଠତି ଚ ଯସ୍ତୁ ଶୃଣୋତି ଚାପି ଭକ୍ତ୍ଯା
ତୃତୀୟଟି ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ; ଏହି ତିନିଟିରେ ତିନି ଦେବତା ବସିଛନ୍ତି। ଏହିପରି, ଯେଉଁଠି ଏହି କଥା ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଭକ୍ତିସହିତ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କର ପାପ ଦୂର ହୁଏ।
ମତିମପି ଚ ସ ଯାତି ଦେଵଲୋକେ ଵସତି ଚ ରୋମସମାନି ଵତ୍ସରାଣି। ଅଥାତଃ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତଂ
ସେ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରେ ଏବଂ ଦେବଲୋକରେ ଦେହର ଲୋମ ସଂଖ୍ୟା ଯେତେ ବର୍ଷ ରହେ। ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବ୍ରତ କହିବି।
କଥିତଂ ତେନ ରୁଦ୍ରେଣ ମହାପାତକନାଶନମ୍। ନକ୍ତମବ୍ଦଂ ଚରିତ୍ଵା ତୁ ଗଵାସାର୍ଧଂ କୁଟୁଂବିନେ
ଏହି ବିଷୟ ନିଜେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯାଇଛି, ଯିଏ ମହାପାପ ନାଶ କରନ୍ତି; ଏକ ବର୍ଷ ରାତିରେ ଉପବାସ କରିଲେ, ଗୃହସ୍ଥ ପାଇଁ ଗାଈ ଦାନର ଅର୍ଦ୍ଧ ଫଳ ମିଳେ।
ହୈମଂ ଚକ୍ରଂ ତ୍ରିଶୂଲଂ ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରାଯ ଵାସସୀ। ଏଵଂ ଯଃ କୁରୁତେ ପୁଣ୍ଯଂ ଶିଵଲୋକେ ସ ମୋଦତେ
ଯେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସୁନାର ଚକ୍ର ଏବଂ ତ୍ରିଶୂଳ, ସହିତେ ପୋଷାକ ଦାନ କରାଯାଏ, ସେଉଁଠି ଏହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଶିବଙ୍କ ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଥାଏ।
ଏତଦେଵ ଵ୍ରତଂ ନାମ ମହାପାତକନାଶନମ୍। ଯସ୍ଵେକଭକ୍ତେନ କ୍ଷିପେଦ୍ଧେନୁଂ ଵୃଷସମନ୍ଵିତାମ୍
ଏହି ବ୍ରତଟି ମହାପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ। ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ଭକ୍ତିରେ ବୃଷ ଦେଇ ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଏହି ମହାପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।
ଧେନୁଂ ତିଲମଯୀଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ପଦଂ ଯାତି ଶାଂକରମ୍। ଏତଦ୍ରୁଦ୍ରଵ୍ରତଂ ନାମ ଭଯଶୋକଵିନାଶନମ୍
ଯିଏ ତିଳରେ ବନାଯାଇଥିବା ଗାଈ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହାକୁ ରୁଦ୍ରବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭୟ ଓ ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ।
ଯଶ୍ଚ ନୀଲୋତ୍ପଲଂ ହୈମଂ ଶର୍କରାପାତ୍ରସଂଯୁତମ୍। ଏକାଂତରିତନକ୍ତାଶୀ ସମାଂତେ ଵୃଷସଂଯୁତମ୍
ଏବଂ ଯିଏ ବର୍ଷ ଶେଷରେ ନୀଳ କମଳ ସୁନାରେ ବନାଇ, ଚିନି ଭରା ପାତ୍ର ଏବଂ ବୃଷ ସହିତ ଦାନ କରେ, ଏବଂ ବିକଳ୍ପ ରାତି ଉପବାସ ରଖେ—
ଵୈଷ୍ଣଵଂ ସ ପଦଂ ଯାତି ନୀଲଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଆଷାଢାଦିଚତୁର୍ମାସମଭ୍ଯଂଗଂ ଵର୍ଜଯେନ୍ନରଃ
ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ନୀଳବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ଚାରିମାସ ଯାଏଁ ତେଲ ଲଗାଇବାକୁ ଏକ ଲୋକେ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜନୋପସ୍କରଂ ଦଦ୍ଯାତ୍ସ ଯାତି ଭଵନଂ ହରେଃ। ଜନପ୍ରୀତିକରଂ ନୄଣାଂ ପ୍ରୀତିଵ୍ରତମିହୋଚ୍ଯତେ ୫୦ 1.20.
ଯିଏ ଭୋଜନ ପାଇଁ ବ୍ୟବହାର ହେଉଥିବା ସାମଗ୍ରୀ ଦାନ କରେ, ସେ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ପ୍ରୀତିବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି।
ଵର୍ଜଯିତ୍ଵା ମଧୌ ଯସ୍ତୁ ଦଧିକ୍ଷୀରଘୃତୈକ୍ଷଵମ୍। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ସୂକ୍ଷ୍ମାଣି ରସପାତ୍ରେଣ ସଂଯୁତମ୍
ଯିଏ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ଦହି, ଦୁଧ, ଘିଅ ଓ ଇଖ ଖାଇବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ସୂକ୍ଷ୍ମ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ରସ ରଖିବା ପାତ୍ର ଦାନ କରେ—
ସଂପୂଜ୍ଯ ଵିପ୍ରମିଥୁନଂ ଗୌରୀ ମେ ପ୍ରୀଯତାମିତି। ଏତଦ୍ଗୌରୀଵ୍ରତଂ ନାମ ଭଵାନୀଲୋକଦାଯକମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, 'ଗୌରୀ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି, ଏହି ବ୍ରତକୁ ଗୌରୀବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ଭବାନୀଙ୍କ ଲୋକକୁ ଦେଇଥାଏ।
ପୁଷ୍ଯାଦୌ ଯସ୍ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ନକ୍ତମଥୋ ପୁନଃ। ଅଶୋକଂ କାଂଚନଂ ଦଦ୍ଯାଦିକ୍ଷୁଯୁକ୍ତଂ ଦଶାଂଗୁଲମ୍
ଯିଏ ପୁଷ୍ୟ ମାସ ଆରମ୍ଭରେ, ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ, ରାତି ଉପବାସ କରି, ସୁନାରେ ଦଶ ଆଉଁଳ ଲମ୍ବା ଅଶୋକ ଗଛ ଏବଂ ଚିନି ସହିତ ଦାନ କରେ—
ଵିପ୍ରାଯ ଵସ୍ତ୍ରସଂଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରଦ୍ଯୁମ୍ନଃ ପ୍ରୀଯତାମିତି। କଲ୍ପଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଵିଶୋକସ୍ସ୍ଯାତ୍ପୁନର୍ନୃପ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବସ୍ତ୍ର ସହିତ, 'ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହି ଦାନ କଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନଗରରେ ଏକ କଳ୍ପ ଯାଏଁ ବସିଥାଏ ଏବଂ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ।
ଏତତ୍କାମଵ୍ରତଂ ନାମ ସଦା ଶୋକଵିନାଶନମ୍। ଆଷାଢାଦି ଵ୍ରତେ ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯଃ ଫଲାଶନମ୍
ଏହି ବ୍ରତକୁ କାମବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସଦା ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ। ଯିଏ ଆଷାଢ଼ ଆରମ୍ଭରୁ ବ୍ରତରେ ଫଳ ଖାଇବାକୁ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ଚାତୁର୍ମାସ୍ଯେ ନିଵୃତ୍ତେ ତୁ ଘଟଂ ସର୍ପିର୍ଗୁଡାନ୍ଵିତମ୍। କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ତତ୍ପୁନର୍ହୈମଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ନିଵେଦଯେତ୍
ଚାରିମାସ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତିରେ, ଘିଅ ଓ ଗୁଡ଼ ଭରା ଘଡ଼ା ଦାନ କରିବା ଉଚିତ। କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୁଣିଥରେ ସୁନା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ସ ରୁଦ୍ରଲୋକମାପ୍ନୋତି ଶିଵଵ୍ରତମିଦଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍ପାଣି ହେମଂତେ ଶିଶିରାଵୃତେ
ଏହି ପରି ଦାନ କରି, ସେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏହି ବ୍ରତକୁ ଶିବବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯିଏ ହେମନ୍ତ ଓ ଶିଶିର ଋତୁରେ ଫୁଲ ତ୍ୟାଗ କରେ—
ପୁଷ୍ପତ୍ରଯଂ ଚ ଫାଲ୍ଗୁନ୍ଯାଂ କୃତ୍ଵା ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ କାଂଚନମ୍। ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିକାଲଵେଲାଯାଂ ପ୍ରୀଯେତାଂ ଶିଵକେଶଵୌ
ଏବଂ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ତିନି ପ୍ରକାର ଫୁଲ ଏବଂ ଯେତେକି ସମ୍ଭବ ସୁନା ଦୁଇ ବେଳେ ଦାନ କରେ, ଶିବ ଓ କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତୁ।