ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତୋ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍ । ଏତଦ୍ଵଃ କଥିତଂ ଵିପ୍ରା ଵ୍ରତାନାଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଅର୍ଚଯିତ୍ଵାଚ୍ଯୁତଂ ତସ୍ଯାଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକାନ୍ନ ମୁଚ୍ଯତେ
ଏଭଳି କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ ଓ ହଜାରଟି ଗାଈ ଦାନ କରିବାର ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ। ଏହି ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କୁ କହିଲି। ସେଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରୁ କେବେ ବି ବିଞ୍ଚିତ ହେବେ ନାହିଁ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଵିଧିଂ ବ୍ରୂହି ପରିପୂର୍ଣଂ କଥଂ ଭଵେତ୍ । କେ ମଂତ୍ରାଃ କେ ନମସ୍କାରାଃ ଦେଵତା କା ପ୍ରକୀର୍ତିତା
ଋଷିମାନେ କହିଲେ— ଏହି ବ୍ରତର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି କହନ୍ତୁ, କେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, କେଉଁ ପ୍ରଣାମ, କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜିବାକୁ କୁହାଯାଇଛି?
କଥଂ ଦାନଂ କଥଂ ସ୍ନାନଂ କଶ୍ଚ ପୂଜାଵିଧିଃ ସ୍ମୃତଃ । ଅର୍ଘାର୍ଚନସ୍ଯ ମଂତ୍ରଂ ତୁ କଥଯସ୍ଵ ଯଥାତଥମ୍
ଦାନ କିପରି ଦେବେ, ସ୍ନାନ କିପରି କରିବେ, ପୂଜା କିପରି କରିବାକୁ ଉଚିତ? ଅର୍ଘ୍ୟ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ଯେଉଁ ମନ୍ତ୍ର, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସଠିକ୍ ଭାବେ କହନ୍ତୁ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ- ଶ୍ରୂଯତାଂ ଯୋ ଵିଧିଃ ସମ୍ଯଗ୍ଵ୍ରତସ୍ଯାସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭାଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ନିରାହାରଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଚୈଵ ପରେଽହନି
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ଏହି ବ୍ରତର ଠିକ୍ ବିଧି ଶୁଣନ୍ତୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ। ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ଉପବାସ ରହିବା ଓ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଦିନ—
ଭୋକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷ ଶରଣଂ ମେ ଭଵାଚ୍ଯୁତ । ଇତି କୃତ୍ଵା ତୁ ନିଯମଂ ଦଂତଧାଵନପୂର୍ଵକମ୍
ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି, ହେ ପଦ୍ମନାଭ, ଆପଣ ମୋର ଶରଣ ହୁଅନ୍ତୁ— ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ପ୍ରଥମେ ଦାନ୍ତ ମାଜିବା ଉଚିତ।
ନାଲପେତ୍ପତିତାଂଶ୍ଚୌରାଂସ୍ତଥା ପାଷଂଡିନୋ ନରାନ୍ । ଦୁର୍ଵୃତ୍ତାନ୍ଭିନ୍ନମର୍ଯାଦାନ୍ଗୁରୁଦାରପ୍ରଧର୍ଷକାନ୍
ପତିତ, ଚୋର, ନାସ୍ତିକ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ନିୟମ ଭଙ୍ଗ କରୁଥିବା, ଗୁରୁଙ୍କର ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କଥା ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅପରାହ୍ଣେ ତତଃ ସ୍ନାନଂ ଵିଧିନା କାରଯେଦ୍ବୁଧଃ । ନଦ୍ଯାଂ ତଡାଗେ କୂପେ ଵା ଗୃହେ ଵା ନିଯତାତ୍ମଵାନ୍
ବିକାଳେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ନଦୀ, ପୋଖରୀ, କୁଆଁ କିମ୍ବା ଘରେ, ନିୟମିତ ମନ ରଖି ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ।
ମୃତ୍ତିକାଲଂଭନଂ ପୂର୍ଵଂ ତତଃ ସ୍ନାନଂ ଚ କାରଯେତ୍ । ଅଶ୍ଵକ୍ରାଂତେ ରଥକ୍ରାଂତେ ଵିଷ୍ଣୁକ୍ରାଂତେ ଵସୁଂଧରେ
ପ୍ରଥମେ ମାଟି ନେଇ, ତାପରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କହିବା— ହେ ମାଟି, ତୁମେ ଘୋଡ଼ା, ରଥ ଓ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପୃଷ୍ଟ।
ମୃତ୍ତିକେ ହର ମେ ପାପଂ ଯନ୍ମଯା ଦୁଷ୍କୃତଂ କୃତମ୍
ହେ ମାଟି, ମୋର ଯେଉଁ ଦୁଷ୍କର୍ମ ହୋଇଛି, ସେସବୁ ପାପ ଦୂର କର।
ଇତି ମୃତ୍ତିକାମଂତ୍ରଃ । ତ୍ଵମଂବୁ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ଜୀଵନଂ ତନୁରକ୍ଷକମ୍ । ସ୍ଵେଦଜୋଦ୍ଭିଜ୍ଜଜାତୀନାଂ ରସାନାଂ ପତଯେ ନମଃ
ଏହି ହେଉଛି ମାଟିର ମନ୍ତ୍ର— ତୁମେ ପାଣି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଜୀବନ, ଦେହକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା। ଘମ ଓ ଡିମ୍ବରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ସମସ୍ତ ରସର ମାଳିକା, ତୁମକୁ ମୋର ନମସ୍କାର।
ସ୍ନାତୋଽହଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ହ୍ରଦପ୍ରସ୍ରଵଣେଷୁ ଚ । ନଦୀଷୁ ଦେଵଖାତେଷୁ ଇଦଂ ସ୍ନାନଂ ତୁ ମେ ଭଵେତ୍
ମୁଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥ, ହ୍ରଦ, ଝରଣା, ନଦୀ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୋଖରୀରେ ସ୍ନାନ କରିଛି। ଏହି ସ୍ନାନଟି ମୋ ପାଇଁ ହେଉ।
ଇତି ସ୍ନାନମଂତ୍ରଃ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମୁନିଂ ଚୈଵ କାରଯିତ୍ଵା ହିରଣ୍ମଯମ୍ । ମାଷକସ୍ଯ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ତଦର୍ଦ୍ଧାର୍ଦ୍ଧେନ ଵା ପୁନଃ
ଏହି ହେଉଛି ସ୍ନାନର ମନ୍ତ୍ର। ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁତ୍ର ମୁନିଙ୍କର ସୁନା ମୂର୍ତ୍ତି ଏକ ମାଷା କିମ୍ବା ଅର୍ଦ୍ଧ ମାଷା ସୁନାରେ ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଗୃହମାଗତ୍ଯ ପୂଜାଯାଃ ପୂଜାହୋମଂ ତୁ କାରଯେତ୍ । ତତଶ୍ଚାମଲକୀଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସର୍ଵୋପସ୍କରସଂଯୁତଃ
ଘରକୁ ଫେରି, ପୂଜା ପାଇଁ ପୂଜା ଓ ହୋମ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଉପକରଣ ସହିତ ଆମଳକୀ ଗଛ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଆମଲକୀଂ ତତୋ ଗତ୍ଵା ପରିଶୋଧ୍ଯ ସମଂତତଃ । ସ୍ଥାପଯେତ୍ସତତଂ କୁଂଭମଵ୍ରଣଂ ମଂତ୍ରପୂର୍ଵକମ୍
ଆମଳକୀ ଗଛ ପାଖକୁ ପହଞ୍ଚି, ଚାରିପାଖ ସଫା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି, ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଏକ କୁମ୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରିବା ଉଚିତ।
ପଂଚରତ୍ନସମୋପେତଂ ଦିଵ୍ଯଗଂଧାଧିଵାସିତମ୍ । ଛତ୍ରୋପାନଦ୍ଯୁଗୋପେତଂ ସିତଚଂଦନଚର୍ଚିତମ୍
କୁମ୍ଭଟିକୁ ପାଞ୍ଚଟି ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ କରିବା, ଦିବ୍ୟ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇବା, ଛତା ଓ ଜୁଟିଏ ଚପ୍ପଲ ସହିତ ରଖିବା, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ରଗ୍ଦାମଲଂବିତଗ୍ରୀଵଂ ସର୍ଵଧୂପଵିଧୂପିତମ୍ । ଦୀପମାଲାକୁଲଂ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତଃ ସୁମନୋହରମ୍
ମାଳା ଗଳାରେ ଝୁଲାଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ଧୂପ ଦେଇ, ଚାରିପାଖ ଦୀପମାଳା ଲଗାଇ ଏହାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷଣୀୟ କରିବା ଉଚିତ।
ତସ୍ଯୋପରି ନ୍ଯସେତ୍ପାତ୍ରଂ ଦିଵ୍ଯଲାଜୈଃ ପ୍ରପୂରିତମ୍ । ପାତ୍ରୋପରି ନ୍ଯସେଦ୍ଦେଵଂ ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯଂ ମହାପ୍ରଭମ୍
ସେଠାରେ ଏକ ପାତ୍ର ରଖିବା ଉଚିତ୍, ଯାହା ଦିବ୍ୟ ଭୁନା ଧାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥାଏ। ସେହି ପାତ୍ର ଉପରେ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ବସାଇବା ଉଚିତ୍।
ଵିଶୋକାଯ ନମଃ ପାଦୌ ଜାନୁନୀ ଵିଶ୍ଵରୂପିଣେ । ଉଗ୍ରାଯ ଚ ତତୋଽପ୍ଯୂରୂ କଟୀ ଦାମୋଦରାଯ ଚ
ପାଦ ଉପରେ ବିଶୋକଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଗୁଡ଼ା ଉପରେ ବିଶ୍ୱରୂପୀଙ୍କୁ, ତାପରେ ଉରୁ ଉପରେ ଉଗ୍ରଙ୍କୁ ଏବଂ କଟି ଉପରେ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଉଦରଂ ପଦ୍ମନାଭାଯ ଉରଃ ଶ୍ରୀଵତ୍ସଧାରିଣେ । ଚକ୍ରିଣେ ଵାମବାହୁଂ ଚ ଦକ୍ଷିଣଂ ଗଦିନେ ନମଃ 6.45.
ଉଦର ଉପରେ ପଦ୍ମନାଭଙ୍କୁ, ଛାତି ଉପରେ ଶ୍ରୀବତ୍ସଧାରୀଙ୍କୁ, ବାମ ହାତରେ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଏବଂ ଡାହାଣ ହାତରେ ଗଦାଧାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଵୈକୁଂଠାଯ ନମଃ କଂଠମାସ୍ଯଂ ଯଜ୍ଞମୁଖାଯ ଵୈ । ନାସାଂ ଵିଶୋକନିଧଯେ ଵାସୁଦେଵାଯ ଚାକ୍ଷିଣୀ
କଣ୍ଠ ଉପରେ ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ମୁଁହ ଉପରେ ଯଜ୍ଞମୁଖଙ୍କୁ, ନାକ ଉପରେ ବିଶୋକନିଧିଙ୍କୁ ଏବଂ ଆଖି ଉପରେ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
ଲଲାଟଂ ଵାମନାଯେତି ରାମାଯେତି ଭ୍ରୁଵୌ ନମଃ । ସର୍ଵାତ୍ମନେ ତୁ ତଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ନମ ଇତ୍ଯଭିପୂଜଯେତ୍
ଲଳାଟ ଉପରେ ବାମନଙ୍କୁ, ଭୂଁହି ଉପରେ ରାମଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ସର୍ବାତ୍ମାଙ୍କୁ 'ନମସ୍କାର' ବୋଲି ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଇତି ପୂଜାମଂତ୍ରଃ । ତତୋ ଦେଵାଧିଦେଵାଯ ଅର୍ଘଂ ଚୈଵ ପ୍ରଦାପଯେତ୍ । ଫଲେନ ଚୈଵ ଶୁଭ୍ରେଣ ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା
ଏହିପରି ହେଉଛି ପୂଜା ମନ୍ତ୍ର। ତାପରେ ଦେବମାନ୍ୟ ଦେବତାଙ୍କୁ ଏକ ଶୁଭ୍ର ଫଳ ଓ ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ତତୋ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତେନ ଚେତସା । ନୃତ୍ଯୈର୍ଗୀତୈଶ୍ଚ ଵାଦିତ୍ରୈର୍ଦ୍ଧର୍ମାଖ୍ଯାନୈଃ ସ୍ତଵୈରପି
ତାପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍, ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ, ବାଦ୍ୟ, ଧର୍ମ କଥା ଓ ସ୍ତୁତି ଦ୍ୱାରା।
ଵୈଷ୍ଣଵୈଶ୍ଚ ତଥାଖ୍ଯାନୈଃ କ୍ଷପଯେତ୍ସର୍ଵଶର୍ଵରୀମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଂ ତତଃ କୁର୍ଯାଦ୍ଧାତ୍ର୍ଯା ଵୈ ଵିଷ୍ଣୁନାମଭିଃ
ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ରାତି କାଟିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ଘଟର ଚାରିପାଖରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍।
ଅଷ୍ଟାଧିକଂ ଶତଂ ଚୈଵ ଅଷ୍ଟାଵିଂଶତିରେଵ ଵା । ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ସମଯେ କୃତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ ହରେଃ
ଏହିପରି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଏକଶଏ ଆଠ ବେଳ କିମ୍ବା ଅଠାଇଶ ବେଳ କରିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ପ୍ରଭାତରେ ହରିଙ୍କୁ ନୀରାଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ତୁ ସର୍ଵଂ ତସ୍ମୈ ନିଵେଦଯେତ୍ । ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯ ଘଟେ ତତ୍ର ଵସ୍ତ୍ରଯୁଗ୍ମମୁପାନହୌ
ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରି ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ଘଟରେ ଦୁଇଟି ବସ୍ତ୍ର ଓ ଜୁତା ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯସ୍ଵରୂପେଣ ପ୍ରୀଯତାଂ ମମ କେଶଵଃ । ତତଶ୍ଚାମଲକୀଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍
ଜାମଦଗ୍ନ୍ୟ ରୂପେ କେଶବ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍। ତାପରେ ଆମଳକୀ ଫଳକୁ ଛୁଇଁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ନାନଂ କୃତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯେତ୍ତତଃ । ତତଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମଶ୍ନୀଯାତ୍କୁଟୁଂବେନ ସମାଵୃତଃ
ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଯିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ନିଜେ ପରିବାର ସହିତ ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଏଵଂ କୃତେନ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ତତ୍ସର୍ଵଂ କଥଯାମି ତେ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସର୍ଵଦାନେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍
ଏଭଳି କରିଲେ ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ମିଳୁଥିବା ପୁଣ୍ୟ ଓ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ମଧ୍ୟ ମିଳେ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞାଧିକଂ ଚୈଵ ଲଭତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଵ୍ରତାନାମୁତ୍ତମଂ ଵ୍ରତମ୍
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।