ନ ତତ୍ର ମୂଢା ଵିଶଂତି ପୁରୁଷା ଵିଷଯାତ୍ମକାଃ। କାମଲୋଭମଦଦ୍ରୋହ କ୍ରୋଧମୋହୈରୁପଦ୍ରୁତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ, କାମ, ଲୋଭ, ମଦ, ଦ୍ୱେଷ, କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ତୁଲ୍ଯ ମାନାପମାନାଶ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାସ୍ସଂଯତେଂଦ୍ରିଯାଃ। ଧ୍ଯାନଯୋଗପରାଶ୍ଚୈଵ ତେ ତୁ ଗଚ୍ଛଂତି ପୁଷ୍କରଂ
ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲିନ, ସେମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଆଶ୍ରମେଷୁ ଯଥୋକ୍ତେଷୁ ଯଥୋକ୍ତଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ଯେ ଵର୍ତଂତେ ଯମଂ ତ୍ରାତୁଂ ତେଷାଂ ଲୋକା ମହୋଦଯାଃ
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ, ଯେଉଁପରି ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି, ସେପରି ନିୟମ ମାନି ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଶ୍ରେୟସ୍ ଲୋକ ମିଳେ।
ଯେ ନ ହିଂସଂତି ଭୂତାନି କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା। ଅନୃଶଂସତରାଃ ସଂତଃ ସର୍ଵଦା ଚ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟାଳୁ ଓ ସଦା ସୁମଧୁର କଥା କହନ୍ତି—
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚାତିଥିପୂଜକାଃ। ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଂତଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ନାନପରାଯଣାଃ
ଯେମାନେ ସଦା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସଦା ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥାନ୍ତି, ସଦା ଆତ୍ମଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ଓ ସଦା ସ୍ନାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—
ମାତୃଵତ୍ସ୍ଵସୃଵଚ୍ଚୈଵ ତଥା ଦୁହିତୃଵଚ୍ଚ ହ। ପରଦାରାନ୍ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ସତତଂ ଵିଗତସ୍ପୃହାଃ
ଯେମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ମାଆ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ଝିଅ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ଓ ମନରେ କୌଣସି ଆସା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେଧିକ୍ଷିପ୍ତା ନ କୁପ୍ଯଂତି ନ ହିଂସଂତି ଚ ହିଂସିତାଃ। ସମଦୁଃଖସୁଖାଃ ସଂତୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅପମାନିତ ହେଲେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ସମଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ସାଧୁପୁରୁଷ।
ତେ ହି ସର୍ଵେ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ପୁରା ଚେରୁର୍ମହୀମିମାଂ। ସମାଧିନା ଚିଂତଯଂତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସନାତନଂ
ଏମିତି ସମସ୍ତେ, ପୂର୍ବେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବା ପରେ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ଅଥାଭଵଦନାଵୃଷ୍ଟିଃ କଦାଚିନ୍ମହତୀ ତଦା। କୃଚ୍ଛ୍ରପ୍ରାଯୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଃ
ତାପରେ, କେବେ ଏକ ବଡ଼ ଅଵୃଷ୍ଟି ହେଲା; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ।
ତତୋ ନିରନ୍ନେ ଲୋକେସ୍ମିଂଶ୍ଚାତ୍ମାନଂ ତେ ପରୀପ୍ସଵଃ। ମୃତଂ କୁମାରମାଦାଯ କୃଚ୍ଛ୍ରପ୍ରାଯାସ୍ତଦାପଚନ୍
ତାପରେ, ଖାଦ୍ୟ ନଥିବା ସେଇ ଲୋକରେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଟିକି ରହିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏକ ମୃତ ଶିଶୁକୁ ନେଇ, ବଡ଼ ଅସୁବିଧାରେ ତାହାକୁ ରନ୍ଧିଲେ।
ଅଥ ପର୍ଯଚରତ୍ତତ୍ର କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାନ୍ହି ତାନୃଷୀନ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜା ଵିଷାଦାର୍ତ୍ତଃ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଵଚସ୍ତଦା
ତାପରେ, ସେଠାରେ ସେଇ ଋଷିମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ ପାଉଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ରାଜୋଵାଚ। ପ୍ରତିଗ୍ରହୋ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଦୃଷ୍ଟା ଵୃତ୍ତିରନିଂଦିତା। ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହାନ୍ମତ୍ତୋ ଗୃହ୍ଣୀଧ୍ଵଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ରାଜା କହିଲେ: ‘ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଓ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ମନାଯାଇଛନ୍ତି। ତେଣୁ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୋ ଠାରୁ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।’
ଵରାନ୍ଗ୍ରାମାନ୍ଵ୍ରୀହିଯଵାନ୍ରସାନ୍ରତ୍ନାନି କାଂଚନଂ। ଗାଶ୍ଚ ଧେନୂଶ୍ଚ ତତ୍ସର୍ଵଂ ମା ମାଂସଂ ପଚତ ଦ୍ଵିଜାଃ
‘ଗାଁ, ଚାଉଳ, ଯବ, ଖାଦ୍ୟ, ମଣି, ସୁନା, ଗାଈ ଓ ଦୁଧାଳି ଗାଈ—ଏ ସବୁ ମୁଁ ଦେଉଛି; ଦୟାକରି ମାଂସ ରନ୍ଧନ କରିବେ ନାହିଁ, ଦ୍ୱିଜମାନେ।’
ଋଷଯ ଊଚୁଃ। ରାଜନ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହୋ ଘୋରୋ ମଧ୍ଵାସ୍ଵାଦୋ ଵିଷୋପମଃ। ତଜ୍ଜାନତାଂ ନଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ କୁରୁଷେ ସମ୍ପ୍ରଲୋଭନଂ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ‘ହେ ରାଜା, ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଭୟଙ୍କର; ମଧୁର ସ୍ୱାଦ ବିଷ ସମାନ। ଏହି କଥା ଜାଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଆପଣ କାହିଁକି ଆମକୁ ଲୋଭ ଦେଉଛନ୍ତି?’
ଦଶସୂନା ସମଶ୍ଚକ୍ରୀ ଦଶଚକ୍ରିସମୋ ଧ୍ଵଜୀ। ଦଶଧ୍ଵଜିସମା ଵେଶ୍ଯା ଦଶଵେଶ୍ଯାସମୋ ନୃପଃ
ଦଶଜଣ ମାନ୍ୟକୁ ମାରିଥିବା ଜଣେ ଚାଳକ ସମାନ, ଦଶ ଚାଳକକୁ ମାରିଥିବା ଜଣେ ଧ୍ୱଜବାହୀ ସମାନ, ଦଶ ଧ୍ୱଜବାହୀ ସମାନ ହେଉଛନ୍ତି ଜଣେ ବେଶ୍ୟା, ଏବଂ ଦଶ ବେଶ୍ୟା ସମାନ ହେଉଛନ୍ତି ଏକ ରାଜା।
ଦଶସୂନା ସହସ୍ରାଣି ଯୋ ଵାହଯତି ଶୌଂଡିକଃ। ତେନ ତୁଲ୍ଯସ୍ତତୋ ରାଜା ଘୋରସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହଃ
ଯିଏ ହଜାରଟି ପଶୁକୁ ମାରେ, ସେ ଜଣେ ରାଜା ସମାନ; ଏହିପରି ଲୋକଙ୍କଠାରୁ ଦାନ ନେବା ଭୟଙ୍କର।
ଯୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଲୋଭମୋହିତଃ। ତାମିସ୍ରାଦିଷୁ ଘୋରେଷୁ ନରକେଷୁ ସ ପଚ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲୋଭରେ ପଡି ରାଜାଙ୍କ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତାମିସ୍ରା ଓ ଅନ୍ୟ ଭୟଙ୍କର ନରକରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତଦ୍ଗଚ୍ଛ କୁଶଲଂ ତେସ୍ତୁ ସହ ଦାନେନ ପାର୍ଥିଵ। ଅନ୍ଯେଷାଂ ଦୀଯତାମେତଦିତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତେ ଵନଂ ଯଯୁଃ
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ତୁମ ଦାନ ସହିତ ଏଠାରୁ ଯାଅ; ଏହି ଦାନ ଅନ୍ୟମାନେ ପାଇଁ ଦିଅ। ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଥ ରାଜ୍ଞଃସମାଦେଶାତ୍ତତ୍ର ଗତ୍ଵାଥ ମଂତ୍ରିଣଃ। ଉଦୁଂବରାଣି ଵ୍ଯକିରନ୍ହେମଗର୍ଭାଣି ଭୂତଲେ
ତାପରେ ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଇ, ସୁନା ଭରା ଉଡୁମ୍ବର ଫଳ ଭୂମିରେ ଛିଟିଦେଲେ।
ତତୋ ହ୍ଯନ୍ନଂ ଵିଚିନ୍ଵଂତୋ ଗୃହ୍ଣଂଶ୍ଚୋଦୁଂବରାଣ୍ଯପି। ଗୁରୂଣି ହି ଵିଦିତ୍ଵା ତୁ ନ ଗ୍ରାହ୍ଯାଣ୍ଯତ୍ରିରବ୍ରଵୀତ୍
ଖାଦ୍ୟ ଖୋଜିବା ସମୟରେ ସେମାନେ ଉଡୁମ୍ବର ଫଳ ମଧ୍ୟ ନେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେଗୁଡିକ ଭାରି ଅଛି ବୋଲି ଜାଣି, ଅତ୍ରି କହିଲେ—ଏଗୁଡିକ ନେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅତ୍ରିରୁଵାଚ। ନାସ୍ମହେ ମୂଢଵିଜ୍ଞାନା ନାସ୍ମହେ ମଂଦବୁଦ୍ଧଯଃ। ହୈମାନୀମାନି ଜାନୀମଃ ପ୍ରତିବୁଦ୍ଧାଃ ସ୍ମ ଜ୍ଞାନିନଃ
ଅତ୍ରି କହିଲେ—ଆମେ ମୂଢ଼ ବୁଦ୍ଧିର ନୁହେଁ, ଆମେ ମନ୍ଦ ବୁଦ୍ଧିର ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏଗୁଡିକ ସୁନା ବୋଲି ଆମେ ଜାଣୁଛୁ, କାରଣ ଆମେ ଜାଗୃତ ଓ ଜ୍ଞାନୀ।
ଇହୈଵେଦଂ ଵସୁପ୍ରୀତ୍ଯୈ ପ୍ରେତ୍ଯ ଵୈକୁଂଠିତୋଦଯଂ। ତସ୍ମାନ୍ନ ଗ୍ରାହ୍ଯମେଵୈତତ୍ସୁଖମାନଂତ୍ଯମିଚ୍ଛତା
ଏଠାରେ ଏହା ଧନର ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଏହା ଭଗବତ୍ ଲୋକକୁ ନେଇଯାଏ। ତେଣୁ ଯିଏ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ସୁଖ ଚାହେ, ସେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶତେନଗୁଣିତଂ ନିଷ୍କଂ ସହସ୍ରେଣ ସମନ୍ଵିତମ୍। ଯଶ୍ଚାନ୍ଯତଃ ପ୍ରତୀଚ୍ଛେତ୍ସ ପାପିଷ୍ଟାଂ ଲଭତେ ଗତିମ୍
ଯେଉଁଠାରୁ ଏକ ନିଷ୍କ ଶତଗୁଣ ଓ ହଜାର ସହିତ ମିଳିଥାଏ, ଯଦି କେହି ଅନ୍ୟଠାରୁ ନେଇଥାଏ, ସେ ସବୁଠାରୁ ଅଧମ ଗତି ପାଏ।
ଯତ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵ୍ରୀହିଯଵଂ ହିରଣ୍ଯଂ ପଶଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ନୂନଂ ନୈକସ୍ଯ ପର୍ଯାପ୍ତମିତି ମତ୍ଵା ଶମଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ପୃଥିବୀରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ଧାନ, ଯବ, ସୁନା, ପଶୁ, ଓ ମହିଳା ଏକ ଲୋକ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ନୁହେଁ—ଏହି ଭାବନା କରି ଲୋକେ ସନ୍ତୋଷରେ ରହିବା ଉଚିତ୍।
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ। ତପସାଂ ସଂଚଯୋ ଯସ୍ଯ ଦ୍ରଵ୍ଯାଣାଂ ଯସ୍ଯ ସଂଚଯଃ। ତପଃସଂଚଯ ଏଵେହ ଵିଶିଷ୍ଟୋ ଧନସଂଚଯାତ୍
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ତପସ୍ୟା ରହିଛି, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ତପସ୍ୟାର ସଞ୍ଚୟ ଅଛି; ଯାହାଙ୍କ ପାଖରେ ଧନ ଅଛି, ସେମାନେ ଧନର ସଞ୍ଚୟ କରନ୍ତି। ଏଠି ତପସ୍ୟାର ସଞ୍ଚୟ ଧନର ସଞ୍ଚୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
ତ୍ଯଜତଃ ସଂଚଯାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଯାଂତି ନାଶମୁପଦ୍ରଵାଃ। ନହି ସଂଚଯଵାନ୍କଶ୍ଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯତେ ନିରୁପଦ୍ରଵଃ
ଯେତେବେଳେ କେହି ସମସ୍ତ ସଞ୍ଚୟ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଶେଷ ହୁଏ; କାରଣ, ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରୁଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ନୁହେଁ।
ଯଥାଯଥା ନ ଗୃହ୍ଣାତି ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽସତ୍ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍। ତଥା ତସ୍ଯ ହି ସଂତୋଷାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଂ ତେଜୋ ଵିଵର୍ଦ୍ଧତେ
ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅନୁଚିତ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ସନ୍ତୋଷ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବ୍ରାହ୍ମଣ ତେଜ ଅଧିକ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ।
ଅକିଂଚନତ୍ଵଂ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ତୁଲଯା ସମତୋଲଯତ୍। ଅକିଂଚନତ୍ଵମଧିକଂ ରାଜ୍ଯାଦପି ହିତାତ୍ମନଃ
ସେ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ଓ ରାଜ୍ୟକୁ ତୁଳାରେ ଭାର କଲେ; ନିଜ ମଙ୍ଗଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକ ପାଇଁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରାଜ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।
କଶ୍ଯପ ଉଵାଚ। ଅନର୍ଥୋ ବ୍ରାହ୍ମଣସ୍ଯୈଷ ଯସ୍ତ୍ଵର୍ଥନିଚଯୋ ମହାନ୍
କଶ୍ୟପ କହିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ବହୁତ ଧନ ସଞ୍ଚୟ କରିବା ଏକ ଅପକୃତି।
ଅର୍ଥୈଶ୍ଵର୍ଯଵିମୂଢୋ ହି ଶ୍ରେଯସୋ ଭ୍ରଶ୍ଯତେ ଦ୍ଵିଜଃ। ଅର୍ଥସଂପଦ୍ଵିମୋହାଯ ଵିମୋହୋ ନରକାଯ ଚ
ଧନର ଏଇଶ୍ୱର୍ୟରେ ମନ ହରାଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହୁଅନ୍ତି; ଧନର ଅଧିକତା ଭ୍ରମ ଓ ନରକକୁ ନେଇଯାଏ।