ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମାରୂଢୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗଂଗାଵିନିର୍ଗମମ୍। ଉଦଙ୍ମୁଖୀ ଦେଵନଦୀ ନିର୍ଗତା ପୁଷ୍କରଂ ପ୍ରତି
ଯଜ୍ଞ ପାହାଡ଼ରେ ଚଢ଼ି, ଗଙ୍ଗା ନଦୀର ଉଦ୍ଗମ ଦେଖି, ଦେବୀ ନଦୀ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରି ପୁଷ୍କରକୁ ବହିଗଲା।
ଅତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ। ଅଶ୍ଵମେଧଫଲଂ ତସ୍ଯ ଭଵତ୍ଯେଵ ନ ସଂଶଯଃ
ଏଠାରେ ଯିଏ ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଯସ୍ତ୍ଵେକଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରଂ କୋଟିର୍ଭଵତି ଭୋଜିତା। ଅକ୍ଷଯଂ ତ୍ଵନ୍ନପାନଂ ଚ ଅତ୍ର ଦତ୍ତଂ ମୁନୀଶ୍ଵର
ଏଠାରେ ଯିଏ ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଏ, ସେ କୋଟି ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଥିବା ପରି ଫଳ ପାଏ; ଏଠାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ କ୍ଷୟ ହୁଏ ନାହିଁ, ମହାମୁନି।
ଯୋ ଯମିଚ୍ଛତି କାମଂ ତୁ ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ ଭଵିଷ୍ଯତି। ନ ଵିଯୋନିଂ ଵ୍ରଜତ୍ଯତ୍ର ସ୍ନାତମାତ୍ରୋ ନରୋ ଭୁଵି୨୦୦ 1.19.
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ; ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଲୋକ ଏ ଭୂମିରେ କେବେ ନିମ୍ନ ଯୋନିରେ ଯାଏ ନାହିଁ।
ସ୍ଥାନାନାଂ ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ତୀର୍ଥାନାଂ ତୀର୍ଥମୁତ୍ତମମ୍। ମଯା ଦତ୍ତଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ; ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହିଏ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ; ମୁଁ ଏହାକୁ ଦାନ କରିଛି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଘଟିବ।
ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍ପାପଂ ସ୍ତ୍ରିଯା ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା। ଅତ୍ରୈଵ ସ୍ନାତମାତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଜନ୍ମରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଯେଉଁ ପାପ ନାରୀ ବା ପୁରୁଷଙ୍କର ଥାଏ, ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସହ ତାହା ସମସ୍ତ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭଗଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକପିତାମହଃ। ଜଗାମାମଂତ୍ର୍ଯ ସ ମୁନିମଗସ୍ତ୍ଯଂ ମୁନିସତ୍ତମମ୍
ଏପରି କହି, ଭଗବାନ ବ୍ରହ୍ମା, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପିତାମହ, ମହାମୁନି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଚାଲିଗଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯୋପି ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଆଶ୍ରମେ ସ୍ଵେ ପରଂତପ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାଶ୍ରମୋତ୍ପତ୍ତିରେଷା ତେ ପରିକୀର୍ତିତା
ଅଗସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆଶ୍ରମରେ ସେଠାରେ ରହିଲେ; ଏହିପରି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଆଶ୍ରମର ଉତ୍ପତ୍ତି ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
ସପ୍ତର୍ଷୀଣାମାଶ୍ରମାଂଶ୍ଚ କୀର୍ତ୍ତଯିଷ୍ଯେ କୁରୂଦ୍ଵହ। ଅତ୍ରିଶ୍ଚୈଵ ଵସିଷ୍ଠୋଥ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ପୁଲହଃ କ୍ରତୁଃ
ହେ କୁରୁବଂଶୀ, ଏବେ ମୁଁ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ବିଷୟରେ କହିବି: ଅତ୍ରି, ବସିଷ୍ଠ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ, ପୁଲହ, କ୍ରତୁ,
ଅଂଗିରା ଗୌତମଶ୍ଚୈଵ ସୁମତିଃ ସୁମୁଖସ୍ତଥା। ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରଃ ସ୍ଥୂଲଶିରାଃ ସଂଵର୍ତଶ୍ଚ ପ୍ରତର୍ଦନଃ
ଅଙ୍ଗିରା, ଗୌତମ, ସୁମତି, ସୁମୁଖ, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ସ୍ଥୂଳଶିରା, ସଂବର୍ତ୍ତ, ପ୍ରତର୍ଦ୍ଦନ,
ରୈଭ୍ଯୋ ବୃହସ୍ପତିଶ୍ଚୈଵ ଚ୍ଯଵନଃ କଶ୍ଯପୋ ଭୃଗୁଃ। ଦୁର୍ଵାସା ଜମଦଗ୍ନିଶ୍ଚ ମାର୍କଣ୍ଡେଯୋଥ ଗାଲଵଃ
ରୈଭ୍ୟ, ବୃହସ୍ପତି, ଚ୍ୟବନ, କଶ୍ୟପ, ଭୃଗୁ, ଦୁର୍ବାସା, ଜମଦଗ୍ନି, ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଗାଳବ,
ଉଶନାଥ ଭରଦ୍ଵାଜୋ ଯଵକ୍ରୀତସ୍ତଥା ମୁନିଃ। ସ୍ଥୂଲାକ୍ଷଃ ସକଲାକ୍ଷଶ୍ଚ କଣ୍ଵୋ ମେଧାତିଥିଃ କୃତଃ
ଉଶନା, ଭରଦ୍ୱାଜ, ଯବକୃତ ମୁନି, ସ୍ଥୂଳାକ୍ଷ, ସକଳାକ୍ଷ, କଣ୍ବ, ମେଧାତିଥି, କୃତ,
ନାରଦଃ ପର୍ଵତଶ୍ଚୈଵ ସ୍ଵଗଂଧୀ ଚ୍ଯଵନୋ ଦ୍ଵିଜଃ। ତୃଣାମ୍ବୁ ଶବଲୋ ଧୌମ୍ଯଃ ଶତାନଂଦୋ କୃତଵ୍ରଣଃ
ନାରଦ, ପର୍ବତ, ସ୍ୱଗନ୍ଧି, ଦ୍ୱିଜ ଚ୍ୟବନ, ତୃଣାମ୍ବୁ, ଶବଳ, ଧୌମ୍ୟ, ଶତାନନ୍ଦ, କୃତବ୍ରଣ,
ଜମଦଗ୍ନିସ୍ତଥା ରାମୋ ହ୍ଯଷ୍ଟକଶ୍ଚୈଵମାଦଯଃ। କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନଶ୍ଚୈଵ ପୁତ୍ରଶିଷ୍ଯୈଃ ସମନ୍ଵିତଃ
ଯମଦଗ୍ନି, ରାମ, ଅଷ୍ଟକ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ତାଙ୍କ ପୁଅ ଓ ଶିଷ୍ୟମାନଙ୍କ ସହିତ।
ଏତେ ତୁ ପୁଷ୍କରଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାମଥାଶ୍ରମେ। ଵେଷ୍ଟିତା ନିଯମୈଶ୍ଚାପି ଦଯାଯୁକ୍ତାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ
ଏମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କଲେ; ସେଠାରେ ନିୟମ ଓ ଦୟାରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ତପସ୍ୱୀମାନେ ଥିଲେ।
ଆନୃଶଂସ୍ଯଂ ଜଯୋ ଧୈର୍ଯଂ ତପଃ ସତ୍ଯଂ କ୍ଷମାର୍ଜଵମ୍। ଦଯା ଦାନଂ ଜପଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଂ
ଦୟା, ବିଜୟ, ଧୈର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ସତ୍ୟ, କ୍ଷମା, ସରଳତା, ଦୟା, ଦାନ, ଜପ — ଏସବୁ ଗୁଣ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ଇହ ଯତ୍କ୍ରିଯତେ କର୍ମ ତତ୍ପରତ୍ରୋପଭୁଜ୍ଯତେ। ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତଦିତ୍ତ୍ଥଂ ମୁନଯଃ ପରମାର୍ଥପରାଯଣାଃ
ଏଠାରେ ଯେ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେତିକି ପରଲୋକରେ ଭୋଗ କରାଯାଏ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁନିମାନେ ପରମ ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି।
ନ ତତ୍ର ନାସ୍ତିକା ଯାଂତି ନ ସ୍ତେନା ନାଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ। ନ ନୃଶଂସା ନ ପିଶୁନା ନ କୃତଘ୍ନା ନ ମାନିନଃ
ସେଠାକୁ ନାସ୍ତିକ, ଚୋର, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନଥିବା, କ୍ରୁର, ନିନ୍ଦାକାରୀ, କୃତଘ୍ନ ବା ଅଭିମାନୀ ଯିଏଁ ଯାଏ ନାହିଁ।
ସତ୍ଯ ତେଜସ୍ଵିନଃ ଶୂରା ଦଯାଵଂତଃ କ୍ଷମାପରାଃ। ଯଜ୍ଵାନୋ ଯଜ୍ଞଶୀଲାଶ୍ଚ ନିରୀହା ନିରୁପଦ୍ରଵାଃ
ସତ୍ୟବାନ, ତେଜସ୍ବୀ, ସାହସୀ, ଦୟାଳୁ, ଖ୍ମାଶୀଳ, ଯଜ୍ଞରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ଓ ଯଜ୍ଞ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ଆସକ୍ତିହୀନ ଓ କାହାରିଠାରେ କ୍ଷତି ନ କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ—
ନିର୍ମମା ନିରହଂକାରାସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛଂତି ପୁଷ୍କରେ। ନ ରୋଗୋ ନ ଜରାମୃତ୍ଯୁର୍ଭଵିତାତ୍ର ମହାତ୍ମନାଂ
ଏମାନେ ଯେଉଁମାନେ ମମତା ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏମାନେ ମହାନ୍ ଆତ୍ମାମାନେ ପାଇଁ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ନଥାଏ।
ନ ତତ୍ର ମୂଢା ଵିଶଂତି ପୁରୁଷା ଵିଷଯାତ୍ମକାଃ। କାମଲୋଭମଦଦ୍ରୋହ କ୍ରୋଧମୋହୈରୁପଦ୍ରୁତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ମୂଢ଼, ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖରେ ଆସକ୍ତ, କାମ, ଲୋଭ, ମଦ, ଦ୍ୱେଷ, କ୍ରୋଧ ଓ ମୋହରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନେ ସେଠାକୁ ପ୍ରବେଶ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ତୁଲ୍ଯ ମାନାପମାନାଶ୍ଚ ନିର୍ଦ୍ଵଂଦ୍ଵାସ୍ସଂଯତେଂଦ୍ରିଯାଃ। ଧ୍ଯାନଯୋଗପରାଶ୍ଚୈଵ ତେ ତୁ ଗଚ୍ଛଂତି ପୁଷ୍କରଂ
ଯେଉଁମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମ, ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲିନ, ସେମାନେ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଆଶ୍ରମେଷୁ ଯଥୋକ୍ତେଷୁ ଯଥୋକ୍ତଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ଯେ ଵର୍ତଂତେ ଯମଂ ତ୍ରାତୁଂ ତେଷାଂ ଲୋକା ମହୋଦଯାଃ
ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଆଶ୍ରମଗୁଡ଼ିକରେ, ଯେଉଁପରି ନିୟମ ଦିଆଯାଇଛି, ସେପରି ନିୟମ ମାନି ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ରହନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଶ୍ରେୟସ୍ ଲୋକ ମିଳେ।
ଯେ ନ ହିଂସଂତି ଭୂତାନି କର୍ମଣା ମନସା ଗିରା। ଅନୃଶଂସତରାଃ ସଂତଃ ସର୍ଵଦା ଚ ପ୍ରିଯଂଵଦାଃ
ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୟାଳୁ ଓ ସଦା ସୁମଧୁର କଥା କହନ୍ତି—
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ନିତ୍ଯଂ ନିତ୍ଯଂ ଚାତିଥିପୂଜକାଃ। ନିତ୍ଯଂ ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଵଂତଶ୍ଚ ନିତ୍ଯଂ ସ୍ନାନପରାଯଣାଃ
ଯେମାନେ ସଦା ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରିବାରେ ଲାଗିଥାନ୍ତି, ସଦା ଅତିଥିମାନେଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥାନ୍ତି, ସଦା ଆତ୍ମଅଧ୍ୟୟନ କରନ୍ତି ଓ ସଦା ସ୍ନାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖନ୍ତି—
ମାତୃଵତ୍ସ୍ଵସୃଵଚ୍ଚୈଵ ତଥା ଦୁହିତୃଵଚ୍ଚ ହ। ପରଦାରାନ୍ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ସତତଂ ଵିଗତସ୍ପୃହାଃ
ଯେମାନେ ସଦା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କର ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀଙ୍କୁ ମାଆ, ଭଉଣୀ କିମ୍ବା ଝିଅ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି ଓ ମନରେ କୌଣସି ଆସା ରଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ଯେଧିକ୍ଷିପ୍ତା ନ କୁପ୍ଯଂତି ନ ହିଂସଂତି ଚ ହିଂସିତାଃ। ସମଦୁଃଖସୁଖାଃ ସଂତୋ ମହାତ୍ମାନୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଅପମାନିତ ହେଲେ କ୍ରୋଧିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ, ଆଘାତ ପାଇଲେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ କ୍ଷତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖକୁ ସମଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାନ ଆତ୍ମା ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିଥିବା ସାଧୁପୁରୁଷ।
ତେ ହି ସର୍ଵେ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତି ପୁରା ଚେରୁର୍ମହୀମିମାଂ। ସମାଧିନା ଚିଂତଯଂତୋ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସନାତନଂ
ଏମିତି ସମସ୍ତେ, ପୂର୍ବେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବା ପରେ, ଧ୍ୟାନ ଓ ଚିନ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ସନାତନ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି।
ଅଥାଭଵଦନାଵୃଷ୍ଟିଃ କଦାଚିନ୍ମହତୀ ତଦା। କୃଚ୍ଛ୍ରପ୍ରାଯୋ ହ୍ଯଭୂତ୍ତତ୍ର ସର୍ଵଲୋକଃ କ୍ଷୁଧାର୍ଦିତଃ
ତାପରେ, କେବେ ଏକ ବଡ଼ ଅଵୃଷ୍ଟି ହେଲା; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଇ ଦୁଃଖ ପାଇଲେ।
ତତୋ ନିରନ୍ନେ ଲୋକେସ୍ମିଂଶ୍ଚାତ୍ମାନଂ ତେ ପରୀପ୍ସଵଃ। ମୃତଂ କୁମାରମାଦାଯ କୃଚ୍ଛ୍ରପ୍ରାଯାସ୍ତଦାପଚନ୍
ତାପରେ, ଖାଦ୍ୟ ନଥିବା ସେଇ ଲୋକରେ, ସେମାନେ ନିଜେ ଟିକି ରହିବାକୁ ଚାହିଁ, ଏକ ମୃତ ଶିଶୁକୁ ନେଇ, ବଡ଼ ଅସୁବିଧାରେ ତାହାକୁ ରନ୍ଧିଲେ।