ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ସହସାଚଲଃ। ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସୋର୍ମାର୍ଗଂ ରୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛନ୍ପରଂତପ
ଏପରି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହଠାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପଥ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତତୋ ହି ଦେଵାଃ ସହିତାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ସେଂଦ୍ରାଃ ସମାଗମ୍ଯ ମହାଦ୍ରିରାଜମ୍। ନିଵାରଯାମାସୁରଥୋତ୍ପତଂତଂ ନ ଵୈ ସ ତେଷାଂ ଵଚନଂ ଚକାର
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇ, ମହାପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ଉଠିବାରୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ହି ଜଗ୍ମୁର୍ମୁନିମାଶ୍ରମସ୍ଥଂ ତପସ୍ଵିନାଂ ଧର୍ମଵତାଂ ଵରିଷ୍ଠମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଦୀପ୍ତଵୀର୍ଯଂ ତଂ ଚାର୍ଯମୂଚୁଃ ସହିତାଃ ସୁରାସ୍ତେ
ତାପରେ ସେମାନେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ଏକଠି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସୋର୍ମାର୍ଗଂ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଗତିଂ ତଥା। ଶୈଲରାଡାଵୃଣୋତ୍ଯେଷ ଵିଂଧ୍ଯଃ କ୍ରୋଧଵଶାନୁଗଃ୧୫୦ 1.19.
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ବିନ୍ଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପଥ, ଏବଂ ତାରାମାନଙ୍କର ଗତିକୁ ବାନ୍ଧି ଦେଇଛି।'
ତଂ ନିଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିନ୍ମୁନୀଶ୍ଵର। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିପ୍ରଃ ସୁରାଣାଂ ଶୈଲମଭ୍ଯଗାତ୍
'ଏହାକୁ ରୋକିବାକୁ ଆଉ କେହି ସମର୍ଥ ନାହାନ୍ତି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।' ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସୋଭିଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଂଧ୍ଯଂ ସାଦରଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ମାର୍ଗମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦତ୍ତଂ ଭଵତା ପର୍ଵତୋତ୍ତମ
ସେ ସମ୍ମାନ ସହ ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ କହିଲେ: 'ହେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେପରି ମୋତେ ପଥ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
ଦକ୍ଷିଣାମଭିଗଂତାସ୍ମି ଦିଶଂ କାର୍ଯେଣ କେନଚିତ୍। ଯାଵଦାଗମନଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଲଯ
'ମୋତେ କିଛି କାମରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ। ମୁଁ ଫେରି ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆପଣ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ନିଵୃତ୍ତେ ମଯି ଶୈଲେଂଦ୍ର ତତୋ ଵର୍ଧସ୍ଵ କାମତଃ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଅଦ୍ଯାପି ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଦେଶାଦ୍ଵାରୁଣିର୍ନ ନିଵର୍ତତେ
'ମୁଁ ଫେରି ଆସିଲେ, ହେ ପର୍ବତରାଜ, ତାପରେ ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମତେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରିବେ।' ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ବାରୁଣୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶରୁ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥା ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନ ଵର୍ଧତେ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଥିଲ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ କିପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଉନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
କାଲେଯାସ୍ତୁ ଯଥା ରାଜନ୍ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିଷୂଦିତାଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ହେ ରାଜା, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କାଳେୟମାନେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଏହି କଥା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୈତ୍ରାଵରୁଣିରବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥଂ ସମୁପାଯାତା ଵରଂ ମତ୍ତଃ କିମିଚ୍ଛଥ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୈତ୍ରାବରୁଣି କହିଲେ: 'କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? ମୋ ପାଖରୁ କଣ ଦୟା ଚାହୁଁଛ?'
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତଦା ତେନ ଦେଵାସ୍ତଂ ମୁନିମବ୍ରୁଵନ୍। ଇଚ୍ଛାମ ଏକଂ ଵରମଦ୍ଭୁତଂ ଵଯଂ ପିବାର୍ଣଵଂ ଦେଵମୁନେ ମହାତ୍ମନ୍
ତାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦିବ୍ୟ ମୁନି, ହେ ମହାତ୍ମା, ଆମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୟା ଚାହୁଁଛୁ—ଆମେ ସମୁଦ୍ର ପିଇପାରିବାକୁ ଦିଅ।'
ଏଵଂ ତ୍ଵଯେଚ୍ଛେମ କୃତେ ମହର୍ଷେ ମହାର୍ଣଵଂ ପୀଯମାନଂ ସମଗ୍ରମ୍। ତତୋ ଵିହନ୍ଯାମ ଚ ସାନୁବଂଧଂ କାଲେଯସଂଜ୍ଞଂ ସୁରଵିଦ୍ଵିଷାଂ ବଲମ୍
'ଯଦି ଆପଣ ଏହି କାମ କରିପାରିବେ, ମହାର୍ଷି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପିଇଯିବ, ତେବେ ଆମେ କାଳେୟ ନାମକ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ବିନାଶ କରିଦେବୁ।'
ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥେତି ମୁନିରବ୍ରଵୀତ୍। କରିଷ୍ଯେ ଭଵତାଂ କାମଂ ଲୋକାନାଂ ସୁଖକାରକମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି କହିଲେ: 'ଠିକ୍ ଅଛି। ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି, ଯାହା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଆଣିବ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋଽଗଚ୍ଛତ୍ସମୁଦ୍ରଂ ନିଧିମଂଭସାମ୍। ତପଃସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଦେଵୈଶ୍ଚ ସୁଵ୍ରତ
ଏପରି କହି, ସେ ପରେ ଜଳର ଭଣ୍ଡାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ, ଓ ସୁବ୍ରତ, ସେଉଁଠି ଯାଇଲେ।
ମନୁଷ୍ଯୋରଗଗଂଧର୍ଵା ଯକ୍ଷାଃ କିଂପୁରୁଷାସ୍ତଥା। ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ତତୋଽଭ୍ଯପଶ୍ଯତ୍ସହିତଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଭୀମନିଃସ୍ଵନମ୍। ନୃତ୍ଯଂତମିଵ ଚୋର୍ମୀଭିର୍ଵଲ୍ଗଂତମିଵ ଵାଯୁନା
ତାପରେ ସେମାନେ ଏକସাথে ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ; ତାହା ତରଙ୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ପବନରେ ଉଡିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ହସଂତମିଵ ଫେନୌଘୈଃ ସ୍ଖଲଂତଂ କଂଦରେଷୁ ଚ। ନାନାଗ୍ରାହସମାକୀର୍ଣଂ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣୈର୍ଯୁତମ୍
ଫେନର ଝୁଣ୍ଡରେ ହସୁଥିବା ଭଳି, ନାଳରେ ଖସୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ ଓ ନାନା ପକ୍ଷୀ ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସହିତା ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵମହୋରଗାଃ। ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାଭାଗାଃ ସମାସେଦୁର୍ମହୋଦଧିମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପ୍ରବଳ ନାଗମାନେ ଓ ମହାଭାଗ ଋଷିମାନେ, ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ବସିଲେ।
ସମୁଦ୍ରଂ ସ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାରୁଣିର୍ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଉଵାଚ ସହିତାନ୍ଦେଵାନୃଷୀଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ସମାଗତାନ୍
ସେ ଭଗବତ୍ ଋଷି ବାରୁଣି, ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକସাথে ଆସିଥିବା ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ପାତୁକାମଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଚ ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଋଷିସତ୍ତମଃ। ଏଷ ଲୋକହିତାର୍ଥାଯ ପିବାମି ଵରୁଣାଲଯମ୍
ସମୁଦ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: 'ଲୋକମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ମୁଁ ବାରୁଣାଙ୍କ ନିବାସ ସମୁଦ୍ର ପିବିବି।'
ଭଵତାଂ ଯଦନୁଷ୍ଠେଯଂ ତଚ୍ଛୀଘ୍ରଂ ସଂଵିଧୀଯତାମ୍। ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିରଗ୍ରତଃ
ଆପଣମାନେ କରିବାକୁ ଯାହା ଉଚିତ, ତାହା ଶୀଘ୍ର କରନ୍ତୁ; ଏପରି କହି, ମୈତ୍ରାବାରୁଣି ସାମ୍ନାକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସମୁଦ୍ରମପିବତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧସ୍ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ। ପୀଯମାନଂ ସମୁଦ୍ରଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵାଃ ସଵାସଵାଃ
କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ସେ ସମୁଦ୍ରକୁ ପିଲେ, ସମସ୍ତ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ; ସମୁଦ୍ର ପିବାଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର
ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁସ୍ସ୍ତୁତିଭିଶ୍ଚାପ୍ଯପୂଜଯନ୍। ତ୍ଵଂ ନସ୍ତ୍ରାତା ଵିଧାତା ଚ ଲୋକାନାଂ ଲୋକଭାଵନଃ। ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ସମୁତ୍ସେଧମୁପଗଚ୍ଛେତ୍ସମଂ ଜଗତ୍
ଅତ୍ୟଧିକ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଲେ, ଏବଂ ସ୍ତୁତି କରି ସମ୍ମାନ ଦେଲେ: 'ଆପଣ ଆମର ରକ୍ଷକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ଲୋକମାନଙ୍କ ନିର୍ମାତା; ଆପଣଙ୍କ କୃପାରେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚେ।'
ସଂପୂଜ୍ଯମାନସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ମହାତ୍ମା ଗଂଧର୍ଵମୁଖ୍ଯେଷୁ ନଦତ୍ସୁ ଚୈଵ। ଦିଵ୍ଯୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍ପୈରଵକୀର୍ଯମାଣୋ ମହାର୍ଣଵଂ ନିଃସଲିଲଂ ଚକାର
ତ୍ରିଦଶମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବାବେଳେ, ମହାତ୍ମା ଗନ୍ଧର୍ବମୁଖ୍ୟମାନେ ଗାଇଉଥିବା ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ପୁଷ୍ପରେ ବର୍ଷିତ ହେଉଥିବା, ସେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଜଳହୀନ କରିଦେଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତଂ ନିଃସଲିଲଂ ମହାର୍ଣଵଂ ସୁରାଃ ସମସ୍ତାଃ ପରମପ୍ରହୃଷ୍ଟାଃ। ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଦିଵ୍ଯାନି ଵରାଯୁଧାନି ତାନ୍ଦାନଵାନ୍ଜଘ୍ନୁରଦୀନସତ୍ତ୍ଵାଃ
ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ଶୁଉଁ ହୋଇଯିବା ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଅତି ଖୁସି ହେଲେ; ଦିବ୍ୟ ଏବଂ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ସେମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ନିର୍ଭୟ ହୋଇ ମାରିଦେଲେ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ମହାତ୍ମଭିର୍ମହାବଲୈର୍ଵେଗଯୁତୈର୍ନଦଦ୍ଭିଃ। ନ ସେହିରେ ଵେଗଵତାଂ ମହାତ୍ମନାଂ ଵେଗଂ ତଦା ଧାରଯିତୁଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ମହାତ୍ମା, ପ୍ରବଳ, ତୀବ୍ର ଓ ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ଦେବମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଶକ୍ତିକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତେ ଵଧ୍ଯମାନାସ୍ତ୍ରିଦଶୈର୍ଦାନଵା ଭୀମନିଃସ୍ଵନାଃ। ଚକ୍ରୁଃ ସୁତୁମୁଲଂ ଯୁଦ୍ଧଂ ମୁହୂର୍ତ୍ତମିଵ ଭାରତ
ଦେବମାନେ ଦାନବମାନେକୁ ମାରୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର ଚିତ୍କାର କରି, କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଭୟାନକ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ, ଭାରତ।
ତେ ପୂର୍ଵଂ ତପସା ଦଗ୍ଧା ମୁନିଭିର୍ଭାଵିତାତ୍ମଭିଃ। ଯତମାନାଃ ପରଂ ଶକ୍ତ୍ଯା ତ୍ରିଦଶୈର୍ଵିନିଷୂଦିତାଃ
ପୂର୍ବରୁ ପବିତ୍ର ମନ ଥିବା ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଦାନବମାନେକୁ ଦଗ୍ଧ କରିଥିଲେ; ସେମାନେ ଅତ୍ୟଧିକ ଶକ୍ତି ଦେଇ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମଧ୍ୟ, ଦେବମାନେ ସେମାନେକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେଲେ।
ତେ ହେମନିଷ୍କାଭରଣାଃ କୁଂଡଲାଂଗଦଧାରିଣଃ। ନିହତା ବହ୍ଵଶୋଭଂତ ପୁଷ୍ପିତା ଇଵ କିଂଶୁକାଃ
ସେମାନେ ସୁନା ଗହଣା, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଆଙ୍ଗଦ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ମୃତ ଦାନବମାନେ ଫୁଲିଥିବା କିଂଶୁକ ଗଛର ଭଳି ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକୁଥିଲେ।