ତେଭିଗମ୍ଯ ମହାତ୍ମାନଂ ମୈତ୍ରାଵରୁଣିମୁତ୍ତମମ୍। ଅପ୍ରମତ୍ତଂ ତପୋରାଶିଂ କର୍ମଭିଃ ସ୍ଵୈରନୁଷ୍ଠିତୈଃ
ସେମାନେ ମିତ୍ର ଓ ବରୁଣଙ୍କ ପୁତ୍ର, ମହାପୁରୁଷ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ନିଜ କର୍ମରେ ଲଗ୍ନ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଧନ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ନହୁଷେଣାଭିତପ୍ତାନାଂ ଲୋକାନାଂ ତ୍ଵଂ ଗତିଃ ପୁରା। ଭ୍ରଂଶିତଶ୍ଚ ସୁରୈଶ୍ଵର୍ଯାଲ୍ଲୋକାର୍ଥଂ ଲୋକକଂଟକଃ
ଦେବମାନେ କହିଲେ: ପୂର୍ବେ ନହୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଗତ ଦୁଃଖିତ ହେବାବେଳେ, ତୁମେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଥିଲ। ଲୋକଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ, ତୁମେ ଦେବତ୍ୱ ଛାଡ଼ି, ଜଗତର ଦୁଃଖ ଦୂର କରିଥିଲ।
କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ସ ମହାନ୍ଭାସ୍କରସ୍ଯ ନଗୋତ୍ତମଃ। ଵଚସ୍ତଵାନତିକ୍ରାମନ୍ଵିନ୍ଧ୍ଯଃ ଶୈଲୋ ନ ଵର୍ଧତେ
କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ, ତୁମ କଥା ଅମାନ୍ୟ କରି, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଅବମାନ କରି, ବଢ଼ିବା ବନ୍ଦ କରିଦେଲା।
ତମସାଚ୍ଛାଦିତେ ଲୋକେ ମୃତ୍ଯୁନାଭ୍ଯର୍ଦିତାଃ ପ୍ରଜାଃ। ତ୍ଵାମେଵ ନାଥମାଗମ୍ଯ ନିର୍ଵୃତିଂ ପରମାଂ ଗତାଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଅନ୍ଧକାରରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା ଏବଂ ପ୍ରଜାମାନେ ମୃତ୍ୟୁରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ନାଥ ବୋଲି ଆଶ୍ରୟ କରି, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶାନ୍ତି ପାଇଥିଲେ।
ଅସ୍ମାକଂ ଭଯଭୀତାନାଂ ନିତ୍ଯମେଵ ଭଵାନ୍ଗତିଃ। ତତସ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ ପ୍ରଯାଚାମସ୍ତ୍ଵାଂ ଵରଂ ଵରଦୋ ହ୍ଯସି
ଆମେ ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଥାଉଛୁ, ତୁମେ ସଦା ଆମର ଆଶ୍ରୟ। ଏହିଠାରୁ, ଆଜି ଆମେ ତୁମଠାରୁ ଏକ ଦାନ ମାଗୁଛୁ, କାରଣ ତୁମେ ଦାନଦାତା।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। କିମର୍ଥଂ ସହସା ଵିଂଧ୍ଯଃ ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ କ୍ରୋଧମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ମହାମୁନେ
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: କେଉଁ କାରଣରୁ ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ହଠାତ୍ କ୍ରୋଧରେ ଭରି ବଢ଼ିଗଲା? ମହାମୁନି, ଏହା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଅଦ୍ରିରାଜଂ ମହାଶୈଲଂ ମେରୁଂ କନକପର୍ଵତମ୍। ଉଦଯେଽସ୍ତମଯେ ଭାନୁଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମଵର୍ତତ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ଓ ଅସ୍ତ ହେବାବେଳେ ମହାପର୍ବତ, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ରାଜା, ସୁନାର ମେରୁ ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରିଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତଦା ଵିଂଧ୍ଯଃ ଶୈଲଃ ସୂର୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। ଯଥା ହି ମେରୁର୍ଭଵତା ନିତ୍ଯଶଃ ପରିଗମ୍ଯତେ
ସେ ସମୟରେ, ଏହା ଦେଖି, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଯେପରି ଆପଣ ସଦା ମେରୁକୁ ଘେରି ଚାଲିଥାନ୍ତି—'
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ଚ କ୍ରିଯତେ ମାମେଵଂ କୁରୁ ଭାସ୍କର। ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତତଃ ସୂର୍ଯଃ ଶୈଲେଂଦ୍ରଂ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
'—ଏବଂ ଆପଣ ପରିକ୍ରମା କରନ୍ତି, ସେପରି ମୋ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଭାସ୍କର।' ଏପରି କହିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ନାହମାତ୍ମେଚ୍ଛଯା ଶୈଲଂ କରୋମ୍ଯେନଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ଏଷ ମାର୍ଗଃ ପ୍ରଦିଷ୍ଟୋ ମେ ଯେନେଦଂ ନିର୍ମିତଂ ଜଗତ୍
'ମୁଁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ପର୍ବତକୁ ପରିକ୍ରମା କରେନି। ଏହି ପଥ ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ କରାଯାଇଛି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି ଚାଲିଛି।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରଵୃଦ୍ଧଃ ସହସାଚଲଃ। ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସୋର୍ମାର୍ଗଂ ରୋଦ୍ଧୁମିଚ୍ଛନ୍ପରଂତପ
ଏପରି ଉତ୍ତର ଶୁଣି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତ ଅତ୍ୟନ୍ତ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ହଠାତ୍ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପଥ ବାନ୍ଧିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ତତୋ ହି ଦେଵାଃ ସହିତାସ୍ତୁ ସର୍ଵେ ସେଂଦ୍ରାଃ ସମାଗମ୍ଯ ମହାଦ୍ରିରାଜମ୍। ନିଵାରଯାମାସୁରଥୋତ୍ପତଂତଂ ନ ଵୈ ସ ତେଷାଂ ଵଚନଂ ଚକାର
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଏକଠି ହୋଇ, ମହାପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ଉଠିବାରୁ ରୋକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣିଲେ ନାହିଁ।
ତତୋ ହି ଜଗ୍ମୁର୍ମୁନିମାଶ୍ରମସ୍ଥଂ ତପସ୍ଵିନାଂ ଧର୍ମଵତାଂ ଵରିଷ୍ଠମ୍। ଅଗସ୍ତ୍ଯମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଦୀପ୍ତଵୀର୍ଯଂ ତଂ ଚାର୍ଯମୂଚୁଃ ସହିତାଃ ସୁରାସ୍ତେ
ତାପରେ ସେମାନେ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଦେବତାମାନେ ସେଠାରେ ଏକଠି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵା ଊଚୁଃ। ସୂର୍ଯାଚଂଦ୍ରମସୋର୍ମାର୍ଗଂ ନକ୍ଷତ୍ରାଣାଂ ଗତିଂ ତଥା। ଶୈଲରାଡାଵୃଣୋତ୍ଯେଷ ଵିଂଧ୍ଯଃ କ୍ରୋଧଵଶାନୁଗଃ୧୫୦ 1.19.
ଦେବତାମାନେ କହିଲେ: 'କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ଧା ବିନ୍ଧ୍ୟ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କର ପଥ, ଏବଂ ତାରାମାନଙ୍କର ଗତିକୁ ବାନ୍ଧି ଦେଇଛି।'
ତଂ ନିଵାରଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚିନ୍ମୁନୀଶ୍ଵର। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ଵିପ୍ରଃ ସୁରାଣାଂ ଶୈଲମଭ୍ଯଗାତ୍
'ଏହାକୁ ରୋକିବାକୁ ଆଉ କେହି ସମର୍ଥ ନାହାନ୍ତି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ।' ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଋଷି ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ସୋଭିଗମ୍ଯାବ୍ରଵୀଦ୍ଵିଂଧ୍ଯଂ ସାଦରଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍। ମାର୍ଗମିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଦତ୍ତଂ ଭଵତା ପର୍ଵତୋତ୍ତମ
ସେ ସମ୍ମାନ ସହ ବିନ୍ଧ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଯାଇ କହିଲେ: 'ହେ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ଯେପରି ମୋତେ ପଥ ଦେଇଛନ୍ତି, ସେହିପାଇଁ ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କରେ।'
ଦକ୍ଷିଣାମଭିଗଂତାସ୍ମି ଦିଶଂ କାର୍ଯେଣ କେନଚିତ୍। ଯାଵଦାଗମନଂ ମେ ସ୍ଯାତ୍ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିପାଲଯ
'ମୋତେ କିଛି କାମରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ। ମୁଁ ଫେରି ଆସିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଆପଣ ଅପେକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।'
ନିଵୃତ୍ତେ ମଯି ଶୈଲେଂଦ୍ର ତତୋ ଵର୍ଧସ୍ଵ କାମତଃ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଅଦ୍ଯାପି ଦକ୍ଷିଣାଦ୍ଦେଶାଦ୍ଵାରୁଣିର୍ନ ନିଵର୍ତତେ
'ମୁଁ ଫେରି ଆସିଲେ, ହେ ପର୍ବତରାଜ, ତାପରେ ଆପଣ ଇଚ୍ଛାମତେ ବୃଦ୍ଧି ପାଇପାରିବେ।' ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମଧ୍ୟ, ବାରୁଣୀ ଦକ୍ଷିଣ ଦେଶରୁ ଫେରିନାହାନ୍ତି।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯଥା ଵିନ୍ଧ୍ଯୋ ନ ଵର୍ଧତେ। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରଭାଵେଣ ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ତୁମେ ଯେପରି ପଚାରିଥିଲ, ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ କିପରି ବୃଦ୍ଧି ପାଉନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଦେଲି।
କାଲେଯାସ୍ତୁ ଯଥା ରାଜନ୍ସୁରୈଃ ସର୍ଵୈର୍ନିଷୂଦିତାଃ। ଅଗସ୍ତ୍ଯଦ୍ଵାରମାସାଦ୍ଯ ତନ୍ମେ ନିଗଦତଃ ଶୃଣୁ
ହେ ରାଜା, ଯେପରି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ କାଳେୟମାନେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରକୁ ପହଞ୍ଚି ନଷ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଏହି କଥା ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୈତ୍ରାଵରୁଣିରବ୍ରଵୀତ୍। କିମର୍ଥଂ ସମୁପାଯାତା ଵରଂ ମତ୍ତଃ କିମିଚ୍ଛଥ
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୈତ୍ରାବରୁଣି କହିଲେ: 'କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଆସିଛ? ମୋ ପାଖରୁ କଣ ଦୟା ଚାହୁଁଛ?'
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତଦା ତେନ ଦେଵାସ୍ତଂ ମୁନିମବ୍ରୁଵନ୍। ଇଚ୍ଛାମ ଏକଂ ଵରମଦ୍ଭୁତଂ ଵଯଂ ପିବାର୍ଣଵଂ ଦେଵମୁନେ ମହାତ୍ମନ୍
ତାଙ୍କ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ ପରେ, ଦେବତାମାନେ ମୁନିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦିବ୍ୟ ମୁନି, ହେ ମହାତ୍ମା, ଆମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୟା ଚାହୁଁଛୁ—ଆମେ ସମୁଦ୍ର ପିଇପାରିବାକୁ ଦିଅ।'
ଏଵଂ ତ୍ଵଯେଚ୍ଛେମ କୃତେ ମହର୍ଷେ ମହାର୍ଣଵଂ ପୀଯମାନଂ ସମଗ୍ରମ୍। ତତୋ ଵିହନ୍ଯାମ ଚ ସାନୁବଂଧଂ କାଲେଯସଂଜ୍ଞଂ ସୁରଵିଦ୍ଵିଷାଂ ବଲମ୍
'ଯଦି ଆପଣ ଏହି କାମ କରିପାରିବେ, ମହାର୍ଷି, ଏବଂ ସମୁଦ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ପିଇଯିବ, ତେବେ ଆମେ କାଳେୟ ନାମକ ଦେବଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିବାର ସହିତ ବିନାଶ କରିଦେବୁ।'
ତ୍ରିଦଶାନାଂ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତଥେତି ମୁନିରବ୍ରଵୀତ୍। କରିଷ୍ଯେ ଭଵତାଂ କାମଂ ଲୋକାନାଂ ସୁଖକାରକମ୍
ଦେବତାମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୁନି କହିଲେ: 'ଠିକ୍ ଅଛି। ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି, ଯାହା ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ଆଣିବ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତୋଽଗଚ୍ଛତ୍ସମୁଦ୍ରଂ ନିଧିମଂଭସାମ୍। ତପଃସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚ ମୁନିଭିଃ ସାର୍ଧଂ ଦେଵୈଶ୍ଚ ସୁଵ୍ରତ
ଏପରି କହି, ସେ ପରେ ଜଳର ଭଣ୍ଡାର ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଇଲେ; ତପସ୍ୟାରେ ସିଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ, ଓ ସୁବ୍ରତ, ସେଉଁଠି ଯାଇଲେ।
ମନୁଷ୍ଯୋରଗଗଂଧର୍ଵା ଯକ୍ଷାଃ କିଂପୁରୁଷାସ୍ତଥା। ଅନୁଜଗ୍ମୁର୍ମହାତ୍ମାନଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁକାମାସ୍ତଦଦ୍ଭୁତମ୍
ମନୁଷ୍ୟ, ନାଗ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ କିମ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଁ, ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଲେ।
ତତୋଽଭ୍ଯପଶ୍ଯତ୍ସହିତଃ ସମୁଦ୍ରଂ ଭୀମନିଃସ୍ଵନମ୍। ନୃତ୍ଯଂତମିଵ ଚୋର୍ମୀଭିର୍ଵଲ୍ଗଂତମିଵ ଵାଯୁନା
ତାପରେ ସେମାନେ ଏକସাথে ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରୁଥିବା ସମୁଦ୍ରକୁ ଦେଖିଲେ; ତାହା ତରଙ୍ଗରେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ପବନରେ ଉଡିବା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା।
ହସଂତମିଵ ଫେନୌଘୈଃ ସ୍ଖଲଂତଂ କଂଦରେଷୁ ଚ। ନାନାଗ୍ରାହସମାକୀର୍ଣଂ ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣୈର୍ଯୁତମ୍
ଫେନର ଝୁଣ୍ଡରେ ହସୁଥିବା ଭଳି, ନାଳରେ ଖସୁଥିବା ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ବିଭିନ୍ନ ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀ ଓ ନାନା ପକ୍ଷୀ ଦଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ଅଗସ୍ତ୍ଯସହିତା ଦେଵାଃ ସଗଂଧର୍ଵମହୋରଗାଃ। ଋଷଯଶ୍ଚ ମହାଭାଗାଃ ସମାସେଦୁର୍ମହୋଦଧିମ୍
ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସହିତ ଦେବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ପ୍ରବଳ ନାଗମାନେ ଓ ମହାଭାଗ ଋଷିମାନେ, ସମୁଦ୍ର ପାଖରେ ବସିଲେ।
ସମୁଦ୍ରଂ ସ ସମାସାଦ୍ଯ ଵାରୁଣିର୍ଭଗଵାନୃଷିଃ। ଉଵାଚ ସହିତାନ୍ଦେଵାନୃଷୀଂସ୍ତାଂସ୍ତୁ ସମାଗତାନ୍
ସେ ଭଗବତ୍ ଋଷି ବାରୁଣି, ସମୁଦ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଏକସাথে ଆସିଥିବା ଦେବମାନେ ଓ ଋଷିମାନେଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।