ଆଶ୍ରମାନପି ତେ ଵଚ୍ମି ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ନୃପ। ଅଗସ୍ତ୍ଯେନ କୃତଶ୍ଚାତ୍ର ଆଶ୍ରମୋ ଦେଵସଂମିତଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଶ୍ରମମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କହିବି—ମନ ଲଗାଇ ଶୁଣ, ରାଜନ୍; ଏଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ସମାନ ଏକ ଆଶ୍ରମ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ।
ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ପୁରା ଚାତ୍ର ଆଶ୍ରମୋ ଦେଵସମ୍ମତଃ। ବ୍ରହ୍ମର୍ଷୀଣାଂ ତଥା ଚାତ୍ର ମନୂନାଂ ପରମସ୍ତଥା
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଏଠାରେ ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ଆଶ୍ରମ ଥିଲା, ଯାହାକୁ ଦେବତାମାନେ ମହାନ୍ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି ଓ ମନୁମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆଶ୍ରମ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।
ନାଗାନାଂ ଚ ପୁରୀ ରମ୍ଯା ଯଜ୍ଞପର୍ଵତରୋଧସି। ଅଗସ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ମହାରାଜ ପ୍ରଭାଵମମିତାତ୍ମନଃ
ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତର ତଳେ ନାଗମାନଙ୍କ ଏକ ଶୁଭ୍ର ନଗର ଅଛି, ହେ ମହାରାଜ, ଏଠାରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ଅପାର ଶକ୍ତି ଦେଖାଯାଏ।
କଥଯାମି ସମାସେନ ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ସୁସମାହିତଃ। ପୂର୍ଵଂ କୃତଯୁଗେ ଭୀଷ୍ମ ଦାନଵା ଯୁଦ୍ଧଦୁର୍ମଦାଃ
ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଏହି କଥା କହିବି—ତୁମେ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ; ପ୍ରାଚୀନ କୃତୟୁଗରେ, ହେ ଭୀଷ୍ମ, ଦାନବମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ମଦମସ୍ତ ହୋଇ ଉଠିଥିଲେ।
କାଲେଯା ଇତି ଵିଖ୍ଯାତା ଗଣାଃ ପରମଦାରୁଣାଃ। ତେ ତୁ ଵୃତ୍ରଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ଦେଵାନ୍ହଂତୁଂ ସମୁଦ୍ଯତାଃ
କାଳେୟ ନାମର ଏକ ଭୟଙ୍କର ଦାନବ ଦଳ ଥିଲା; ସେମାନେ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ଦେବତାମାନେ ନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
ତତୋ ଦେଵାଃ ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପତସ୍ଥିରେ। କୃତାଂଜଲୀଂସ୍ତୁ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ପରମେଷ୍ଠୀତ୍ଯୁଵାଚ ହ
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ; ସେମାନେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ, ତେବେ ପରମେଷ୍ଠୀ କହିଲେ।
ଵିଦିତଂ ମେ ସୁରାଃ ସର୍ଵଂ ଯଦ୍ଵଃ କାର୍ଯଂ ଚିକୀର୍ଷିତଂ। ତମୁପାଯଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯଥା ଵୃତ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯଥ
‘ମୋତେ ସବୁ କଥା ଜଣା; ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ମୁଁ ଜାଣିଛି। କିପରି ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିପାରିବ, ମୁଁ ଉପାୟ କହିଦେଉଛି।’
ଦଧୀଚିରିତି ଵିଖ୍ଯାତୋ ମହାନୃଷିରୁଦାରଧୀଃ। ତଂ ଗତ୍ଵା ସହିତାସ୍ସର୍ଵେ ଵରଂ ଚ ପ୍ରତିଯାଚତ
‘ଦଧୀଚି ନାମକ ଏକ ମହାନ ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ଯାହାଙ୍କ ମନ ବଡ଼ ଉଦାର; ତମେ ସମସ୍ତେ ଏଠାକୁ ଯାଇ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଏକ ବର ମାଗ।’
ସ ଵୋ ଦାସ୍ଯତି ଧର୍ମାତ୍ମା ସୁପ୍ରୀତେନାଂତରାତ୍ମନା। ସ ଵାଚ୍ଯଃ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଭଵଦ୍ଭିର୍ଜଯକାଂକ୍ଷିଭିଃ
‘ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମନେ ଖୁସି ହୋଇ ତୁମକୁ ଏହି ବର ଦେଇଦେବେ; ତେଣୁ ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଏହି ଇଚ୍ଛା ନେଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କର।’
ସ୍ଵାନ୍ଯସ୍ଥୀନି ପ୍ରଯଚ୍ଛସ୍ଵ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯହିତକାଂକ୍ଷଯା। ସ ଶରୀରଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ସ୍ଵାନ୍ଯସ୍ଥୀନି ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
‘ତିନି ଲୋକର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଅସ୍ଥି ଦେବାକୁ କହ; ସେ ନିଜ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରି, ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଦେଇଦେବେ।’
ତସ୍ଯାସ୍ଥିଭିର୍ମହାଘୋରଂ ଵଜ୍ରଂ ସଂକ୍ରିଯତାଂ ଦୃଢଂ। ମହଚ୍ଛତ୍ରୁହନଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତଦସ୍ତ୍ରମଶନିଃ ସ୍ମୃତଂ
‘ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ଦ୍ୱାରା ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଦୃଢ଼ ବଜ୍ର ତିଆରି କର; ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ନାଶ କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଦିବ୍ୟ।’
ତେନ ଵଜ୍ରେଣ ଵୈ ଵୃତ୍ରଂ ଵଧିଷ୍ଯତି ଶତକ୍ରତୁଃ। ଏତଦ୍ଵଃ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵଂ ଵିଧୀଯତାଂ
‘ସେଇ ବଜ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତକ୍ରତୁ ବୃତ୍ରଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରିବେ; ମୁଁ ସବୁ କଥା କହିଦେଲି—ଏହିପରି ହିଁ କର।’
ଏଵମୁକ୍ତାସ୍ତତୋ ଦେଵା ଅନୁଜ୍ଞାପ୍ଯ ପିତାମହଂ। ଶତକ୍ରତୁଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଦଧୀଚେରାଶ୍ରମଂ ଯଯୁଃ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ପିତାମହଙ୍କୁ ବିଦାୟ ନେଇ, ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି ଦଧୀଚିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାଃ ପରେ ପାରେ ନାନାଦ୍ରୁମଲତାଵୃତଂ। ଷଟ୍ପଦୋଦ୍ଗୀତନିନଦୈରୁଦ୍ଘୁଷ୍ଟଂ ସାମଗୈରିଵ
ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର ଅପାର ପାରେ, ବିଭିନ୍ନ ଗଛ ଓ ଲତାରେ ଢାକା, ମଧୁମକୁନ୍ଦଳୀମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସାମଗାୟନ ପରି ଧ୍ୱନି ହେଉଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଆଶ୍ରମ ଥିଲା।
ପୁଂସ୍କୋକିଲରଵୋନ୍ମିଶ୍ରଂ ଜୀଵଂ ଜୀଵକନାଦିତମ୍। ମହିଷୈଶ୍ଚ ଵରାହୈଶ୍ଚ ସୃମରୈଶ୍ଚମରୈରପି
ପୁରୁଷ କୋଇଲି ଓ ଜୀବକ ପଖୀଙ୍କ ଡାକ ମିଶି ଯେଉଁଠି ଜୀବମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ସେଠି ମହିଷ, ବନଶୁକର, ହରିଣ ଓ ଚମର ମୃଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ତତ୍ରତତ୍ରାନୁଚରିତୈଃ ଶାର୍ଦୂଲଭଯଵର୍ଜିତୈଃ। କରେଣୁଭିର୍ଵାରଣୈଶ୍ଚ ପ୍ରଭିନ୍ନକରଟାମୁଖୈଃ
ସେଠାରେ ଏଠି-ସେଠି ବାଘ ଭୟ ନଥିବା ହାତୀ ଓ ଦନ୍ତିମାନେ ଖୋଲା ଶୁଣ୍ଡ ଓ ମୁହଁ ନେଇ ଘୁରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵରୋଦ୍ଗାରୈଶ୍ଚ କ୍ରୀଡଦ୍ଭିଃ ସମଂତାଦନୁନାଦିତଂ। ସିଂହଵ୍ଯାଘ୍ରୈର୍ମହାନାଦଂ ନଦଦ୍ଭିରନୁନାଦିତଂ
ଚାରିପଟେ ଖେଳୁଥିବା ପଶୁମାନଙ୍କ ଡାକ ଓ ସିଂହ ଓ ବାଘମାନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।
ମଯୂରୈଶ୍ଚାପି ସଂଲୀନୈର୍ଗୁହାକଂଦରଵାସିଭିଃ। ତେଷୁ ତେଷୁ ଚ କୁଂଜେଷୁ ନାଦିତଂ ସୁମନୋରମଂ
ପାହାଡ଼ ଗୁହା ଓ ଖାଦିରେ ଲୁଚିଥିବା ମୟୂରମାନେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ଡାକରେ ସେଇ କୁଞ୍ଜମାନେ ଭରିଦେଇଥିଲେ।
ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପସମପ୍ରଖ୍ଯଂ ଦଧୀଚ୍ଯାଶ୍ରମମାଗମନ୍। ତତ୍ରାପଶ୍ଯନ୍ଦଧୀଚିଂ ତଂ ଦିଵାକରସମପ୍ରଭମ୍
ସ୍ୱର୍ଗ ସମାନ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦଧୀଚିଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ସେମାନେ ପହଞ୍ଚି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଦଧୀଚିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ ଵପୁଷା ଯଥା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଚତୁର୍ଭୁଜମ୍। ତସ୍ଯ ପାଦୌ ସୁରା ରାଜନ୍ନଭିଵଂଦ୍ଯ ପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ଅଯାଚଂତ ଵରଂ ସର୍ଵେ ଯଥୋକ୍ତଂ ପରମେଷ୍ଠିନା
ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ପରି ଚାରିହାତି ଓ ତେଜରେ ଦ୍ୱିପ୍ରଭା ଦଧୀଚିଙ୍କ ପାଖରେ ଦେବତାମାନେ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ପାଦ ପ୍ରଣାମ କରି ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ କଥାଅନୁଯାୟୀ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ବର ଚାହିଲେ।
ତତୋ ଦଧୀଚିଃ ପରମପ୍ରତୀତଃ ସୁରୋତ୍ତମାଂସ୍ତାନିଦମିତ୍ଯୁଵାଚ। କରୋମି ଯଦ୍ଵୋ ହିତମଦ୍ଯ ଦେଵାଃ ସ୍ଵଂ ଵାପି ଦେହଂ ତ୍ଵହମୁତ୍ସୃଜାମି
ତେବେ ଦଧୀଚି ଖୁସିହୋଇ ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଆଜି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ ଯାହା ଦରକାର କରିବି, ନାହିଁ ହେଲେ ମୋ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେବି।'
ତାନେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଵିପଦାଂ ଵରିଷ୍ଠଃ ପ୍ରାଣାଂସ୍ତତୋଽସୌ ସହସୋତ୍ସସର୍ଜ। ସୁରାସ୍ତଦସ୍ଥୀନି ସଵାସଵାସ୍ତେ ଯଥୋପଯୋଗଂ ଜଗୃହୁଃ ସ୍ମ ତସ୍ଯ
ଏପରି କହି ଦ୍ୱିପଦମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦଧୀଚି ତୁରନ୍ତ ଜୀବ ତ୍ୟାଗ କଲେ। ଦେବତାମାନେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ର ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ଅସ୍ଥି ନେଇ ନିଜ କାମ ପାଇଁ ଦେଖିଲେ।
ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପାଶ୍ଚ ଜଯାଯ ଦେଵାସ୍ତ୍ଵଷ୍ଟାରମାସାଦ୍ଯ ତମର୍ଥମୂଚୁଃ। ତ୍ଵଷ୍ଟା ତୁ ତେଷାଂ ଵଚନଂ ନିଶମ୍ଯ ପ୍ରହୃଷ୍ଟରୂପଃ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରଯତ୍ନାତ୍
ଦେବତାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ବିଜୟ ପାଇଁ ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଓ ନିଜ ଅଭିପ୍ରାୟ କହିଲେ। ତ୍ୱଷ୍ଟା ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ମନ ଲଗାଇ—
ଚକାର ଵଜ୍ରଂ ଭୃଶମୁଗ୍ରଵୀର୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ଚ ଶସ୍ତ୍ରଂ ତମୁଵାଚ ହୃଷ୍ଟଃ। ଅନେନ ଶସ୍ତ୍ରପ୍ରଵରେଣ ଦେଵ ଭସ୍ମୀକୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ସୁରାରିମୁଗ୍ରଂ
ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏକ ବଜ୍ର ତିଆରି କଲେ ଓ ଖୁସିହୋଇ କହିଲେ: 'ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଆଜି ଦେବତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶତ୍ରୁକୁ ଧ୍ୱଂସ କର।'
ତତୋ ହତାରିଃ ସଗଣଃ ସୁଖଂ ତ୍ଵଂ ପ୍ରଶାଧି କୃତ୍ସ୍ନଂ ତ୍ରିଦିଵଂ ଦିଵିଷ୍ଠଃ। ତ୍ଵଷ୍ଟ୍ରା ତଥୋକ୍ତସ୍ତୁ ପୁରଂଦରଶ୍ଚ ଵଜ୍ରଂ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଃ ପ୍ରଯତୋ ହ୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍
'ତୁମେ ଶତ୍ରୁ ଓ ତାଙ୍କ ସେନାକୁ ହତ କରି ସ୍ୱର୍ଗରେ ସୁଖରେ ରାଜ୍ୟ କର।' ଏପରି ତ୍ୱଷ୍ଟାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପୁରନ୍ଦର ଆନନ୍ଦରେ ଓ ଭକ୍ତିରେ ବଜ୍ର ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ତତଃ ସ ଵଜ୍ରେଣଯୁତୋ ଦୈଵତୈରଭିପୂଜିତଃ। ଆସସାଦ ତତୋ ଵୃତ୍ରଂ ସ୍ଥିତମାଵୃତ୍ଯ ରୋଦସୀ
ତାପରେ ବଜ୍ରଧାରୀ ଓ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ଇନ୍ଦ୍ର, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀ ଆବୃତ୍ତ କରିଥିବା ବୃତ୍ରଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।
କାଲକେଯୈର୍ମହାକାଯୈସ୍ସମଂତାଦଭିରକ୍ଷିତଂ। ସମୁଦ୍ଯତ ପ୍ରହରଣୈଃ ସଶୃଂଗୈରିଵ ପର୍ଵତୈଃ
ବଡ଼ଦେହୀ କାଳକେୟମାନେ ଚାରିପଟେ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ସେମାନେ ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଥିଲେ ଓ ପାହାଡ଼ ପରି ଶିଖର ଦେଖାଉଥିଲେ।
ତତୋ ଯୁଦ୍ଧଂ ସମଭଵଦ୍ଦେଵାନାଂ ସହ ଦାନଵୈଃ। ମୁହୂର୍ତଂ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲୋକତ୍ରାସକରଂ ମହତ୍
ତାପରେ ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏହା କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଭୟଭୀତ କଲା।
ଉଦ୍ଯତୈଃ ପ୍ରତିସୃଷ୍ଟାନାଂ ଖଡ୍ଗାନାଂ ଵୀରବାହୁଭିଃ। ଆସୀତ୍ସୁତୁମୁଲଃ ଶବ୍ଦଃ ଶରୀରୈରଭିପାଟିତୈଃ
ବୀର ହସ୍ତମାନେ ତଳୱାର ଉଠାଇ ଫିଙ୍ଗିବା ସମୟରେ ଶରୀର ଭେଦି ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ ହେଲା।
ଶିରୋଭିଃ ପ୍ରପତଦ୍ଭିଶ୍ଚାପ୍ଯଂତରିକ୍ଷାନ୍ମହୀତଲଂ। ତାଲୈରିଵ ମହୀପାଲ ଵୃତଂ ତୈରେଵ ଦୃଶ୍ଯତେ
ମୁଣ୍ଡମାନେ ଆକାଶରୁ ପୃଥିବୀକୁ ପଡ଼ିଲା, ରାଜନ୍, ତାହା ଦେଖି ଭୂମି ତାଳ ଗଛ ଭଳି ମୁଣ୍ଡରେ ଢାକିଯାଇଥିଲା।