ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ଯେଷାଂ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ କୁଲନନ୍ଦନ। ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାସ୍ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ସ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ଅଛି, ହେ କୁଳର ଆନନ୍ଦ, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ମରୁତ ଗଣ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହିତା ଵିଭୋଃ। ଯତ୍ର ଦେଵାସ୍ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଠି ଦେବତାମାନେ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଦାନବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଦିଵ୍ଯ ଯୋଗା ମହାରାଜ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ। ମନସାପ୍ଯଭିକାମସ୍ଯ ପୁଷ୍କରାଣି ମନସ୍ଵିନଃ
ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ସହିତ, ରାଜା, ଯେଉଁ ମନୀଷୀମାନେ ମନରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଆଶା କରନ୍ତି,
ପୂଯନ୍ତେ ସର୍ଵପାପାନି ନାକପୃଷ୍ଠେ ସ ମୋଦତେ। ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ମହାରାଜ ନିତ୍ଯମେଵ ପିତାମହଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥରେ, ରାଜା, ପିତାମହ ସଦା,
ଉଵାସ ପରମପ୍ରୀତୋ ଦେଵଦାନଵସମ୍ମତଃ। ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାରାଜ ଦେଵାସ୍ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ
ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ପୁଷ୍କରରେ, ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ଋଷିମାନେ ଆଗୁଆ ହୋଇ,
ସିଦ୍ଧିଂ ଚ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ। ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ମହାପୁଣ୍ୟ ସହିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି। ସେଠି ଯେଉଁଠି କେହି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗି ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି,
ଅଶ୍ଵମେଧାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମନୀଷିଣଃ। ଅପ୍ଯେକଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ
ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଦଶଗୁଣ ଫଳ ପାଏ। ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ,
ଅନ୍ନେନ ତେନ ସଂପ୍ରୀତା କୋଟିର୍ଭଵତି ପୂଜିତା। ତେନାସୌ କର୍ମଣା ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ମୋଦତେ
ସେ ଭୋଜନରେ କୋଟି ଲୋକ ତୃପ୍ତ ଓ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଭୀଷ୍ମ, ସେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।
ଶାକୈର୍ମୂଲୈଃ ଫଲୈର୍ଵାପି ଯେନ ଵା ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ତଦ୍ଵୈ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନନସୂଯକଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ ଶାକ, ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେହି ଜିନିଷ ଭକ୍ତି ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଏକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ତେନୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ହଯମେଧଫଲଂ ନରଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରୋ ଵା ରାଜସତ୍ତମ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯିଏ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯେଉଁ ହେଉନାହିଁ, ଘୋଡ଼ା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ, ରାଜା।
ପୈତାମହଂ ସରଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ନାମତଃ। ଵୈଖାନସାନାଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ମୁନୀନାଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ହି ଯତ୍
ପିତାମହଙ୍କ ପବିତ୍ର ସରୋବର, ଯାହାକୁ ପୁଷ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭଲ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଭଲ ବୈଖାନସ ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସରସ୍ଵତୀ ପୁଣ୍ଯତମା ଯସ୍ମାଦ୍ଯାତା ମହାର୍ଣଵମ୍। ଆଦିଦେଵୋ ମହାଯୋଗୀ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମଧୁସୂଦନଃ
ସରସ୍ୱତୀ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, କାରଣ ସେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଆଦିଦେବ, ମହାଯୋଗୀ ମଧୁସୂଦନ, ସେଠି ବସିଛନ୍ତି।
ଖ୍ଯାତ ଆଦିଵରାହେତି ନାମ୍ନା ତ୍ରିଦଶପୂଜିତଃ। ହୀନଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଯେ ଵର୍ଣାସ୍ତୀର୍ଥେ ପୈତାମହେ ଗତାଃ
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଦିବରାହ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିମ୍ନ ଜାତିର, ସେମାନେ ଯଦି ପିତାମହ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି,
ନ ଵିଯୋନିଂ ଵ୍ରଜଂତ୍ଯେତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୀର୍ଥେ ମହାତ୍ମନଃ। କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଚ ଵିଶେଷେଣ ଯୋଭିଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ପୁଷ୍କରଂ
ସେମାନେ ଆଉ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯଦି ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଏ,
ଫଲଂ ତତ୍ରାକ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ଭଵତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ। ସାଯଂପ୍ରାତଃ ସ୍ମରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରାଣି କୃତାଂଜଲି
ସେଠାରେ ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ହାତ ଜୋଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ,
ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥେ ତୁ କୌରଵ। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍ପାପଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା
ସେ ଏହି କାରଣରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଓ କେତେ ଦିନଠାରୁ ଯେଉଁ ପାପ ହୋଇଛି, ସେ ଯେଉଁ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷର ହେଉ,
ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି। ଯଥାସୁରାଣାଂ ପ୍ରଵରଃ ସର୍ଵେଷାଂ ତୁ ପିତାମହଃ
ପୁଷ୍କରରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିତାମହ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ,
ତଥୈଵ ପୁଷ୍କରଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥାନାମାଦିରୁଚ୍ଯତେ। ତ ଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁଷ୍କରେ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ
ସେପରି, ପୁଷ୍କର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ମନାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖି, ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ରହିବା ଉଚିତ।
କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି। ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତେ
ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ,
କାର୍ତିକୀଂ ଵା ଵସେଦେକାଂ ପୁଷ୍କରେ ସମମେଵ ତୁ। ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରୋ ହୋମଃ ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ
କିମ୍ବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକ ମାସ ପୁଷ୍କରରେ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସମାନ। ପୁଷ୍କରରେ ହୋମ କରିବା କଷ୍ଟକର, ତପସ୍ୟା କରିବା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର।
ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରଂ ଦାନଂ ଵାସଶ୍ଚୈଵ ସୁଦୁଷ୍କରଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵେଦଵିଦ୍ଵାଂସ୍ତୁ ଗତ୍ଵା ଵୈ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରଂ
ପୁଷ୍କରରେ ଦାନ ଦେବା ଦୁର୍ଲଭ, ଏଠାରେ ରହିବା ବି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର। ଏଠାରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଯେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଇ,
ସ୍ନାନାଦ୍ଭଵେନ୍ମୋକ୍ଷଭାଗୀ ଶ୍ରାଦ୍ଧେନ ପିତୃତାରକଃ। ନାମମାତ୍ରୋପି ଯୋ ଵିପ୍ରୋ ଗତ୍ଵା ସଂଧ୍ଯାମୁପାସତେ
ସ୍ନାନ କଲେ ମୁକ୍ତି ମିଳେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ କଲେ ପିତୃମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହୁଅନ୍ତି। ଏଠାକୁ କେବଳ ନାମକ୍ରମରେ ଯାଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କଲେ,
ଵର୍ଷାଣି ଦ୍ଵାଦଶୈଵେହ ତେନ ସଂଧ୍ଯା ହ୍ଯୁପାସିତା। ଭଵେତ୍ତୁ ନାତ୍ର ସଂଦେହଃ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵା
ଏଠାରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କଲେ, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ସ୍ୱୟଂଭୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ କଥିତୋ ଦୋଷଃ କୁଲେ ତସ୍ଯ ନ ଜାଯତେ। ଯା ପତ୍ନୀ ଦଦତେ ଭର୍ତୁଃ ସଂଧ୍ଯୋପାସ୍ତିଂ କରିଷ୍ଯତଃ
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦୋଷ ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ହୁଏ ନାହିଁ। ଯେଉଁ ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କରିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କରନ୍ତି,
କରକେଣ ତୁ ତାମ୍ରେଣ ତୋଯଂ ମୁକ୍ତା ଦିଵଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ବ୍ରହ୍ମଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦିନଂ୫୦ 1.19.
ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ ଜଳ ଦେଇ ଛାଡ଼ିଲେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବାଯାଏ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦିନ ଅବଧି ରହିଥାଏ।
ଏକାକିନା ଗତେନାପି ସଂଧ୍ଯା ଵଂଦ୍ଯା ଯଥାକ୍ରମଂ। ପୌଷ୍କରେଣାଥ ତୋଯେନ ଭୃଂଗାରେ ନିହିତେନ ତୁ
ଏକାକି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସନ୍ଧ୍ୟା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ। ପୁଷ୍କରର ଜଳ ଲୋହା ପାତ୍ରରେ ରଖି, ତାହା ଦ୍ୱାରା ଉପାସନା କରିବା ଉଚିତ।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦିଶମାସ୍ଥାଯ ଗାଯତ୍ର୍ଯା ରାଜସତ୍ତମ। ପିତୄଣାଂ ପରମା ତୃପ୍ତିଃ କ୍ରିଯତେ ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦିକୀ
ହେ ରାଜାନ୍ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେତେବେଳେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଗାୟତ୍ରୀ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ାଯାଏ, ସେଥିରେ ପିତୃମାନେ ବାରଷ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସନ୍ତୋଷ ପାଆନ୍ତି।
ଯୁଗସହସ୍ରଂ ପିଣ୍ଡେନ ଶ୍ରାଦ୍ଧେନାନନ୍ତ୍ଯମଶ୍ନୁତେ। ଏତଦର୍ଥଂ ହି ଵିଦ୍ଵାଂସଃ କୁର୍ଵଂତେ ଦାରସଂଗ୍ରହଂ
ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ଏକ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ପିତୃମାନେ ହଜାର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅନନ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରନ୍ତି; ଏହି କାରଣରୁ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବିବାହ କରି ପରିବାର ଗଠନ କରନ୍ତି।
ତୀର୍ଥେ ଗତ୍ତ୍ଵା ପ୍ରଦାସ୍ଯାମଃ ପିଂଡାନ୍ଵୈ ଶ୍ରାଦ୍ଧପୂର୍ଵକଂ। ତେଷାଂ ପୁତ୍ରା ଧନଂ ଧାନ୍ଯମଵିଚ୍ଛିନ୍ନା ଚ ସଂତତିଃ
ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନକୁ ଯାଇ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରମରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପୁଅମାନେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ବଂଶ ପରମ୍ପରାରେ କେବେ ଅଭାବ ଦେଖିବେନାହିଁ।
ଭଵେଦ୍ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଦେହ ଏତଦାହ ପିତାମହଃ। ତର୍ପଯିତ୍ଵା ପିତୄନ୍ଦେଵାନଗ୍ନିଷ୍ଟୋମଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏହି କଥା ପିତାମହ କହିଥିଲେ; ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।