ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଯୁଷ୍ମାକଂ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଇହାଗତ୍ଯ ନରୋ ଯୋ ଵୈ ଯଦଂଗଂ ପ୍ରଥମଂ ଜଲେ
ଆଜିଠାରୁ ତୁମମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିବ। ଏଠାକୁ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଆସି, ପ୍ରଥମେ ଜଳରେ ଯେଉଁଠି ଅଂଶ ଦେଇ ନିବେଶ କରିବେ,
ପ୍ଲାଵଵିଷ୍ଯତି ରୂପାର୍ଥଂ ରୂପିତା ତୀର୍ଥକାରିତା। ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ଯୋଜନାଯତମଂଡଲେ
ସେ ଲୋକ ଦେହର ରୂପ ପାଇଁ ଜଳରେ ଭାସିବେ, ଏଠାରେ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆକୃତି ଦେଇ ଗଢ଼ିଦେବ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଏକ ଯୋଜନା ଚୌକଟ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଅର୍ଧଯୋଜନଵିସ୍ତାରଂ ଦୀର୍ଘଂ ସାର୍ଧଂ ହି ଯୋଜନମ୍। ଏତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଋଷିକୋଟିପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରସ୍ତ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଜନା ଓ ଲମ୍ବ ଏକ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଜନା। ଏହି ମାପ ମହାର୍ଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଗମନାଦେଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ତ୍ଵରିଂଦମ। ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ପୁଷ୍କରକୁ କେବଳ ଯିବା ମାତ୍ରରେ ମଣିଷ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ସରସ୍ଵତୀ ମହାପୁଣ୍ଯା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରେ। ତତ୍ରବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ
ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ସରସ୍ୱତୀ ଜେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଅଭିଗଚ୍ଛଂତି ରାଜେଂଦ୍ର ଚୈତ୍ରଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଦଶୀଂ। ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵୀତ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ରାଜା, ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସେଠି ସମସ୍ତେ ଆସନ୍ତି। ସେଠି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମେଧଂ ଚ ତଦାପ୍ନୋତି କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍। ଏଵଂ ତୀର୍ଥଵିଭାଗସ୍ତୁ କୃତସ୍ତୈସ୍ତୁ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେଠି ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ। ଏଭଳି ତୀର୍ଥର ବିଭାଗ ମହାର୍ଷିମାନେ କରିଥିଲେ।
ପିତୄନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ। ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଵିମଲଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯଥା
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଗତିଂ ଚ ପରମାଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ନୃଲୋକେ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପାଏ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ। ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କର ଏହି ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍। ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନାଂ ଵୈ ମହୀପତେ
ପୁଷ୍କର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ। ରାଜା, ଦଶ କୋଟି ସହସ୍ର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ,
ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ଯେଷାଂ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ କୁଲନନ୍ଦନ। ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାସ୍ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ସ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ଅଛି, ହେ କୁଳର ଆନନ୍ଦ, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ମରୁତ ଗଣ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହିତା ଵିଭୋଃ। ଯତ୍ର ଦେଵାସ୍ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଠି ଦେବତାମାନେ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଦାନବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଦିଵ୍ଯ ଯୋଗା ମହାରାଜ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ। ମନସାପ୍ଯଭିକାମସ୍ଯ ପୁଷ୍କରାଣି ମନସ୍ଵିନଃ
ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ସହିତ, ରାଜା, ଯେଉଁ ମନୀଷୀମାନେ ମନରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଆଶା କରନ୍ତି,
ପୂଯନ୍ତେ ସର୍ଵପାପାନି ନାକପୃଷ୍ଠେ ସ ମୋଦତେ। ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ମହାରାଜ ନିତ୍ଯମେଵ ପିତାମହଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥରେ, ରାଜା, ପିତାମହ ସଦା,
ଉଵାସ ପରମପ୍ରୀତୋ ଦେଵଦାନଵସମ୍ମତଃ। ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାରାଜ ଦେଵାସ୍ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ
ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ପୁଷ୍କରରେ, ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ଋଷିମାନେ ଆଗୁଆ ହୋଇ,
ସିଦ୍ଧିଂ ଚ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ। ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ମହାପୁଣ୍ୟ ସହିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି। ସେଠି ଯେଉଁଠି କେହି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗି ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି,
ଅଶ୍ଵମେଧାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମନୀଷିଣଃ। ଅପ୍ଯେକଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ
ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଦଶଗୁଣ ଫଳ ପାଏ। ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ,
ଅନ୍ନେନ ତେନ ସଂପ୍ରୀତା କୋଟିର୍ଭଵତି ପୂଜିତା। ତେନାସୌ କର୍ମଣା ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ମୋଦତେ
ସେ ଭୋଜନରେ କୋଟି ଲୋକ ତୃପ୍ତ ଓ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଭୀଷ୍ମ, ସେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।
ଶାକୈର୍ମୂଲୈଃ ଫଲୈର୍ଵାପି ଯେନ ଵା ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ତଦ୍ଵୈ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନନସୂଯକଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ ଶାକ, ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେହି ଜିନିଷ ଭକ୍ତି ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଏକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ତେନୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ହଯମେଧଫଲଂ ନରଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରୋ ଵା ରାଜସତ୍ତମ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯିଏ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯେଉଁ ହେଉନାହିଁ, ଘୋଡ଼ା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ, ରାଜା।
ପୈତାମହଂ ସରଃ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ନାମତଃ। ଵୈଖାନସାନାଂ ସିଦ୍ଧାନାଂ ମୁନୀନାଂ ପୁଣ୍ଯଦଂ ହି ଯତ୍
ପିତାମହଙ୍କ ପବିତ୍ର ସରୋବର, ଯାହାକୁ ପୁଷ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ଭଲ ନାମରେ ପରିଚିତ। ଏହି ସ୍ଥାନ ଭଲ ବୈଖାନସ ଏବଂ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ।
ସରସ୍ଵତୀ ପୁଣ୍ଯତମା ଯସ୍ମାଦ୍ଯାତା ମହାର୍ଣଵମ୍। ଆଦିଦେଵୋ ମହାଯୋଗୀ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ମଧୁସୂଦନଃ
ସରସ୍ୱତୀ ସବୁଠାରୁ ପବିତ୍ର, କାରଣ ସେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ରକୁ ଯାଉଛନ୍ତି। ଆଦିଦେବ, ମହାଯୋଗୀ ମଧୁସୂଦନ, ସେଠି ବସିଛନ୍ତି।
ଖ୍ଯାତ ଆଦିଵରାହେତି ନାମ୍ନା ତ୍ରିଦଶପୂଜିତଃ। ହୀନଵର୍ଣାଶ୍ଚ ଯେ ଵର୍ଣାସ୍ତୀର୍ଥେ ପୈତାମହେ ଗତାଃ
ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଆଦିବରାହ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଦେବତାମାନେ ପୂଜା କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ନିମ୍ନ ଜାତିର, ସେମାନେ ଯଦି ପିତାମହ ତୀର୍ଥକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି,
ନ ଵିଯୋନିଂ ଵ୍ରଜଂତ୍ଯେତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ତୀର୍ଥେ ମହାତ୍ମନଃ। କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଚ ଵିଶେଷେଣ ଯୋଭିଗଚ୍ଛେତ୍ତୁ ପୁଷ୍କରଂ
ସେମାନେ ଆଉ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତିନାହିଁ, ଯଦି ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି। ବିଶେଷ କରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ପୁଷ୍କରକୁ ଯାଏ,
ଫଲଂ ତତ୍ରାକ୍ଷଯଂ ତସ୍ଯ ଭଵତୀତ୍ଯନୁଶୁଶ୍ରୁମ। ସାଯଂପ୍ରାତଃ ସ୍ମରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ପୁଷ୍କରାଣି କୃତାଂଜଲି
ସେଠାରେ ଫଳ କେବେ ଶେଷ ହୁଏନାହିଁ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସନ୍ଧ୍ୟା ଓ ପ୍ରଭାତରେ ହାତ ଜୋଡି ପୁଷ୍କରକୁ ସ୍ମରଣ କରେ,
ଉପସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ଭଵେତ୍ତେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥେ ତୁ କୌରଵ। ଜନ୍ମପ୍ରଭୃତି ଯତ୍ପାପଂ ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଵା ପୁରୁଷସ୍ଯ ଵା
ସେ ଏହି କାରଣରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଓ କେତେ ଦିନଠାରୁ ଯେଉଁ ପାପ ହୋଇଛି, ସେ ଯେଉଁ ନାରୀ କିମ୍ବା ପୁରୁଷର ହେଉ,
ପୁଷ୍କରେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ସର୍ଵମେତତ୍ପ୍ରଣଶ୍ଯତି। ଯଥାସୁରାଣାଂ ପ୍ରଵରଃ ସର୍ଵେଷାଂ ତୁ ପିତାମହଃ
ପୁଷ୍କରରେ କେବଳ ସ୍ନାନ କଲେ ସେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ। ଯେପରି ଦାନବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପିତାମହ ସବୁଠାରୁ ଉତ୍ତମ,
ତଥୈଵ ପୁଷ୍କରଂ ତୀର୍ଥଂ ତୀର୍ଥାନାମାଦିରୁଚ୍ଯତେ। ତ ଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦଶଵର୍ଷାଣି ପୁଷ୍କରେ ନିଯତଃ ଶୁଚିଃ
ସେପରି, ପୁଷ୍କର ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ମନାଯାଏ। ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଦେଖି, ଦଶ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମିତ ଓ ପବିତ୍ର ରହିବା ଉଚିତ।
କ୍ରତୂନ୍ସର୍ଵାନଵାପ୍ନୋତି ବ୍ରହ୍ମଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି। ଯସ୍ତୁ ଵର୍ଷଶତଂ ପୂର୍ଣମଗ୍ନିହୋତ୍ରମୁପାସତେ
ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ ଓ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ଯାଏ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଶତ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରେ,
କାର୍ତିକୀଂ ଵା ଵସେଦେକାଂ ପୁଷ୍କରେ ସମମେଵ ତୁ। ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରୋ ହୋମଃ ପୁଷ୍କରେ ଦୁଷ୍କରଂ ତପଃ
କିମ୍ବା କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକ ମାସ ପୁଷ୍କରରେ ରହିଥାଏ, ସେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ସମାନ। ପୁଷ୍କରରେ ହୋମ କରିବା କଷ୍ଟକର, ତପସ୍ୟା କରିବା ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟକର।