ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କଥଂ ଯାତ୍ରା ତ୍ରିପୁଷ୍କରେ। କର୍ତଵ୍ଯା ଯତ୍ଫଲଂ ତସ୍ଯା ଜାଯତେ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତ୍ରିପୁଷ୍କରରେ କିପରି ଯାତ୍ରା କରିବେ? ଏହାର କେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ତାହା ମୋତେ କୁହ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପ୍ରଶ୍ନଭାରୋ ମହାନେଷ ଭଵତା ପରିକଲ୍ପିତଃ। ତଦେକାଗ୍ରମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୁ ତୀର୍ଥ ମହାଫଲଂ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ତୁମେ ବଡ଼ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ; ଏହିପାଇଁ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି, ତୀର୍ଥର ମହାଫଳ ଶୁଣ।
ଯସ୍ଯ ହସ୍ତୌ ଚ ପାଦୌ ଚ ମନଶ୍ଚୈଵ ସୁସଂଯତଂ। ଵିଦ୍ଯାତପଶ୍ଚ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯାହାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ ଓ ମନ ସଂଯମିତ, ଜ୍ଞାନ, ତପସ୍ୟା ଓ କୀର୍ତି ଅଛି—ସେ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାର ଫଳ ଲାଭ କରନ୍ତି।
ପ୍ରତିଗ୍ରହାଦୁପାଵୃତ୍ତଃ ସଂତୁଷ୍ଟୋ ଯେନକେନ ଚିତ୍। ଅହଂକାରନିଵୃତ୍ତଶ୍ଚ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ଯିଏ ଦାନ ନେବାରୁ ଦୂରେ ରହେ, ଯାହା ପାଏ ତାହିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥାଏ, ଓ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଦେଇଛି—ସେ ତୀର୍ଥ ଫଳ ପାଏ।
ଅକ୍ରୋଧନଶ୍ଚ ରାଜେଂଦ୍ର ସତ୍ଯଶୀଲୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ। ଆତ୍ମୋପମଶ୍ଚ ଭୂତେଷୁ ସ ତୀର୍ଥଫଲମଶ୍ନୁତେ
ହେ ରାଜା, ଯିଏ କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଦୃଢ଼ ବ୍ରତୀ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ନିଜ ପରି ମାନେ—ସେ ତୀର୍ଥ ଫଳ ଲାଭ କରେ।
ଋଷୀଣାଂ ପରମଂ ଗୁହ୍ଯମିଦଂ ଭରତସତ୍ତମ। ପୂର୍ଵଂ ଯତ୍ର ମହାରାଜ ସତ୍ରେ ପୈତାମହେ ତଥା
ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହା ଋଷିମାନଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ—ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ, ହେ ମହାରାଜା, ପୈତୃକ ଯଜ୍ଞ ହେଉଥିଲା—
ଯତୀନାମୁଗ୍ରତପସାଂ ଯେଷାଂ କୋଟିଃ ସମାଗତା। ମୁଖଦର୍ଶନମାଶ୍ରିତ୍ଯ ସ୍ଥିତାସ୍ତେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରେ
ଯେଉଁଠି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଥିବା ଅନେକ ଯତିମାନେ, କୋଟି କୋଟି ମିଶି, ମୁଖ ଦର୍ଶନରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରରେ ରହିଥିଲେ।
ସୁରୂପତାଂ ପରାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରୀତାସ୍ତେ ମୁନିସତ୍ତମାଃ। ହର୍ଷେଣ ମହତାଵିଷ୍ଟା ବ୍ରହ୍ମଦର୍ଶନକାଂକ୍ଷିଣଃ
ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ପାଇ, ସେମାନେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ଖୁସି ହେଲେ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଆଶା କରିଲେ।
ଯଜ୍ଞୋପଵୀତୈସ୍ତେ ଭୂମିଂ ମାପ୍ଯ ସର୍ଵେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦିଶଂ। କୃତ୍ଵା ତୀର୍ଥଂ ଵିଭାଗଂ ଚ ସ୍ଥିତା ଭକ୍ତିପରାଯଣାଃ
ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତେ ଚାରିଦିଗର ଭୂମିକୁ ମାପି, ତୀର୍ଥମାନେ ବିଭାଗ କରି, ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ହୋଇ ରହିଲେ।
ଆସନ୍ନଶ୍ଚ ତତସ୍ତେଷାଂ ତଦା ତୁଷ୍ଟଃ ପିତାମହଃ। କୋଟିଂ କୃତ୍ଵା ତଦା ତେଷାଂ ମାନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମନୀଷିଣାଂ
ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଯେତେବେଳେ ସେମାନେ ଦଢ଼ି ରହିଥିଲେ, ପିତାମହା ବଡ଼ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ; ମନୀଷୀମାନଙ୍କର ସେଇ ଅନେକ ସଂଖ୍ୟା ଦେଖି, ସେମାନେ ଗୌରବ କରିଲେ।
ଅଦ୍ଯପ୍ରଭୃତି ଯୁଷ୍ମାକଂ ଧର୍ମଵୃଦ୍ଧିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି। ଇହାଗତ୍ଯ ନରୋ ଯୋ ଵୈ ଯଦଂଗଂ ପ୍ରଥମଂ ଜଲେ
ଆଜିଠାରୁ ତୁମମାନଙ୍କର ଧର୍ମ ଦିନକୁ ଦିନ ବଢ଼ିବ। ଏଠାକୁ ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଆସି, ପ୍ରଥମେ ଜଳରେ ଯେଉଁଠି ଅଂଶ ଦେଇ ନିବେଶ କରିବେ,
ପ୍ଲାଵଵିଷ୍ଯତି ରୂପାର୍ଥଂ ରୂପିତା ତୀର୍ଥକାରିତା। ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଦେହୋ ଯୋଜନାଯତମଂଡଲେ
ସେ ଲୋକ ଦେହର ରୂପ ପାଇଁ ଜଳରେ ଭାସିବେ, ଏଠାରେ ତୀର୍ଥ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଆକୃତି ଦେଇ ଗଢ଼ିଦେବ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଏକ ଯୋଜନା ଚୌକଟ ମଧ୍ୟରେ ଅଛି।
ଅର୍ଧଯୋଜନଵିସ୍ତାରଂ ଦୀର୍ଘଂ ସାର୍ଧଂ ହି ଯୋଜନମ୍। ଏତତ୍ପ୍ରମାଣଂ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଋଷିକୋଟିପ୍ରଵର୍ତ୍ତିତମ୍
ଏହି ତୀର୍ଥର ପ୍ରସ୍ତ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଜନା ଓ ଲମ୍ବ ଏକ ଓ ଅର୍ଦ୍ଧ ଯୋଜନା। ଏହି ମାପ ମହାର୍ଷିମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ଗମନାଦେଵ ରାଜେଂଦ୍ର ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ତ୍ଵରିଂଦମ। ରାଜସୂଯାଶ୍ଵମେଧାଭ୍ଯାଂ ଫଲମାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ
ରାଜା, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା, ପୁଷ୍କରକୁ କେବଳ ଯିବା ମାତ୍ରରେ ମଣିଷ ରାଜସୂୟ ଓ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ସରସ୍ଵତୀ ମହାପୁଣ୍ଯା ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରେ। ତତ୍ରବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ଋଷଯଃ ସିଦ୍ଧଚାରଣାଃ
ମହାପୁଣ୍ୟବାନ ସରସ୍ୱତୀ ଜେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି। ସେଠି ବ୍ରହ୍ମା, ଅନ୍ୟ ଦେବତା, ଋଷି, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ଅଭିଗଚ୍ଛଂତି ରାଜେଂଦ୍ର ଚୈତ୍ରଶୁକ୍ଲ ଚତୁର୍ଦଶୀଂ। ତତ୍ରାଭିଷେକଂ କୁର୍ଵୀତ ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ରାଜା, ଚୈତ୍ର ଶୁକ୍ଳ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସେଠି ସମସ୍ତେ ଆସନ୍ତି। ସେଠି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଅଭିଷେକ କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମେଧଂ ଚ ତଦାପ୍ନୋତି କୁଲଂ ଚୈଵ ସମୁଦ୍ଧରେତ୍। ଏଵଂ ତୀର୍ଥଵିଭାଗସ୍ତୁ କୃତସ୍ତୈସ୍ତୁ ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେଠି ଗୋମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ ଓ ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରିବ। ଏଭଳି ତୀର୍ଥର ବିଭାଗ ମହାର୍ଷିମାନେ କରିଥିଲେ।
ପିତୄନ୍ଦେଵାଂଶ୍ଚ ସନ୍ତର୍ପ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ମହୀଯତେ। ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ଭଵେନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଵିମଲଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରମା ଯଥା
ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଷ୍ଣୁ ଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ। ସେଠି ସ୍ନାନ କରିଲେ ମଣିଷ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ।
ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଵାପ୍ନୋତି ଗତିଂ ଚ ପରମାଂ ଵ୍ରଜେତ୍। ନୃଲୋକେ ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଵିଶ୍ରୁତମ୍
ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ବ୍ରହ୍ମା ଲୋକ ପାଏ ଓ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ଅପେକ୍ଷା କରେ। ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କର ଏହି ତୀର୍ଥ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ପୁଷ୍କରଂ ନାମ ଵିଖ୍ଯାତଂ ମହାପାତକନାଶନମ୍। ଦଶକୋଟିସହସ୍ରାଣି ତୀର୍ଥାନାଂ ଵୈ ମହୀପତେ
ପୁଷ୍କର ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଏହା ମହାପାପକୁ ନାଶ କରେ। ରାଜା, ଦଶ କୋଟି ସହସ୍ର ତୀର୍ଥ ମଧ୍ୟରେ,
ସାନ୍ନିଧ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ଯେଷାଂ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ଯଂ କୁଲନନ୍ଦନ। ଆଦିତ୍ଯା ଵସଵୋ ରୁଦ୍ରାସ୍ସାଧ୍ଯାଶ୍ଚ ସ ମରୁଦ୍ଗଣାଃ
ଯେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପୁଷ୍କରରେ ଦିନର ତିନି ସମୟରେ ଅଛି, ହେ କୁଳର ଆନନ୍ଦ, ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ରୁଦ୍ର, ସାଧ୍ୟ ଓ ମରୁତ ଗଣ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ନିତ୍ଯଂ ସନ୍ନିହିତା ଵିଭୋଃ। ଯତ୍ର ଦେଵାସ୍ତପସ୍ତପ୍ତ୍ଵା ଦୈତ୍ଯା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯସ୍ତଥା
ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସଦା ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ସେଠି ଦେବତାମାନେ ତପସ୍ୟା କରିଛନ୍ତି, ଦାନବ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।
ଦିଵ୍ଯ ଯୋଗା ମହାରାଜ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ। ମନସାପ୍ଯଭିକାମସ୍ଯ ପୁଷ୍କରାଣି ମନସ୍ଵିନଃ
ଦିବ୍ୟ ଯୋଗ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟ ସହିତ, ରାଜା, ଯେଉଁ ମନୀଷୀମାନେ ମନରେ ପୁଷ୍କରକୁ ଆଶା କରନ୍ତି,
ପୂଯନ୍ତେ ସର୍ଵପାପାନି ନାକପୃଷ୍ଠେ ସ ମୋଦତେ। ତସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ମହାରାଜ ନିତ୍ଯମେଵ ପିତାମହଃ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥରେ, ରାଜା, ପିତାମହ ସଦା,
ଉଵାସ ପରମପ୍ରୀତୋ ଦେଵଦାନଵସମ୍ମତଃ। ପୁଷ୍କରେଷୁ ମହାରାଜ ଦେଵାସ୍ସର୍ଷିପୁରୋଗମାଃ
ଅତି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବ ଓ ଦାନବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇଥିଲେ। ପୁଷ୍କରରେ, ରାଜା, ଦେବତାମାନେ ଋଷିମାନେ ଆଗୁଆ ହୋଇ,
ସିଦ୍ଧିଂ ଚ ସମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପୁଣ୍ଯେନ ମହତାନ୍ଵିତାଃ। ତତ୍ରାଭିଷେକଂ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ପିତୃଦେଵାର୍ଚନେ ରତଃ
ମହାପୁଣ୍ୟ ସହିତ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛନ୍ତି। ସେଠି ଯେଉଁଠି କେହି ପିତୃ ଓ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜାରେ ଲାଗି ଅଭିଷେକ କରନ୍ତି,
ଅଶ୍ଵମେଧାଦ୍ଦଶଗୁଣଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମନୀଷିଣଃ। ଅପ୍ଯେକଂ ଭୋଜଯେଦ୍ଵିପ୍ରଂ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଶ୍ରିତଃ
ମନୀଷୀମାନେ କହନ୍ତି, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଦଶଗୁଣ ଫଳ ପାଏ। ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଏକ ମାତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଖାଇବା ଦେଲେ ମଧ୍ୟ,
ଅନ୍ନେନ ତେନ ସଂପ୍ରୀତା କୋଟିର୍ଭଵତି ପୂଜିତା। ତେନାସୌ କର୍ମଣା ଭୀଷ୍ମ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚେହ ଚ ମୋଦତେ
ସେ ଭୋଜନରେ କୋଟି ଲୋକ ତୃପ୍ତ ଓ ପୂଜିତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଭୀଷ୍ମ, ସେ ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ ପାଏ।
ଶାକୈର୍ମୂଲୈଃ ଫଲୈର୍ଵାପି ଯେନ ଵା ଵର୍ତ୍ତଯେତ୍ସ୍ଵଯମ୍। ତଦ୍ଵୈ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵାନନସୂଯକଃ
ଯେଉଁଠି ଲୋକେ ନିଜ ପାଇଁ ଶାକ, ମୂଳ କିମ୍ବା ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି, ସେହି ଜିନିଷ ଭକ୍ତି ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ବିନା ଏକ ଓଡ଼ିଆ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ।
ତେନୈଵ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାତ୍ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ହଯମେଧଫଲଂ ନରଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଵୈଶ୍ଯଃ ଶୂଦ୍ରୋ ଵା ରାଜସତ୍ତମ
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ, ଯିଏ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ କିମ୍ବା ଶୂଦ୍ର ଯେଉଁ ହେଉନାହିଁ, ଘୋଡ଼ା ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାଏ, ରାଜା।