କିଂ ତେଽଭିଧାନଂ କଲ୍ଯାଣି ବ୍ରୂହି ମେଽଜ୍ଞସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତେ। ନଂଦୋଵାଚ। ମମ ନଂଦେତି ସଂଜ୍ଞା ତୁ କୃତା ନଂଦେନ ସ୍ଵାମିନା
ତୁମର ନାମ କଣ, ଓ କଳ୍ୟାଣୀ? ମୋତେ କହ, ମୁଁ ଅଜ୍ଞ ଅଛି, ଓ ସୁବ୍ରତେ। ଗାଈ କହିଲେ: ମୋର ନାମ ନନ୍ଦା, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସାଂପ୍ରତଂ ଭକ୍ଷଯାମୀତି ହ୍ଯତିଷ୍ଠଃ କେନ ହେତୁନା। ନଂଦେତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ନାମ ମୁକ୍ତଶାପଃ ପ୍ରଭଂଜନଃ୪୫୦ 1.18.
ଏବେ ତୁମେ କହୁଛ, 'ମୁଁ ନନ୍ଦାକୁ ଭକ୍ଷିବି'—କେଉଁ କାରଣରେ ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲ? ନନ୍ଦା ନାମ ଶୁଣି ଶାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶେଷ ହେଲା।
ପୁନର୍ନୃପତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ବଲରୂପସମନ୍ଵିତଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଧର୍ମସ୍ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ଯଵାଦିନୀମ୍
ପୁନଃ ସେ ରାଜା ହେବା ସହିତ ଶକ୍ତି ଓ ରୂପରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟବାଦି ଜାଣି,
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମାଗତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍। ତଵ ସତ୍ଯଵ୍ରତାଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମୋହମିହ ଚାଗତଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଗାଈକୁ କହିଲେ: ତୁମର ସତ୍ୟବ୍ରତରୁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଧର୍ମ ଏଠାରେ ଆସିଛି।
ନଂଦେ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରଂ ଵରତମଂ ହି ଯତ୍। ଏଵମୁକ୍ତା ହି ସା ଦେଵୀ ନଂଦା ତଂ ପ୍ରାର୍ଥଯଦ୍ଵରମ୍
ନନ୍ଦା, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦାନ ମୁଁ ଦେବି। ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ନନ୍ଦା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଚାହିଲେ।
ତଵାନୁଭାଵାତ୍ସସୁତା ଗଚ୍ଛାମି ପଦମୁତ୍ତମମ୍। ଭଵେଦିଦଂ ଶୁଭଂ ତୀର୍ଥଂ ମୁନୀନାଂ ଧର୍ମଦାଯକମ୍
ତୁମ ଦୟାରୁ, ହେ ପାପରହିତ, ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିବି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଧର୍ମଦାୟକ ହେଉ।
ମନ୍ନାମ୍ନା ଚ ସରିଦିଯଂ ନଂଦା ନାମ ସରସ୍ଵତୀ। ଵରପ୍ରଦାନାଦ୍ଦେଵେଶ ତଦେତତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ମଯା
ମୋର ନାମରେ ଏହି ନଦୀ 'ନନ୍ଦା ସରସ୍ୱତୀ' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଉ। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ସା ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଗତା ଦେଵୀ ସ୍ଥାନଂ ସତ୍ଯଵତାଂ ଶୁଭମ୍। ପ୍ରଭଂଜନୋପି ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରାଗୁପାର୍ଜିତମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଦେବୀ ସତ୍ୟବାନମାନଙ୍କର ଶୁଭ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁଣି ପାଇଲେ।
ନଂଦା ଯେନ ଗତା ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଂଦାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସରସ୍ଵତୀମ୍। ତେନାଖ୍ଯଯା ବୁଧୈସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନଂଦା ସରସ୍ଵତୀ
ନନ୍ଦା ଯେଉଁଠି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦା ସରସ୍ୱତୀ ହେଲେ, ସେଥିପାଇଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ନନ୍ଦା ସରସ୍ୱତୀ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତୀ ପୁନସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵନାତ୍ଖର୍ଜୂରସଂଜ୍ଞିତାତ୍। ଦକ୍ଷିଣେନ ପୁନର୍ଯାତା ପ୍ଲାଵଯଂତୀ ଧରାତଲମ୍
ସରସ୍ୱତୀ ପୁଣି ସେଇ ଖର୍ଜୁର ନାମକ ଅରଣ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବହି, ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ନପି ଯସ୍ତସ୍ଯା ନାମ ଗୃହ୍ଣାତି ମାନଵଃ। ଜୀଵନ୍ସୁଖଂ ସ ଆପ୍ନୋତି ମୃତୋ ଭଵତି ଖେଚରଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଜୀବନରେ ସୁଖ ପାଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦେବତା ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ର ଯେ ଶୁଭକର୍ମାଣସ୍ତ୍ଯଜଂତି ସ୍ଵାଂ ତନୁଂ ନରାଃ। ତେ ଵିଦ୍ଯାଧରରାଜାନୋ ଭଵଂତି ସୁଖିନୋ ଜନାଃ
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏଠାରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ରାଜା ହୋଇ ସୁଖରେ ରହନ୍ତି।
ନରାଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗନିଃଶ୍ରେଣୀ ସ୍ନାନାତ୍ପାନାତ୍ସରସ୍ଵତୀ। ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ଯେଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ସୁସମାହିତାଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଜଳ ପିଇବା ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ। ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶେଷ ଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ତେ ମୃତାଃ ସ୍ଵର୍ଗମାସାଦ୍ଯ ମୋଦଂତେ ସୁମନୋରମାଃ। ସରସ୍ଵତୀ ସଦା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତତ୍ର ସୌଭାଗ୍ଯଦାଯିକା
ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ସେଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସଦା ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତି।
ଉପୋଷିତା ତୃତୀଯାଯାମପି ସୌଭାଗ୍ଯଭାଜନା। ତତ୍ର ତଦ୍ଦର୍ଶନେନାପି ମୁଚ୍ଯତେ ପାପସଂଚଯାତ୍
ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ। ସେଠାରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସ୍ପୃଶଂତି ଯେ ନରାଃ କେଚିତ୍ତେପି ଜ୍ଞେଯା ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ। ରଜତସ୍ଯ ପ୍ରଦାନେନ ରୂପଵାନ୍ଜାଯତେ ନରଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାମୁନି ବୋଲି ଗଣ୍ୟ। ଏଠାରେ ଚାନ୍ଦି ଦାନ କଲେ, ପୁରୁଷ ଶୋଭାବାନ୍ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯଜଲୋପେତା ନଦୀଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତା। ନଂଦା ନାମେତି ଵିପୁଲା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଦକ୍ଷିଣାମୁଖୀ
ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ନଦୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା ନନ୍ଦା ନାମରେ ପରିଚିତ, ବିଶାଳ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବହୁଛି।
ଗତ୍ଵା ତତୋ ନାତିଦୂରଂ ପୁନର୍ଯାତା ପରାଙ୍ମୁଖୀ। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସା ଦେଵୀ ପ୍ରସଭଂ ପ୍ରକଟା ସ୍ଥିତା
ସେଠାରୁ ବହୁ ଦୂରକୁ ଯାଇନାହିଁ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ଦେବୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଟେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ସଂସେଵିତାନି ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚାପି ସମଂତତଃ
ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର କୂଳରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଓ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭଵତି ଧର୍ମହେତୁସ୍ସରସ୍ଵତୀ। ସ୍ନାନାତ୍ପାନାତ୍ପ୍ରଦାନାଦ୍ଵା ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ମହାନଦୀ
ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସରସ୍ୱତୀ ଧର୍ମର କାରଣ। ଏହି ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ, ପାନ କିମ୍ବା ସୁନା ଦାନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।
ହାଟକକ୍ଷିତିଗୌରୀଣାଂ ନଂଦାତୀର୍ଥେ ମହୋଦଯଂ। ଦାନଂ ଦତ୍ତଂ ନରୈଃ ସ୍ନାତୈର୍ଜନଯତ୍ଯକ୍ଷଯଂ ଫଲଂ
ନନ୍ଦା ତୀରେ, ସୁନାବର୍ଣ୍ଣ ଭୂଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଏଠାରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦେନ୍ତି, ତାହା ଅକ୍ଷୟ ଫଳ ଦିଏ।
ଧାନ୍ଯପ୍ରଦାନଂ ପ୍ରଵଦଂତି ଶସ୍ତଂ ଵସୁପ୍ରଦାନଂ ଚ ତଥା ମୁନୀଂଦ୍ରାଃ । ଯୈସ୍ତେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ନରୈଃ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ତଦ୍ଧର୍ମହେତୁଃ ପ୍ରଵରଂ ପ୍ରଦିଷ୍ଟମ୍
ଧାନ ଓ ଧନ ଦାନ କରିବାକୁ ମହାମୁନିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି। ଏହି ତୀର୍ଥଗୁଡିକରେ ପୁରୁଷମାନେ ଯେଉଁ ଦାନ ଦେନ୍ତି, ସେଗୁଡିକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧର୍ମର କାରଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
ପ୍ରାଯୋପଵେଶଂ ପ୍ରଯତଃ ପ୍ରଯତ୍ନାଦ୍ଯସ୍ତତ୍ର କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରମଦା ପୁମାନ୍ଵା। ତୀର୍ଥେଷୁ ସାଯୁଜ୍ଯମଵାପ୍ଯ ସୋଽଯଂ ଭୁଙ୍କ୍ତେ ଫଲଂ ବ୍ରହ୍ମଗୃହେ ଯଥେଷ୍ଟଂ
ଯେଉଁଠି ନିଷ୍ଠା ଓ ପ୍ରୟାସରେ ପ୍ରାୟୋପବେଶ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେଠି ପୁରୁଷ ହେଉନ୍ତୁ କିମ୍ବା ନାରୀ, ସେମାନେ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ଦେବତାଙ୍କ ସହିତ ଏକତା ପାଆନ୍ତି ଓ ପରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଗୃହରେ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଫଳ ଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତସ୍ଯୋପକଂଠେ ତୁ ମୃତାସ୍ତୁ ଯେ ଵୈ କର୍ମକ୍ଷଯାତ୍ସ୍ଥାଵରଜଂଗମାଶ୍ଚ। ତୈଶ୍ଚାପି ସର୍ଵୈଃ ସହସା ପ୍ରସହ୍ଯ ଲଭ୍ଯେତ ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ଫଲଂ ଦୁରାପମ୍
ଏବଂ ସେଠି ନିକଟରେ ଯେଉଁମାନେ କର୍ମ ଶେଷ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହେଉନ୍ତୁ ଚଳିତ କିମ୍ବା ଅଚଳ ପ୍ରାଣୀ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଅଚାନକ ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବେ ଦୁର୍ଲଭ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଯାନ୍ତି।
ତତସ୍ତୁ ସା ଧର୍ମଫଲପ୍ରଦା ଭଵେଜ୍ଜନ୍ମାଦି ଦୁଃଖାର୍ଦିତ ଚେତସାଂ ନୃଣାମ୍। ସର୍ଵାତ୍ମନା ପୁଣ୍ଯଫଲା ସରସ୍ଵତୀ ସେଵ୍ଯା ପ୍ରଯତ୍ନାତ୍ପୁରୁଷୈର୍ମହାନଦୀ
ଏହିପରି, ସାରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଧର୍ମର ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ଜନ୍ମ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦୁଃଖରେ ପୀଡିତ ମନିଷ୍ୟମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ଓ ପ୍ରୟାସରେ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ସେ ସମସ୍ତ ପୁଣ୍ୟ ଓ ଶୁଭ ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଭୀଷ୍ମ ଉଵାଚ। ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ଚ ନଂଦାଯାଃ ଶ୍ରୁତଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମଂ। ଋଷିକୋଟିର୍ଯଦାଯାତା ପୁଷ୍କରେ ମୁଖଦର୍ଶନାତ୍
ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ପୁଷ୍କର ଓ ନନ୍ଦାଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହିମା ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଯେତେବେଳେ ଅନେକ ଋଷି ପୁଷ୍କରକୁ ଆସିଲେ, କେବଳ ଦର୍ଶନ କରିଲେ ମାତ୍ର—
ସର୍ଵୈଃ ସୁରୂପତା ଲବ୍ଧା ସର୍ଵମେତନ୍ମଯା ଶ୍ରୁତଂ। ଯଜ୍ଞୋପଵୀତୈର୍ଭକ୍ତାନି ଯାନି ତାନି ଵଦସ୍ଵ ମେ
ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ପାଇଲେ; ଏହି ସବୁ ମୁଁ ଶୁଣିଛି। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଓ ଭକ୍ତିମୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଥିଲା, ତାହା ମୋତେ କୁହ।
କଥଂ ତୀର୍ଥଵିଭାଗସ୍ତୁ କୃତସ୍ତୈସ୍ସୁ ମହାତ୍ମଭିଃ। ଆଶ୍ରମେ ଯାନି ତୀର୍ଥାନି କୃତାନ୍ଯପି ମହର୍ଷିଭିଃ
ସେ ମହାତ୍ମାମାନେ କିପରି ତୀର୍ଥମାନେ ବିଭାଜନ କରିଥିଲେ? ଏବଂ ମହାର୍ଷିମାନେ ଆଶ୍ରମରେ କେଉଁ ତୀର୍ଥ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ?
ପଦନ୍ଯାସଃ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ଵିଷ୍ଣୁନା ଯଜ୍ଞପର୍ଵତେ। ନାଗୈସ୍ତତ୍ର ପଂଚତୀର୍ଥଂ କୃତଂ ତୈସ୍ତୁ ମହାଵିଷୈଃ
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ବିଷ୍ଣୁ ଯଜ୍ଞ ପାହାଡ଼ରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ରଖିଥିଲେ; ସେଠି ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାଗମାନେ ତାଙ୍କର ବିଷରେ ପଞ୍ଚତୀର୍ଥ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ।
ପିଂଡପ୍ରଦାନଵାପୀ ଚ କେନ ପୂର୍ଵଂ ଵିନିର୍ମିତା। ଉଦଙ୍ମୁଖୀ ଭୂମିଗତା କଥଂ ଗଂଗାସରସ୍ଵତୀ
ପିଣ୍ଡ ଦାନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଅଗ୍ରକୁଣ୍ଡ ପ୍ରଥମେ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା, ସେ କିଏ କରିଥିଲେ? ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ବହୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ଓ ସାରସ୍ୱତୀ କିପରି ଭୂମି ତଳେ ଗଲେ?