ଅଭଯଂ ସର୍ଵଭୂତାନାଂ ନାସ୍ତି ଦାନମତଃ ପରମ୍। ଚରାଚରାଣାଂ ଭୂତାନାମଭଯଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିବା ଦାନଠାରୁ ବଡ଼ ଦାନ ଆଉ କିଛି ନାହିଁ। ଯେଉଁଠି ପ୍ରାଣୀ, ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରେ,
ସ ଚ ସର୍ଵଭଯାନ୍ମୁକ୍ତଃ ପରଂ ବ୍ରହ୍ମାଧିଗଚ୍ଛତି। ନାସ୍ତ୍ଯହିଂସା ସମଂ ଦାନଂ ନାସ୍ତ୍ଯହିଂସା ସମଂ ତପଃ
ସେ ସମସ୍ତ ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ ଏବଂ ପରମ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଅହିଂସା ସମାନ ଦାନ କିଛି ନାହିଁ, ଅହିଂସା ସମାନ ତପସ୍ୟା ମଧ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ।
ଯଥା ହସ୍ତିପଦେଷ୍ଵନ୍ଯତ୍ପଦଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଲୀଯତେ। ସର୍ଵେ ଧର୍ମାସ୍ତଥା ଵ୍ଯାଘ୍ର ପ୍ରଲୀଯଂତେ ହ୍ଯହିଂସଯା
ଯେପରି ହାତୀର ପାଦରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ପଦ ଲୁଚିଯାଏ, ସେପରି ଓ ବାଘ, ସମସ୍ତ ଧର୍ମ ଅହିଂସାରେ ଲିନ ହୁଏ।
ଯୋଗଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଛାଯା ଯା ତାପତ୍ରଯଵିନାଶିନୀ। ଧର୍ମଜ୍ଞାନେ ଚ ପୁଷ୍ପାଣି ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷୌ ଫଲାନି ଚ
ଯୋଗ ଗଛର ଛାୟା ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରେ; ଧର୍ମ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ତାହାର ଫୁଲ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ହେଉଛି ତାହାର ଫଳ।
ଦୁଃଖତ୍ରଯାଭିତପ୍ତସ୍ଯ ଛାଯା ଯୋଗତରୋଃ ସ୍ମୃତା। ନ ବାଧ୍ଯତେ ପୁନର୍ଦୁଃଖୈଃ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିର୍ଵାଣମୁତ୍ତମମ୍
ତିନି ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ଯୋଗ ଗଛର ଛାୟା ସ୍ମରଣୀୟ; ସର୍ବୋତ୍ତମ ନିର୍ବାଣ ପାଇଲେ, ସେ ଆଉ କେବେ ଦୁଃଖରେ ପିଡ଼ିତ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯେତତ୍ପରମଂ ଶ୍ରେଯଃ କୀର୍ତିତଂ ତେ ସମାସତଃ। ଜ୍ଞାତଂ ଚୈଵ ତ୍ଵଯା ସର୍ଵଂ କେଵଲଂ ମାଂ ତୁ ପୃଚ୍ଛସି
ଏପରି ଉଚ୍ଚତମ ମଙ୍ଗଳ ସଂକ୍ଷେପରେ ତୁମକୁ କହିଦିଆଯାଇଛି; ତୁମେ ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝିଛ, ତଥାପି ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ।
ଦ୍ଵୀପ୍ଯୁଵାଚ। ଅହଂ ମୃଗ୍ଯା ପୁରା ଶପ୍ତୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରରୂପେଣ ସଂସ୍ଥିତଃ। ତତଃ ପ୍ରାଣିଵଧାତ୍ସର୍ଵମଶେଷଂ ମମ ଵିସ୍ମୃତମ୍
ବାଘ କହିଲେ: ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଏକ ମୃଗ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହୋଇ ବାଘ ରୂପରେ ଅଛି; ପ୍ରାଣୀ ହତ୍ୟାର ଫଳରେ ମୋର ସମସ୍ତ ସ୍ମୃତି ହରାଇଗଲା।
ତ୍ଵତ୍ସଂପର୍କୋପଦେଶାଭ୍ଯାଂ ସଂଜାତଂ ସ୍ମରଣଂ ପୁନଃ। ତ୍ଵଂ ଚାପ୍ଯନେନ ସତ୍ଯେନ ଗମିଷ୍ଯସି ପରାଂ ଗତିଂ
ତୁମର ସାଙ୍ଗ ଓ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସ୍ମୃତି ପୁନଃ ଫେରିଛି; ଏହି ସତ୍ୟର ଫଳରେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବ।
ତଦହଂ ତ୍ଵାଂ ପୁନଃ ପୃଚ୍ଛେ ପ୍ରଶ୍ନମେକଂ ହୃଦି ସ୍ଥିତମ୍। ସାଗ୍ରଂ ଵର୍ଷଶତଂ ଜାତଂ ଚିଂତଯାନସ୍ଯ ମେ ଶୁଭେ
ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନଃ ଏକ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛି, ଯାହା ଶତ ବର୍ଷ ଧରି ମୋର ହୃଦୟରେ ଅଛି, ଓ ଶୁଭେ, ମୁଁ ଏହାକୁ ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲି।
ଭଵତ୍ଯା ଭାଗ୍ଯଯୋଗେନ କଦାଚିତ୍ସ୍ଵର୍ଗଶୋଭନେ। କୃତଂ ଧର୍ମସ୍ଯ ସଂସ୍ଥାନଂ ସତାଂ ମାର୍ଗେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ତୁମର ଭାଗ୍ୟର ଯୋଗରେ, କେବେ ନା କେବେ ଶୁଭ ସ୍ୱର୍ଗରେ, ଧର୍ମର ଆଧାର ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା, ଏବଂ ସତ୍ପଥରେ ରଖାଯାଇଥିଲା।
କିଂ ତେଽଭିଧାନଂ କଲ୍ଯାଣି ବ୍ରୂହି ମେଽଜ୍ଞସ୍ଯ ସୁଵ୍ରତେ। ନଂଦୋଵାଚ। ମମ ନଂଦେତି ସଂଜ୍ଞା ତୁ କୃତା ନଂଦେନ ସ୍ଵାମିନା
ତୁମର ନାମ କଣ, ଓ କଳ୍ୟାଣୀ? ମୋତେ କହ, ମୁଁ ଅଜ୍ଞ ଅଛି, ଓ ସୁବ୍ରତେ। ଗାଈ କହିଲେ: ମୋର ନାମ ନନ୍ଦା, ମୋ ସ୍ୱାମୀ ନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସାଂପ୍ରତଂ ଭକ୍ଷଯାମୀତି ହ୍ଯତିଷ୍ଠଃ କେନ ହେତୁନା। ନଂଦେତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତନ୍ନାମ ମୁକ୍ତଶାପଃ ପ୍ରଭଂଜନଃ୪୫୦ 1.18.
ଏବେ ତୁମେ କହୁଛ, 'ମୁଁ ନନ୍ଦାକୁ ଭକ୍ଷିବି'—କେଉଁ କାରଣରେ ଏପରି ଦୃଢ଼ ହୋଇଥିଲ? ନନ୍ଦା ନାମ ଶୁଣି ଶାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଶେଷ ହେଲା।
ପୁନର୍ନୃପତ୍ଵମାପନ୍ନୋ ବଲରୂପସମନ୍ଵିତଃ। ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଧର୍ମସ୍ତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସତ୍ଯଵାଦିନୀମ୍
ପୁନଃ ସେ ରାଜା ହେବା ସହିତ ଶକ୍ତି ଓ ରୂପରେ ସମ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ଧର୍ମ ତାଙ୍କୁ ସତ୍ୟବାଦି ଜାଣି,
ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ସମାଗତସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାବ୍ରଵୀଚ୍ଚ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍। ତଵ ସତ୍ଯଵ୍ରତାଦ୍ଧୃଷ୍ଟୋ ଧର୍ମୋହମିହ ଚାଗତଃ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ଗାଈକୁ କହିଲେ: ତୁମର ସତ୍ୟବ୍ରତରୁ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ମୁଁ ଧର୍ମ ଏଠାରେ ଆସିଛି।
ନଂଦେ ଵୃଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵରଂ ଵରତମଂ ହି ଯତ୍। ଏଵମୁକ୍ତା ହି ସା ଦେଵୀ ନଂଦା ତଂ ପ୍ରାର୍ଥଯଦ୍ଵରମ୍
ନନ୍ଦା, ତୁମେ ଯେଉଁଠି ଇଚ୍ଛା କର, ସେଇ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଦାନ ମୁଁ ଦେବି। ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦେବୀ ନନ୍ଦା ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଚାହିଲେ।
ତଵାନୁଭାଵାତ୍ସସୁତା ଗଚ୍ଛାମି ପଦମୁତ୍ତମମ୍। ଭଵେଦିଦଂ ଶୁଭଂ ତୀର୍ଥଂ ମୁନୀନାଂ ଧର୍ମଦାଯକମ୍
ତୁମ ଦୟାରୁ, ହେ ପାପରହିତ, ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିବି। ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ନାନସ୍ଥଳ ମୁନିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଓ ଧର୍ମଦାୟକ ହେଉ।
ମନ୍ନାମ୍ନା ଚ ସରିଦିଯଂ ନଂଦା ନାମ ସରସ୍ଵତୀ। ଵରପ୍ରଦାନାଦ୍ଦେଵେଶ ତଦେତତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତଂ ମଯା
ମୋର ନାମରେ ଏହି ନଦୀ 'ନନ୍ଦା ସରସ୍ୱତୀ' ବୋଲି ପରିଚିତ ହେଉ। ହେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଏହି ଦାନ ଦେଇ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଛ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ସା ତତ୍କ୍ଷଣାଦ୍ଗତା ଦେଵୀ ସ୍ଥାନଂ ସତ୍ଯଵତାଂ ଶୁଭମ୍। ପ୍ରଭଂଜନୋପି ତଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ ପ୍ରାଗୁପାର୍ଜିତମ୍
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ସେ ଦେବୀ ସତ୍ୟବାନମାନଙ୍କର ଶୁଭ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ। ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ପୂର୍ବତନ ରାଜ୍ୟକୁ ପୁଣି ପାଇଲେ।
ନଂଦା ଯେନ ଗତା ସ୍ଵର୍ଗଂ ନଂଦାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସରସ୍ଵତୀମ୍। ତେନାଖ୍ଯଯା ବୁଧୈସ୍ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୋକ୍ତା ନଂଦା ସରସ୍ଵତୀ
ନନ୍ଦା ଯେଉଁଠି ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ ଏବଂ ନନ୍ଦା ସରସ୍ୱତୀ ହେଲେ, ସେଥିପାଇଁ ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ନନ୍ଦା ସରସ୍ୱତୀ' ବୋଲି କହନ୍ତି।
ସରସ୍ଵତୀ ପୁନସ୍ତସ୍ମାଦ୍ଵନାତ୍ଖର୍ଜୂରସଂଜ୍ଞିତାତ୍। ଦକ୍ଷିଣେନ ପୁନର୍ଯାତା ପ୍ଲାଵଯଂତୀ ଧରାତଲମ୍
ସରସ୍ୱତୀ ପୁଣି ସେଇ ଖର୍ଜୁର ନାମକ ଅରଣ୍ୟରୁ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବହି, ପୃଥିବୀକୁ ପ୍ରବାହିତ କରିଗଲେ।
ଆଗଚ୍ଛନ୍ନପି ଯସ୍ତସ୍ଯା ନାମ ଗୃହ୍ଣାତି ମାନଵଃ। ଜୀଵନ୍ସୁଖଂ ସ ଆପ୍ନୋତି ମୃତୋ ଭଵତି ଖେଚରଃ
ଯିଏ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରେ, ସେ ଜୀବନରେ ସୁଖ ପାଏ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଦେବତା ହୋଇଯାଏ।
ତତ୍ର ଯେ ଶୁଭକର୍ମାଣସ୍ତ୍ଯଜଂତି ସ୍ଵାଂ ତନୁଂ ନରାଃ। ତେ ଵିଦ୍ଯାଧରରାଜାନୋ ଭଵଂତି ସୁଖିନୋ ଜନାଃ
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଏଠାରେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଦ୍ୟାଧରମାନଙ୍କର ରାଜା ହୋଇ ସୁଖରେ ରହନ୍ତି।
ନରାଣାଂ ସ୍ଵର୍ଗନିଃଶ୍ରେଣୀ ସ୍ନାନାତ୍ପାନାତ୍ସରସ୍ଵତୀ। ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ପ୍ରକୁର୍ଵନ୍ତି ଯେଷ୍ଟମ୍ଯାଂ ସୁସମାହିତାଃ
ପୁରୁଷମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ଓ ଜଳ ପିଇବା ହେଉଛି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପଥ। ଯେଉଁମାନେ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନରେ ଭକ୍ତିସହିତ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବିଶେଷ ଶୁଭ ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ତେ ମୃତାଃ ସ୍ଵର୍ଗମାସାଦ୍ଯ ମୋଦଂତେ ସୁମନୋରମାଃ। ସରସ୍ଵତୀ ସଦା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ତତ୍ର ସୌଭାଗ୍ଯଦାଯିକା
ଯେଉଁମାନେ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚି ଅତି ଆନନ୍ଦରେ ରହନ୍ତି। ସରସ୍ୱତୀ ସେଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ସଦା ଶୁଭ ଦିଅନ୍ତି।
ଉପୋଷିତା ତୃତୀଯାଯାମପି ସୌଭାଗ୍ଯଭାଜନା। ତତ୍ର ତଦ୍ଦର୍ଶନେନାପି ମୁଚ୍ଯତେ ପାପସଂଚଯାତ୍
ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ଉପବାସ କଲେ ମଧ୍ୟ ଶୁଭ ଲାଭ ହୁଏ। ସେଠାରେ ସେ ଦେବୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ସ୍ପୃଶଂତି ଯେ ନରାଃ କେଚିତ୍ତେପି ଜ୍ଞେଯା ମୁନୀଶ୍ଵରାଃ। ରଜତସ୍ଯ ପ୍ରଦାନେନ ରୂପଵାନ୍ଜାଯତେ ନରଃ
ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମହାମୁନି ବୋଲି ଗଣ୍ୟ। ଏଠାରେ ଚାନ୍ଦି ଦାନ କଲେ, ପୁରୁଷ ଶୋଭାବାନ୍ ହୋଇ ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ।
ପୁଣ୍ଯା ପୁଣ୍ଯଜଲୋପେତା ନଦୀଯଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁତା। ନଂଦା ନାମେତି ଵିପୁଲା ପ୍ରଵୃତ୍ତା ଦକ୍ଷିଣାମୁଖୀ
ପବିତ୍ର ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ନଦୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର କନ୍ୟା ନନ୍ଦା ନାମରେ ପରିଚିତ, ବିଶାଳ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ବହୁଛି।
ଗତ୍ଵା ତତୋ ନାତିଦୂରଂ ପୁନର୍ଯାତା ପରାଙ୍ମୁଖୀ। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ସା ଦେଵୀ ପ୍ରସଭଂ ପ୍ରକଟା ସ୍ଥିତା
ସେଠାରୁ ବହୁ ଦୂରକୁ ଯାଇନାହିଁ, ପୁଣି ଅନ୍ୟ ଦିଗକୁ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚାଇଲେ। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ସେ ଦେବୀ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଟେଷୁ ପୁଣ୍ଯେଷୁ ତୀର୍ଥାନ୍ଯାଯତନାନି ଚ। ସଂସେଵିତାନି ମୁନିଭିଃ ସିଦ୍ଧୈଶ୍ଚାପି ସମଂତତଃ
ତାଙ୍କର ପବିତ୍ର କୂଳରେ ଅନେକ ତୀର୍ଥ ଓ ମନ୍ଦିର ଅଛି, ଯାହାକୁ ମୁନି ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି।
ତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ଭଵତି ଧର୍ମହେତୁସ୍ସରସ୍ଵତୀ। ସ୍ନାନାତ୍ପାନାତ୍ପ୍ରଦାନାଦ୍ଵା ହିରଣ୍ଯସ୍ଯ ମହାନଦୀ
ସେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ, ସରସ୍ୱତୀ ଧର୍ମର କାରଣ। ଏହି ମହାନଦୀରେ ସ୍ନାନ, ପାନ କିମ୍ବା ସୁନା ଦାନ କଲେ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ।