କ୍ଷିତିଂ ଵରୁଣମଗ୍ନିଂ ଚ ଵାଯୁଂ ଚାପି ନିଶାକରଂ। ଦଶଦିଗ୍ଦେଵତାଵୃକ୍ଷାନ୍ନକ୍ଷତ୍ରାଣି ଗ୍ରହୈଃ ସହ
ପୃଥିବୀ, ବରୁଣ, ଅଗ୍ନି, ବାୟୁ, ଚନ୍ଦ୍ର, ଦଶ ଦିଗର ଦେବତା, ଗଛ, ତାରା ଓ ଗ୍ରହମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଲେ।
ସର୍ଵାନ୍ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ଯେ ସଂଶ୍ରିତା ଵନେ ସିଦ୍ଧାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ଵନଦେଵତାଃ
ସେ ବାରମ୍ବାର ନମସ୍କାର କରି, ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ଦେବତାଙ୍କୁ ସୂଚନା ଦେଲେ।
ଵନେ ଚରଂତଂ ଚ ତୃଣଂ ତେ ରକ୍ଷଂତୁ ସୁତଂ ମମ। ଚଂପକାଶୋକ ପୁନ୍ନାଗାସ୍ସରଲାର୍ଜୁନକିଂଶୁକାଃ
ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଡ଼ିବା ଘାସମାନେ ମୋ ପୁଅକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଚମ୍ପକ, ଅଶୋକ, ପୁନ୍ନାଗ, ସରଳ, ଅର୍ଜୁନ ଓ କିଂଶୁକ ଗଛମାନେ।
ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ପାଦପାଃ ସର୍ଵେ ସଂଦେଶଂ ମମ ଵିକ୍ଲଵଂ। ଵତ୍ସମେକାକିନଂ ଦୀନଂ ଚରଂତଂ ଵିଷମେ ଵନେ
ସମସ୍ତ ଗଛମାନେ ମୋ ଭୟଭୀତ ସନ୍ଦେଶ ଶୁଣନ୍ତୁ: ମୋ ଛୁଆ, ଏକା ଓ ଦୁଃଖିତ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଡ଼ିବା।
ରକ୍ଷଧ୍ଵଂ ଵତ୍ସକଂ ବାଲଂ ସ୍ନେହାତ୍ପୁତ୍ରମିଵୌରସଂ। ମାତ୍ରାପିତ୍ରାଵିହୀନଂ ଚ ଅନାଥଂ ଦୀନମାନସଂ
ସ୍ନେହରୁ ଏହି ଛୋଟ ଛୁଆକୁ, ଜଣେ ନିଜ ପୁଅ ପରି, ମା ବାପା ନଥିବା, ଅନାଥ ଓ ଦୁଃଖିତ ମନ ଥିବାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଵିଚରଂତମିମାଂ ଭୂମିଂ କ୍ରଂଦମାନଂ ସୁଦୁଃଖିତଂ। ତସ୍ଯେହ କ୍ରଂଦମାନସ୍ଯ ମତ୍ପୁତ୍ରସ୍ଯ ମହାଵନେ
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଘୁଡ଼ିବା, ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦୁଥିବା—ଏଠି, ଏହି ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲରେ, ମୋ ପୁଅ କାନ୍ଦୁଥିବା।
ମହାଶୋକାଭିଭୂତସ୍ଯ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାତୁରସ୍ଯ ଚ। ଶୂନ୍ଯସ୍ଯୈକାକିନଃ ସର୍ଵଂ ଜଗଚ୍ଛୂନ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯତଃ
ବଡ଼ ଶୋକରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ, ଭୋକ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡିତ, ଏକା ଓ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଶୂନ୍ୟ ଭାବି ଦେଖୁଥିବା।
ଚରମାଣସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସାନୁକ୍ରୋଶୈସ୍ତୁ ରକ୍ଷଣଂ। ସଂଦିଶ୍ଯ ନଂଦା ପ୍ରୀତ୍ଯୈଵଂ ପୁତ୍ରସ୍ନେହଵଶଂ ଗତା
ଘୁଡ଼ିବା ଜଣେ ପାଇଁ ଦୟା ସହିତ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ। ଏଭଳି, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଭରି, ନନ୍ଦା ପ୍ରେମରେ ଏହି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ଶୋକାଗ୍ନିନା ଚ ସନ୍ଦୀପ୍ତା ଵିଚ୍ଛିନ୍ନା ପୁତ୍ରଦର୍ଶନେ। ଵିଯୁକ୍ତା ଚକ୍ରଵାକୀଵ ଲତେଵ ପତିତା ତରୋଃ
ଦୁଃଖର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଉଥିବା, ପୁଅକୁ ଦେଖିବାରୁ ବିଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ସେ ଚକ୍ରବାକ ପକ୍ଷୀ ପରି ବିଛିନ୍ନ ହେଲା, ଗଛରୁ ପଡିଯାଇଥିବା ଲତା ପରି ହେଲା।
ଅଂଧେଵ ଦୃଷ୍ଟିରହିତା ପ୍ରସ୍ଖଲଂତୀ ପଦେ ପଦେ। ଅଗଚ୍ଛତ୍ସା ପୁନସ୍ତତ୍ର ଯତ୍ରାସୌ ପିଶିତାଶନଃ
ଅନ୍ଧା ପରି ଦୃଷ୍ଟିହୀନ ହୋଇ, ପ୍ରତି ପଦେ ପଦେ ଠେସ ଖାଇ, ସେ ପୁନି ତାହାଁକୁ ଗଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମାଂସ ଖାଇଥିବା ପ୍ରାଣୀ ଅଛି।
ଆସ୍ତେ ଵିସ୍ଫୂର୍ଜିତମୁଖସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣଦଂଷ୍ଟ୍ରୋ ଭଯାଵହଃ। ତାଵତ୍ତସ୍ଯାଃ ସୁତୋ ଵତ୍ସ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ଵପୁଚ୍ଛୋତିଵେଗଵାନ୍
ଭୟଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଦାନ୍ତ ଓ ବଡ଼ ମୁହଁ ଖୋଲି ଅସୁରକ୍ଷିତ ଭାବରେ ବସିଥିଲା; ଏହି ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ପୁଅ, ଉଠା ଲାଗିଥିବା ପୁଛ ପରି ତେଜ ଗତିରେ ଆସିପହଁଚିଲା।
ଆଗତ୍ଯ ମାତୁରଗ୍ରେସୌ ମୃଗେଂଦ୍ରସ୍ଯାଗ୍ରତୋଽଭଵତ୍। ଆଗତଂ ତୁ ସୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମୃତ୍ଯୁଂ ତମଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଂ
ମାଆଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସି, ସେ ମୃଗରାଜଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ିଲା; ପୁଅକୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ସେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସାମ୍ନାରେ ଦେଖିଲା।
ଵ୍ଯାଘ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ସା ଧେନୁରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଭୋଭୋ ମୃଗେଂଦ୍ରାଗତାହଂ ସତ୍ଯଧର୍ମଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତା
ବାଘକୁ ଦେଖି, ଗାଁଠି ଏହି କଥା କହିଲା: 'ହେ ମୃଗରାଜ, ମୁଁ ଆସିଛି, ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିଛି।'
କୁରୁ ତୃପ୍ତିଂ ଯଥାକାମମସ୍ମନ୍ମାଂସେନ ସାଂପ୍ରତମ୍। ସଂତର୍ପଯ ସ୍ଵଭୂତାନି ପିବ ତ୍ଵଂ ଶୋଣିତଂ ମମ
ମୋ ମାଂସରେ ଏବେ ତୁମେ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ତୃପ୍ତି ହେବା; ତୁମ ଜାତିକୁ ପୁଷ୍ଟି କର, ମୋ ରକ୍ତ ପିବ।
ମୃତାଯାଂ ତୁ ମଯି ତ୍ଵଂ ଭୋ ଭକ୍ଷଯେମଂ ତୁ ବାଲକମ୍। ଦ୍ଵୀପ୍ଯୁଵାଚ। ସ୍ଵାଗତଂ ତଵ କଲ୍ଯାଣି ଧେନୁକେ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ
ମୁଁ ମରିଯିବା ପରେ, ମହାଶୟ, ଏହି ଛୋଟ ପୁଅକୁ ଖାଇପାରିବ; ବାଘ କହିଲା: 'ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ, ଶୁଭ ଗାଁଠି, ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବା।'
ନ ହି ସତ୍ଯଵତାଂ କିଂଚିଦଶୁଭଂ ଭଵତି କ୍ଵଚିତ୍। ତ୍ଵଯୋକ୍ତଂ ଧେନୁକେ ପୂର୍ଵଂ ସତ୍ଯଂ ପ୍ରତ୍ଯାଗମେ ପୁନଃ
ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଅଶୁଭ କିଛି ଘଟେ ନାହିଁ; ଗାଁଠି, ତୁମେ ପୂର୍ବରୁ ଯେ ସତ୍ୟ କହିଥିଲା, ଏବେ ପୁନି ଫେରିଆସିଛ।
ତେନ ମେ କୌତୁକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତା ଗଚ୍ଛେତ୍କଥଂ ପୁନଃ। ତଵ ସତ୍ଯପରୀକ୍ଷାର୍ଥଂ ପ୍ରେଷିତାସି ମଯା ପୁନଃ
ଏହି ଦ୍ୱାରା ମୋର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା, କିପରି ତୁମେ ପୁନି ଫେରିଆସିଲା; ତୁମ ସତ୍ୟତା ପରୀକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁନି ପଠାଇଥିଲି।
ଅନ୍ଯଥା ମାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଜୀଵଂତୀ ଯାସ୍ଯସେ କଥମ୍। ଯଚ୍ଚ ନଃ କୌତୁକଂ ଜାତଂ ସତ୍ଯମନ୍ଵେଷଣଂ ମମ
ଯଦି ତୁମେ ମୋ ସାଙ୍ଗରେ ମିଶି, କିପରି ଜୀବନ୍ତ ରହି ଯିବା; ଏବଂ ସତ୍ୟ ଖୋଜିବାରେ ମୋର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଲା।
ତସ୍ମାଦନେନ ସତ୍ଯେନ ମୁକ୍ତାସି ଚ ମଯାଽଧୁନା। ଭଗିନୀ ଭଵତୀ ମହ୍ଯଂ ଭାଗିନେଯଃ ସୁତସ୍ତଵ
ଏହି ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ମୁକ୍ତ କରିଛି; ତୁମେ ମୋର ଭଉଣୀ, ତୁମ ପୁଅ ମୋର ଭଉଣୀପୁଅ।
ଦତ୍ତୋପଦେଶସ୍ଯ ଶୁଭେ ମମ ପାପିଷ୍ଠକର୍ମଣଃ। ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଲୋକା ଧର୍ମଃ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ
ଶୁଭେ, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ କରିଥିଲି ବେଳେ ତୁମେ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦେଲା; ଲୋକମାନେ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ଅଛନ୍ତି, ଧର୍ମ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ।
ସତ୍ଯେନ ଗୌଃ କ୍ଷୀରଧାରାଂ ପ୍ରମୁଂଚତି ହଵିଃ ପ୍ରିଯାମ୍। ସ ଵୈ ଧନ୍ଯତମୋ ଗୋପୋ ଯସ୍ତ୍ଵତ୍କ୍ଷୀରେଣ ଜୀଵତି
ସତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଗାଁଠି ପ୍ରିୟ ଦାନ ଭାବରେ ଦୁଧ ଝରେ; ସେଇ ଗୋପାଳ ଧନ୍ୟ, ଯିଏ ତୁମ ଦୁଧରେ ଜୀବନ୍ତ।
ଭୂମିପ୍ରଦେଶା ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସତୃଣା ଵୀରୁଧଃ ଶୁଭେ। ତେ ଧନ୍ଯାଶ୍ଚ କୃତାର୍ଥାଶ୍ଚ ତୈରେଵ ସୁକୃତଂ କୃତମ୍
ଶୁଭେ, ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ତୁମ ଘାସ ଉଗୁଏ, ସେଉଁଠି ଭୂମି ଧନ୍ୟ; ତାହାରେ ଉତ୍ତମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ସଫଳ।
ତୈରାପ୍ତଂ ଜନ୍ମନଃ ସାରଂ ଯେ ପିବଂତି ପଯସ୍ତଵ। ମୃଗେଂଦ୍ରଃ ପ୍ରତ୍ଯଯଂ ଗତ୍ଵା ଵିସ୍ମଯଂ ପରମଂ ଗତଃ
ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଦୁଧ ପିଉନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମର ମୂଳ ଲାଭ କରନ୍ତି; ମୃଗରାଜ ଏହି ବିଶ୍ୱାସ ପାଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା।
ପ୍ରତ୍ଯାଦେଶୋଽଯମସ୍ମାକଂ ସତ୍ଯଂ ଦେଵୈଃ ପ୍ରଦର୍ଶିତଃ। ସତ୍ଯମିଷ୍ଟଂ ଗଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ମେ ଵାଞ୍ଛାସ୍ତି ଜୀଵିତୁମ୍
ଏହି ଆଦେଶ ଆମର, ଦେବମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ସତ୍ୟ; ଗାଁଠିର ସତ୍ୟ ଦେଖି, ମୋର ଜୀବନ ଚାହିଦା ନାହିଁ।
ତତ୍କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ କର୍ମ ଯେନ ମୁଚ୍ଯେଯ କିଲ୍ବିଷାତ୍। ମଯା ଜୀଵସହସ୍ରାଣି ଭକ୍ଷିତାନି ଶତାନି ଚ
ଏହିପାଇଁ ମୁଁ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବି; ମୋର ଦ୍ୱାରା ହଜାର ଏବଂ ଶତ ଜୀବ ଖାଇଯାଇଛି।
ଗତିଂ କାମିହ ଗଚ୍ଛାମି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୋଃ ସତ୍ଯମୀଦୃଶମ୍। ଅହଂ ପାପୋ ଦୁରାଚାରୋ ନୃଶଂସୋ ଜୀଵଘାତକଃ
ମୁଁ ମାର୍ଗ ଚାହି, ଗାଁଠିର ଏପରି ସତ୍ୟ ଦେଖି ଯାଉଛି; ମୁଁ ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ, ନିର୍ଦୟ, ଜୀବ ହନନକାରୀ।
କାଂସ୍ତୁ ଲୋକାନ୍ଗମିଷ୍ଯାମି କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦାରୁଣମ୍। ଗମିଷ୍ଯେ ପୁଣ୍ଯତୀର୍ଥାନି କରିଷ୍ଯେ ପାପଶୋଧନମ୍
ମୁଁ ଏପରି ଭୟଙ୍କର କାମ କରିବା ପରେ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? ମୁଁ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥକୁ ଯିବି ଏବଂ ପାପରୁ ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବି।
ପତିଷ୍ଯେ ଗିରିମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯେ ଵା ହୁତାଶନମ୍। ଧେନୋଽଦ୍ଯ ଯନ୍ମଯା କାର୍ଯଂ ତପଃ ପାପାଦ୍ଵିଶୁଦ୍ଧଯେ
ମୁଁ ପାହାଡ଼ ଚଢ଼ି ତାହାରୁ ଝାପି ପଡ଼ିବି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ଓ ଗାଈ, ଆଜି ପାପରୁ ଶୁଧ୍ଧି ପାଇଁ କେଉଁ ପ୍ରକାର ତପସ୍ୟା କରିବି?
ତଦାଦିଶସ୍ଵ ସଂକ୍ଷେପାନ୍ନ କାଲୋ ଵିସ୍ତରସ୍ଯ ତୁ। ଧେନୁରୁଵାଚ। ତପଃ କୃତେ ପ୍ରଶଂସଂତି ତ୍ରେତାଯାଂ ଜ୍ଞାନମେଵ ଚ
ତେଣୁ ଦୟାକରି ସଂକ୍ଷେପରେ କହ, ଦୀର୍ଘ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ପାଇଁ ସମୟ ନାହିଁ। ଗାଈ କହିଲେ: କୃତଯୁଗରେ ତପସ୍ୟାକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ମନାଯାଏ; ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଜ୍ଞାନକୁ।
ଦ୍ଵାପରେ ଯଜ୍ଞମିତ୍ଯାହୁର୍ଦାନମେକଂ କଲୌ ଯୁଗେ। ସର୍ଵେଷାମେଵ ଦାନାନାମିଦମେଵୈକମୁତ୍ତମମ୍
ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଯଜ୍ଞକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଏ; କଳିଯୁଗରେ ଦାନ ହିଁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ। ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଦାନ ସବୁଠୁ ଉତ୍ତମ।