ଯଥା ହି ପଥିକଃ କଶ୍ଚିଚ୍ଛାଯାମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠତି। ଵିଶ୍ରମ୍ଯ ଚ ପୁନର୍ଯାତି ତଦ୍ଵଦ୍ଭୂତସମାଗମଃ
ଯେପରି ଏକ ଯାତ୍ରୀ ଛାୟା ତଳେ ବିଶ୍ରାମ କରି ଆଉ ଚାଲିଯାଏ, ସେପରି ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ମିଳନ ମଧ୍ୟ।
ପୁତ୍ର ନିତ୍ଯଂ ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ତତ୍ରୈକଃ ଶୋଚସେ କଥଂ। ତାଵତ୍ତ୍ଵଂ ଶୋକମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ମଦ୍ଵାକ୍ଯମନୁପାଲଯ
ପୁତ୍ର, ସାରା ଜଗତ ଏପରି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ତୁମେ କାହିଁକି ଏକା ଦୁଃଖ କରୁଛ? ଏହି ଦୁଃଖ ଛାଡି, ମୋ କଥା ଶୁଣ।
ଶିରସ୍ଯାଘ୍ରାଯ ତଂ ପୁତ୍ରମଵଲିହ୍ଯ ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧନି। ଶୋକେନ ମହତାଵିଷ୍ଟା ବାଷ୍ପଵ୍ଯାକୁଲଲୋଚନା
ପୁତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଘ୍ରାଣ କରି, ମୁଣ୍ଡ ଚୁମି, ବଡ ଦୁଃଖରେ ଭରି, ଲୁହାରେ ଭିଜିଥିବା ଚକ୍ଷୁ ନନ୍ଦିନୀ।
ଵିନିଃଶ୍ଵସଂତୀ ନାଗୀଵ ଦୀର୍ଘମୁଷ୍ଣଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ। ପୁତ୍ରହୀନଂ ଜଗଚ୍ଛୂନ୍ଯଂ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତୀଵ ସାଽଭଵତ୍
ସାପ ଭଳି ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ଉତ୍ତାପ ଶ୍ୱାସ ନିଅ, ପୁନିପୁନି ଦୁଃଖରେ ଯେପରି ନିଃଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲେ, ପୁତ୍ର ବିନା ସାରା ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ ଦେଖୁଥିଲେ।
ମହାପଂକନିମଗ୍ନେଵ ତିଷ୍ଠଂତୀ ଚାଵସୀଦତୀ। ଵିଲପ୍ଯ ନଂଦିନୀ ପୁତ୍ରମୁଵାଚେଦଂ ପୁନର୍ଵଚଃ
ବଡ ଦଳା ମାଟିରେ ଡୁବିଥିବା ପରି ଦଣ୍ଡାଇ, ନନ୍ଦିନୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦି, ପୁନି ପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନାସ୍ତି ପୁତ୍ରସମଃ ସ୍ନେହୋ ନାସ୍ତିପୁତ୍ରସମଂ ସୁଖଂ। ନାସ୍ତି ପୁତ୍ରସମା ପ୍ରୀତିର୍ନାସ୍ତି ପୁତ୍ରସମା ଗତିଃ
ପୁତ୍ର ପରି ସ୍ନେହ ଅନ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ପୁତ୍ର ପରି ସୁଖ ନାହିଁ। ପୁତ୍ର ପରି ପ୍ରୀତି ନାହିଁ, ପୁତ୍ର ପରି ଗତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଅପୁତ୍ରସ୍ଯ ଜଗଚ୍ଛୂନ୍ଯମପୁତ୍ରସ୍ଯ ଗୃହେଽସୁଖମ୍। ପୁତ୍ରେଣ ଲଭତେ ଲୋକମପୁତ୍ରୋ ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯାହା ପାଖରେ ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ସେଉଁଠି ଜଗତ ଶୂନ୍ୟ। ପୁତ୍ର ନାହିଁ, ଘରେ ସୁଖ ନାହିଁ। ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲୋକ ଲାଭ ହୁଏ, ପୁତ୍ର ନଥିଲେ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ପଡେ।
ଲୋକୋ ଵଦତି ଵାକ୍ଯାନି ଚଂଦନଂ କିଲ ଶୀତଲଂ। ପୁତ୍ରଗାତ୍ରପରିଷ୍ଵଂଗଶ୍ଚଂଦନାଦତିଶୀତଲଃ
ଲୋକେ କହନ୍ତି ଚନ୍ଦନ ଢିଲା, କିନ୍ତୁ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଶରୀର ଆଲିଂଗନ ଚନ୍ଦନ ଠାରୁ ଅଧିକ ଢିଲା।
ଇତି ପୁତ୍ରଗୁଣାନୁକ୍ତ୍ଵା ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ପୁନଃପୁନଃ। ସ୍ଵମାତରଂ ସଖୀର୍ଗୋପୀସ୍ତ୍ଵରମାଣା ଚ ପୃଚ୍ଛତି
ପୁତ୍ରଙ୍କ ଗୁଣ କହି ଏବଂ ପୁନିପୁନି ନିଜ ମା, ସଖୀ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଦେଖି, ତ୍ୱରାରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଯୂଥସ୍ଯାଗ୍ରେ ଚରଂତୀଂ ମାମାସସାଦ ମୃଗାଧିପଃ। ମୁକ୍ତାହଂ ତେନ ଶପଥୈଃ ପୁନର୍ଯାସ୍ଯାମି ତତ୍ର ଵୈ
ଯୁଥର ଆଗରେ ଚାଲୁଥିବା ବେଳେ, ପଶୁମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡିଆ ଆସିଥିଲେ। ସେ ଶପଥ ଦେଇ ମୋତେ ଛାଡିଦେଲେ; ମୁଁ ପୁନି ସେଠାକୁ ଯିବି।
ସୁତଂ ଚ ମାତରଂ ଚୈଵ ସଖୀର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଚ ଗୋକୁଲଂ। ଆଗତା ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ପୁନର୍ଯାସ୍ଯାମି ତତ୍ର ଵୈ
ମୋ ପୁତ୍ର, ମା, ସଖୀମାନେ ଓ ଗୋକୁଳକୁ ଦେଖିବାକୁ ସତ୍ୟ କଥା ଦେଇ ଆସିଛି; ମୁଁ ପୁନି ସେଠାକୁ ଯିବି।
ମାତଃ କ୍ଷମସ୍ଵ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଦୌଃଶୀଲ୍ଯାଦି କୃତଂ ମମ। ବାଲସ୍ତଵାଯଂ ଦୌହିତ୍ରଃ କିମତ୍ରାନ୍ଯଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହଂ
ମା, ମୋର ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କ୍ଷମା କର। ଏହି ଶିଶୁ ତୁମର ଦୌହିତ୍ର; ଏଠି ଆଉ କଣ କହିବି?
ଵିପୁଲେ ଚଂପକେ ମାତର୍ଭଦ୍ରେ ସୁରଭି ମାନିନି। ଵସୁଧାରେ ପ୍ରିଯାନଂଦେ ମହାନଂଦେ ଘଟସ୍ରଵେ
ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମାତାମାନେ—ବିପୁଳା, ଚମ୍ପକା, ମାତର୍ଭଦ୍ରା, ସୁରଭି, ମାନିନୀ, ବସୁଧାରା, ପ୍ରିୟାନନ୍ଦା, ମହାନନ୍ଦା, ଘଟସ୍ରବା—
ଅଜ୍ଞାନାଜ୍ଜ୍ଞାନତୋ ଵାପି ଯଦୁକ୍ତଂ କିଂଚିଦପ୍ରିଯଂ। ତତ୍କ୍ଷମଧ୍ଵଂ ମହାଭାଗା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଚ୍ଚ କୃତଂ ମଯା
ମୁଁ ଅଜାନି ହେଉ କିମ୍ବା ଜାଣି ହେଉ, ଯଦି କିଛି ଅସୁଖଦ କଥା କହିଛି, ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ଦୟାକରି ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, ଏବଂ ମୋର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାର୍ଯ୍ୟ ଯଦି ହୋଇଥିଲା ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ।
ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵଗୁଣୋପେତାଃ ସର୍ଵା ଲୋକସ୍ଯ ମାତରଃ। ସର୍ଵାଃ ସର୍ଵପ୍ରଦା ନିତ୍ଯଂ ରକ୍ଷଧ୍ଵଂ ମମ ବାଲକଂ
ଆପଣମାନେ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ମାତା, ସମସ୍ତ କିଛି ଦେବାରେ ସଦା ସମର୍ଥ, ମୋର ଶିଶୁକୁ ସଦା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।
ଅନାଥଂ ଵିକଲଂ ଦୀନଂ ରକ୍ଷଧ୍ଵଂ ମମ ପୁତ୍ରକଂ। ମାତୃଶୋକାଭିସଂତପ୍ତଂ ଭଗିନ୍ଯଃ ପାଲଯିଷ୍ଯଥ
ମୋର ପୁଅ ଅନାଥ, ଅସହାୟ ଏବଂ ଦୁଃଖିତ, ମାତାର ଶୋକରେ ଜଳିଯାଇଛି, ଭଗିନୀମାନେ, ଦୟାକରି ତାକୁ ସୁରକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ।
ଯସ୍ମାଦନାଥମବଲଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ପାଲଯିଷ୍ଯଥ। କ୍ଷମଧ୍ଵଂ ଚ ମହାଭାଗା ଯାସ୍ଯାମି ସତ୍ଯସଂଶ୍ରଯାତ୍
ଯେହেতୁ ଆପଣମାନେ ଏହି ଅନାଥ ଅବଳାକୁ ନିଜ ପୁଅ ପରି ଦୟାକରି ରଖିବେ, ଓ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀମାନେ, ମୋତେ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ, କାରଣ ମୁଁ ସତ୍ୟରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଯାଉଛି।
ନ ଚିଂତା ମହତୀ କାର୍ଯା ସଖୀଭିଶ୍ଚ କଥଂଚନ। ପ୍ରଥମସ୍ଯାସ୍ଯ ଜାତସ୍ଯ ସ୍ଥିତଂ ମରଣମଗ୍ରତଃ
ମୋ ସଖୀମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ଏଠି ଭୟାନକ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ; କାରଣ ଏହି ପ୍ରଥମ ପୁଅର ସାମ୍ନାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡିଆ ହୋଇ ଉଭା ଅଛି।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ତୁ ନଂଦାଵଚନଂ ମାତା ସଖ୍ଯଶ୍ଚ ଦୁଃଖିତାଃ। ଵିଷାଦଂ ପରମଂ ଜଗ୍ମୁରିଦମୂଚୁଶ୍ଚ ଵିସ୍ମିତାଃ
ନନ୍ଦାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମାତା ଓ ସଖୀମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଗଲେ ଏବଂ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଏଭଳି କହିଲେ:
ଅହୋଽତ୍ର ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଯଦ୍ଵ୍ଯାଘ୍ରଵଚନଂ ତ୍ଵଯା। ପ୍ରକର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଂ ଭୀମଂ ନଂଦା ତ୍ଵଂ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ
ହାଁ, ଏଠି ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ୟ—ନନ୍ଦା, ତୁମେ ସତ୍ୟବାଦି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ବାଘର ଭୟଙ୍କର କଥାକୁ ପୂରଣ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଇଛ।
ଶପଥୈଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ଵଂଚଯିତ୍ଵା ମହାଭଯଂ। ନାଶନୀଯଂ ପ୍ରଯତ୍ନେନ ନ ଗଂତଵ୍ଯଂ କଥଂଚନ
ଶପଥ ଓ ସତ୍ୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଭୟକୁ ଠକି ଦେଇ, କେହି ମଧ୍ୟ ଉଦ୍ୟମ କରି ନଶ୍ଟ ହେବାକୁ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନଂଦେ ନ ଚୈଵ ଗଂତଵ୍ଯମଧର୍ମଃ କ୍ରିଯତେ ତ୍ଵଯା। ଯଦ୍ବାଲଂ ସ୍ଵସୁତଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସତ୍ଯଲୋଭେନ ଗମ୍ଯତେ
ନନ୍ଦା, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ତୁମେ ନିଜ ପୁଅକୁ ଛାଡ଼ି ଏବଂ ସତ୍ୟ ପ୍ରତି ଲୋଭରେ ଯାଇ ଅଧର୍ମ କରୁଛ।
ଅତ୍ର ଗାଥା ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତା ଋଷିଭିର୍ବ୍ରହ୍ମଵାଦିଭିଃ। ପ୍ରାଣତ୍ଯାଗେ ସମୁତ୍ପନ୍ନେ ଶପଥୈର୍ନାସ୍ତି ପାତକଂ
ଏଠି ପ୍ରାଚୀନ ଗାଥା ରୁଷିମାନେ, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନେ କହିଥିଲେ: ଜୀବନ ଛାଡ଼ିବା ଦିନେ, ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରିବାରେ ପାପ ନାହିଁ।
ଉକ୍ତ୍ଵାନୃତଂ ଭଵେଦ୍ଯତ୍ର ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣରକ୍ଷଣଂ। ଅନୃତଂ ତତ୍ର ସତ୍ଯଂ ସ୍ଯାତ୍ସତ୍ଯମପ୍ଯନୃତଂ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁଠି ଅସତ୍ୟ କହିଲେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହୁଏ, ସେଠି ଅସତ୍ୟ ହେଉଛି ସତ୍ୟ; ଏବଂ ସତ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଅସତ୍ୟ ହୋଇଯାଏ।
କାମିନୀଷୁ ଵିଵାହେଷୁ ଗଵାଂ ମୁକ୍ତୌ ତଥୈଵ ଚ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଵିପତ୍ତୌ ଚ ଶପଥୈର୍ନାସ୍ତି ପାତକଂ
ନାରୀମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ବିବାହରେ, ଗାଁମାନଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଦୁର୍ଦ୍ଦିନରେ, ଶପଥ ଭଙ୍ଗ କରିଲେ ପାପ ନାହିଁ।
ନଂଦୋଵାଚ। ପରେଷାଂ ପ୍ରାଣରକ୍ଷାର୍ଥଂ ଵଦାମ୍ଯେଵାନୃତଂ ଵଚଃ। ନାତ୍ମାର୍ଥମୁତ୍ସହେ ଵକ୍ତୁଂ ଜୀଵିତାର୍ଥେ କଥଂଚନ
ନନ୍ଦା କହିଲେ: ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରାଣ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଅସତ୍ୟ କହିବି; କିନ୍ତୁ ନିଜ ପାଇଁ ମୁଁ କେହିଁ ଭଳି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଅସତ୍ୟ କହିବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ।
ଏକଃ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯତେ ଗର୍ଭେ ମରଣେ ଭରଣେ ତଥା। ଭୁଂକ୍ତେ ଚୈକଃ ସୁଖଂ ଦୁଃଖମତଃ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଗର୍ଭରେ ଏକା ଯୋଗ ହୁଏ, ମୃତ୍ୟୁରେ ଏକା ହୁଏ, ଭାର ବହିବାରେ ଏକା ହୁଏ; ସୁଖ ଦୁଃଖ ମଧ୍ୟ ଏକା ଭୋଗ କରେ—ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତା ଲୋକା ଧର୍ମଃ ସତ୍ଯେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ଉଦଧିସ୍ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେନ ମର୍ଯାଦାଂ ନ ଵିଲଂଘତେ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ସତ୍ୟରେ ଆଧାରିତ, ଧର୍ମ ସତ୍ୟରେ ଆଧାରିତ; ସମୁଦ୍ର ସତ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ ନିଜ ସୀମା ଅଟୁଟ ରଖିଥାଏ।
ଵିଷ୍ଣଵେ ପୃଥିଵୀଂ ଦତ୍ଵା ବଲି ପାତାଲମାଶ୍ରିତଃ। ଛଦ୍ମନାପି ବଲିର୍ବଦ୍ଧଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯଂ ନ ଚାତ୍ଯଜତ୍
ବଳି ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୃଥିବୀ ଦେଇ, ପାତାଳରେ ବସିଛନ୍ତି; ଚତୁର୍ୟୁଗ ମଧ୍ୟ ବଳି ଠକାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ତାଙ୍କର ସତ୍ୟବାଦୀ କଥାକୁ ଛାଡ଼ିନାହିଁ।
ପ୍ରଵର୍ଧମାନଃ ଶୈଲେଂଦ୍ରଃ ଶତଶୃଂଗଃ ସମୁତ୍ଥିତଃ। ସତ୍ଯେନ ସଂସ୍ଥିତୋ ଵିଂଧ୍ଯଃ ପ୍ରବନ୍ଧଂ ନାତିଵର୍ତତେ
ଶତ ଶୃଙ୍ଗ ନେଇ ଉପରକୁ ବଢ଼ୁଥିବା ବିନ୍ଧ୍ୟ ପାହାଡ଼, ସତ୍ୟରେ ଦୃଢ଼ ଅଛି ଏବଂ ନିଜ ସୀମାକୁ ଅଟୁଟ ରଖିଥାଏ।