କୁତର୍କହେତୁଵୃତ୍ତାଂତୈରଜ୍ଞାନାଵୃତଚେତସଃ। ମୋହଯଂତି ନରାଃ କ୍ଷୁଦ୍ରା ଆଗମାନଵିଶାରଦାଃ
ମିଥ୍ୟା ତର୍କ ଓ କଥା ଦ୍ୱାରା, ଅଜ୍ଞାନରେ ଢାକା ମନ ଥିବା, ଏମିତି ଛୋଟ ମନ୍ତଳ ଲୋକମାନେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ଅପରିପକ୍କ, ଅନ୍ୟମାନେ ଭ୍ରମରେ ପକାଇଦେଇଥାନ୍ତି।
ଅତଥ୍ଯାନ୍ଯପି ତଥ୍ଯାନି ଦର୍ଶଯଂତ୍ଯତିପେଶଲାଃ। ସମେ ନିମ୍ନୋନ୍ନତାନୀଵ ଚିତ୍ରକର୍ମଵିଦୋ ଜନାଃ
ଅତି ଚତୁର ଲୋକମାନେ ଅସତ୍ୟକୁ ସତ୍ୟ ଭାବେ ଦେଖାଇଦେଇଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଚିତ୍ରକଳାରେ ନିପୁଣ ଲୋକମାନେ ସମାନ ଜିନିଷକୁ ଉଚ୍ଚ କିମ୍ବା ନିମ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଇଦିଅନ୍ତି।
ପ୍ରାଯଃ କୃତାର୍ଥୋ ଲୋକୋଯଂ ମନ୍ଯତେ ନୋପକାରିଣମ୍। ଵତ୍ସଃ କ୍ଷୀରକ୍ଷଯଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିତ୍ଯଜତି ମାତରମ୍
ସାଧାରଣତଃ ଲୋକମାନେ ନିଜ କାମ ସାରିଲେ, ଉପକାରୀକୁ ମନେ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଯେପରି ଛୁଆଁ ଗାଈର ଦୁଧ ଶେଷ ହେବା ପରେ ମାଆକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାଏ।
ନ ତଂ ପଶ୍ଯାମି ଲୋକେସ୍ମିନ୍କୃତେ ପ୍ରତିକରୋତି ଯଃ। ସର୍ଵସ୍ଯ ହି କୃତାର୍ଥସ୍ଯ ମତିରନ୍ଯା ପ୍ରଵର୍ତତେ
ଏହି ଜଗତରେ ମୁଁ ଏମିତି କାହାକୁ ଦେଖିନାହିଁ, ଯିଏ ଉପକାର ପାଇଁ ପ୍ରତିଉପକାର କରେ; କାରଣ, ସମସ୍ତଙ୍କର କାମ ସାରିଗଲେ ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଲାଗିଯାଏ।
ଋଷିଦେଵାସୁରନରୈଃ ଶପଥାଃ କାର୍ଯସିଦ୍ଧଯେ। କୃତାଃ ପରସ୍ପରଂ ପୂର୍ଵଂ ତାନ୍ନ ମନ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍
ପୂର୍ବେ ଋଷି, ଦେବତା, ଦାନବ ଓ ମଣିଷମାନେ କାମ ସାଧନ ପାଇଁ ଶପଥ କରୁଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆମେ ଏବେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଉନାହିଁ।
ସତ୍ଯେନାପି ଶପେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଦେଵାଗ୍ନିଗୁରୁସନ୍ନିଧୌ। ତସ୍ଯ ଵୈଵସ୍ଵତୋ ରାଜା ଧର୍ମସ୍ଯାର୍ଦ୍ଧଂ ନିକୃଂତତି
ଯିଏ ଦେବତା, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଗୁରୁଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସତ୍ୟ ଶପଥ ମଧ୍ୟ କରେ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମର ଅର୍ଧାଂଶ ଯମରାଜ କାଟିଦିଅନ୍ତି।
ମା ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଭଵେଦେଵଂ ଶପଥୈରେଷ ଵଂଚିତଃ। ତ୍ଵଯୈଵ ଦର୍ଶିତଂ ସର୍ଵଂ ଯଥେଷ୍ଟଂ କୁରୁ ସାଂପ୍ରତଂ
ଏମିତି ଶପଥରେ ତୁମ ମନ ଭ୍ରମିତ ହେଉନାହିଁ; ତୁମେ ନିଜେ ସବୁ କଥା ଦେଖାଇଦେଲ; ଏବେ ଚାହିଁଥିବା ଭଳି କର।
ନଂଦୋଵାଚ। ଏଵମେଵ ମହାସାଧୋ କସ୍ତ୍ଵାଂ ଵଂଚଯିତୁଂ କ୍ଷମଃ। ଆତ୍ମୈଵ ଵଂଚିତସ୍ତେନ ଯଃ ପରଂ ଵଂଚଯିଷ୍ଯତି
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ଏହିପରି ଠିକ୍ କଥା, ମହାସାଧୁ! କିଏ ତୁମକୁ ଠକିପାରିବ? ଯିଏ ଅନ୍ୟକୁ ଠକେ, ସେ ନିଜକୁ ଠକେ।
ଦ୍ଵୀପ୍ଯୁଵାଚ। ଧେନୁକେ ପଶ୍ଯ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରକଂ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲେ। ପାଯଯିତ୍ଵା ସ୍ତନଂ ଵତ୍ସମଵଲିହ୍ଯ ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧନି
ବାଘ କହିଲେ: ଗାଈ, ଯାଅ, ତୁମ ଛୁଆଁକୁ ଦେଖ; ପୁଅ ପ୍ରେମିକା ମାଆ, ତାକୁ ଦୁଧ ପିଇଅ ଦିଅ, ମୁଣ୍ଡ ଚାଟିଦିଅ।
ମାତରଂ ଭ୍ରାତରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଖୀସ୍ଵଜନବାଂଧଵାନ୍। ସତ୍ଯମେଵାଗ୍ରତଃ କୃତ୍ଵା ଶୀଘ୍ରମାଗମନଂ କୁରୁ
ମାଆ, ଭାଇ, ସହେଳୀ, ଆତ୍ମୀୟ-ସ୍ବଜନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସତ୍ୟକୁ ସାମ୍ନାରେ ରଖି, ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆସ।
ଏଵଂ ସା ଶପଥଂ କୃତ୍ଵା ଧେନୁର୍ଵୈ ସତ୍ଯଵାଦିନୀ। ଅନୁଜ୍ଞାତା ମୃଗେଂଦ୍ରେଣ ପ୍ରଯାତା ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲା
ଏଭଳି ଶପଥ କରି, ସତ୍ୟବାଦି ଗାଈ, ବନ୍ୟପଶୁ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ, ଛୁଆଁ ପ୍ରେମରେ ଭରି, ଚାଲିଗଲା।
ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣମୁଖୀଦୀନା ଵେପମାନା ସୁଦୁଃଖିତା। ହଂଭାରଵଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତୀ ପତିତା ଶୋକସାଗରେ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ି, ଗଭୀର ହମ୍ଭାର ଦେଇ, ଶୋକ ସାଗରରେ ବିଲିନ ହେଇଗଲେ।
କରୀଵ ଚରଣଗ୍ରାହଂ ଗୃହୀତଃ ସଲିଲାଶଯେ। ଅଶକ୍ତା ସ୍ଵପରିତ୍ରାଣେ ଵିଲପଂତୀ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଯେପରି ହାତୀ ପାଉଁ ଜଳ ଗଡ଼ିରେ ଧରାପଡ଼ି ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇପାରେନାହିଁ, ସେପରି ସେ ବାରମ୍ବାର କାନ୍ଦୁଥିଲେ।
ସା ତତ୍ର ଗୋକୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ତା ହରିନ୍ନଦ୍ଯାସ୍ତଟେ ସ୍ଥିତମ୍। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵତ୍ସଂ ତୁ କ୍ରୋଶଂତଂ ପର୍ଯଧାଵତ ସଂମୁଖୀ
ସେ ସୁନା ନଦୀ କୂଳରେ ଥିବା ଗୋଖାଟିକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ; ଛୁଆଁ ରୋଇଥିବା ସବ୍ଦ ଶୁଣି, ସିଧା ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଉପସୃପ୍ଯ ଚ ତଂ ବାଲଂ ବାଷ୍ପପର୍ଯାକୁଲେକ୍ଷଣମ୍। ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ମାତରଂ ଵତ୍ସଃ ଶଂକିତଃ ପରିପୃଚ୍ଛତି
ବାଁଚିଅଛି ଛୁଆଁ, ଯାହାର ଚକ୍ଷୁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଥିଲା, ସେ ମାଆଁ ପାଖକୁ ଆସି, ଭୟଭୀତ ହୋଇ ପଚାରିଲା।
ନ ତେ ପଶ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ଧୈର୍ଯଂ ନୈଵାଦ୍ଯ ଲକ୍ଷଯେ। ଉଦ୍ଵିଗ୍ନା ଚାପି ତେ ଦୃଷ୍ଟିର୍ଭୀତା ଚାତୀଵ ଲକ୍ଷ୍ଯସେ
ମୁଁ ତୁମେ ସ୍ୱସ୍ଥ ଦେଖୁନାହିଁ, ଆଜି କୌଣସି ଧୈର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦେଖୁନାହିଁ; ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ଉଦ୍ବିଗ୍ନ, ତୁମେ ବହୁତ ଭୟଭୀତ ଲାଗୁଛ।
ନନ୍ଦୋଵାଚ। ପିବ ପୁତ୍ର ସ୍ତନଂ ମେଦ୍ଯ କାରଣଂ ଯଦି ପୃଚ୍ଛସି। ଅଶକ୍ତାହଂ ତଵାଖ୍ଯାତୁଂ କୁରୁ ତୃପ୍ତିଂ ଯଥେପ୍ସିତାମ୍
ନନ୍ଦା କହିଲେ: ପୁଅ, ଦୟାକରି ମୋ ଦୁଧ ପିଅ। କାହିଁକି ଦେଉଛି ବୋଲି ତୁମେ ପଚାରିଲେ, ମୁଁ ଏହାର ଉତ୍ତର ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ। ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ତେପରି ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କର।
ଅପଶ୍ଚିମଂ ତୁ ତେ ପୁତ୍ର ଦୁର୍ଲଭଂ ମାତୃଦର୍ଶନମ୍। ଏକାହମଦ୍ଯ ମେ ପୀତ୍ଵା ପ୍ରଭାତେ କସ୍ଯ ପାସ୍ଯସି
କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ଏହି ଦେଖା ତୁମ ପାଇଁ ଶେଷ ଏବଂ ଦୁର୍ଲଭ। ଆଜି ମୋ ଦୁଧ ପିଇଲେ, କାଲି ସକାଳେ କାହାର ଦୁଧ ପିବୁ?
ତ୍ଵାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପୁତ୍ର ଗଂତଵ୍ଯଂ ଶପଥୈରାଗତା ହ୍ଯହମ୍। କ୍ଷୁତ୍କ୍ଷାମସ୍ଯ ଚ ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ଯ ଦାତଵ୍ଯମାତ୍ମଜୀଵିତମ୍
ପୁଅ, ମୋତେ ତୁମକୁ ଛାଡ଼ି ଯିବାକୁ ପଡ଼ିବ, କାରଣ ମୁଁ ଶପଥରେ ବାନ୍ଧା। ମୋ ଜୀବନ ଭୁଖା ଓ ତରସା ଅଁଶ ଶିଂହକୁ ଦେବାକୁ ପଡ଼ିବ।
ନଂଦାଯାଶ୍ଚ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵତ୍ସୋ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଵତ୍ସ ଉଵାଚ। ଅହଂ ତତ୍ର ଗମିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ର ତ୍ଵଂ ଗଂତୁମିଚ୍ଛସି
ନନ୍ଦାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ବଛା କହିଲା: ମୁଁ ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ସେଠାକୁ ଯିବି।
ଶ୍ଲାଘ୍ଯଂ ମମାପି ମରଣଂ ତ୍ଵଯା ସହ ନ ସଂଶଯଃ। ଏକାକିନାପି ମର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାର୍ତେନ ତ୍ଵଯା ଵିନା
ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ମରିଲେ ଏହା ଗର୍ବର କଥା, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମ ବିନା ଏକା ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ମୁଁ ମରିବାକୁ ପଡ଼ିଥାନ୍ତି।
ଯଦି ମାଂ ସଂହିତଂ ମାତର୍ଵନେ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ହନିଷ୍ଯତି। ଯା ଗତିର୍ମାତୃଭକ୍ତାନାଂ ଧ୍ରୁଵଂ ସା ମେ ଭଵିଷ୍ଯତି୩୫୦ 1.18.
ମାଆ, ଯଦି ଅଁଶ ଶିଂହ ଜଙ୍ଗଲରେ ତୁମ ସହିତ ମୋତେ ମାରିଦେଉଛି, ତେବେ ମାଆପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଗତି ନିଶ୍ଚିତ, ମୋ ପାଇଁ ସେଠିକି ହେବ।
ତସ୍ମାଦଵଶ୍ଯଂ ଯାସ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ସହ ନ ସଂଶଯଃ। ଅଥଵା ତିଷ୍ଠ ମାତସ୍ତ୍ଵଂ ଶପଥାଃ ସଂତୁ ତେ ମମ
ସେଠୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ଯିବି, ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। କିମ୍ବା, ମାଆ, ତୁମେ ରୁହ, ଏହି ଶପଥଗୁଡ଼ିକ ମୋ ପାଇଁ ହେଉ।
ଜନନ୍ଯା ଚ ଵିଯୁକ୍ତସ୍ଯ ଜୀଵିତେ କିଂ ପ୍ରଯୋଜନମ୍। ଅନାଥସ୍ଯ ଵନେ ନିତ୍ଯଂ କୋ ମେ ନାଥୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମାଆଠାରୁ ଅଲଗା ହୋଇଥିବା ଜୀବନର କଣ ଉପକାର? ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକା ହୋଇ ରହିଲେ, ମୋ ପାଇଁ କିଏ ସାରଥି ହେବ?
ନାସ୍ତି ମାତୃସମୋ ବଂଧୁର୍ବାଲାନାଂ କ୍ଷୀରଜୀଵିନାମ୍। ନାସ୍ତି ମାତୃସମୋ ନାଥୋ ନାସ୍ତି ମାତୃସମା ଗତିଃ
ଦୁଧପିଉଥିବା ଛୁଆମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମାଆ ପରି ନିକଟ ବନ୍ଧୁ କେହି ନାହିଁ। ମାଆ ପରି ସାରଥି କେହି ନାହିଁ, ମାଆ ପରି ଆଶ୍ରୟ କେହି ନାହିଁ।
ନାସ୍ତି ମାତୃସମଃ ସ୍ନେହୋ ନାସ୍ତି ମାତୃସମଂ ମୁଖମ୍। ନାସ୍ତି ମାତୃସମୋ ଦେଵ ଇହଲୋକେ ପରତ୍ର ଚ
ମାଆ ପରି ସ୍ନେହ କେହି ନାହିଁ, ମାଆ ପରି ମୁହଁ କେହି ନାହିଁ। ଏହି ଲୋକରେ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ ମାଆ ପରି ଦେବତା କେହି ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଵୈ ପରମୋ ଧର୍ମଃ ପ୍ରଜାପତିଵିନିର୍ମିତଃ। ଯେ ତିଷ୍ଠଂତି ସଦା ପୁତ୍ରାସ୍ତେ ଯାଂତି ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଏଭଳି ଭାବେ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଏହି ହେଉଛି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧର୍ମ। ଯେଉଁ ପୁଅମାନେ ସଦା ମାଆଙ୍କ ସହିତ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ନଂଦୋଵାଚ। ମମୈଵ ଵିହିତୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ନ ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରାଗମିଷ୍ଯସି। ନ ଚାଯମନ୍ଯଜୀଵାନାଂ ମୃତ୍ଯୁଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯମୃତ୍ଯୁନା
ନନ୍ଦା କହିଲେ: ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ପୁଅ, ତୁମେ ଯିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏବଂ ଏକ ଜୀବର ମୃତ୍ୟୁ ଅନ୍ୟ ଜୀବର ନିମିତ୍ତରେ ହୁଏ ନାହିଁ।
ଅପଶ୍ଚିମମିମଂ ପୁତ୍ର ମାତୃସଂଦେଶମୁତ୍ତମମ୍। ଅତ୍ରାତିଷ୍ଠସ୍ଵ ମଦ୍ଵାକ୍ଯାତ୍ତତଃ ଶୁଶୂଷଣଂ ପୁନଃ
ପୁଅ, ଏହି ହେଉଛି ତୁମ ପାଇଁ ମାଆଙ୍କ ଶେଷ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବାଣୀ। ମୋ କଥା ଅନୁସରି ଏଠାରେ ରୁହ, ପରେ ମୋ ସେବା କର।
ଜଲେସ୍ଥଲେ ଚ ଵିଚରନ୍ପ୍ରମାଦଂ ତାତ ମା କୁରୁ। ପ୍ରମାଦାତ୍ସର୍ଵଭୂତାନି ଵିନଶ୍ଯଂତି ନ ସଂଶଯଃ
ପୁଅ, ପାଣି କିମ୍ବା ଜମିନ୍ ଯେଉଁଠାରେ ହେଉ, ଅବିବେକ କରିବୁ ନାହିଁ। ଅବିବେକ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।