ଦହ୍ଯଂତୀ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ନଂଦା ସା ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲା। ରୁଦଂତୀ କରୁଣଂ ଚୈଵ ନିରାଶା ପୁତ୍ରଦର୍ଶନେ
ପୁଅ ଶୋକରେ ଜଳିଉଠି, ନନ୍ଦା ପୁଅକୁ ଭଲପାଇଥିବା, କରୁଣ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ପୁଅକୁ ଦେଖିବାର ଆଶା ନଥିଲା।
ଦ୍ଵୀପୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଧେନୁଂ କ୍ରଂଦମାନାଂ ସୁଦୁଃଖିତାମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଘୋରଂ ଧେନୁକେ କିଂ ପ୍ରରୁଦ୍ଯତେ
ଚିତା ଦେଖିଲା ଗାଈ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲା: 'ଗାଈ, କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ?'
ଦୈଵାତ୍ସୁଖୋପପନ୍ନାସି ଭକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ରୁଦଂତ୍ଯା ଵା ହସଂତ୍ଯା ଵା ତଵାତ୍ତଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍
ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ସହଜ ଭୋଜନ ଭାବେ ଆସିଛ। ତୁମେ କାନ୍ଦୁଥିବା କିମ୍ବା ହସୁଥିବା, ମୋରେ ତୁମର ଜୀବନ ନିଅାଯିବ।
ଵିହିତଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଲୋକେ ସ୍ଵଯଂପ୍ରାପ୍ତାସି ଧେନୁକେ। ମୃତ୍ଯୁସ୍ତେ ଵିହିତୋଦ୍ଯୈଵ ଵୃଥା କିମନୁଶୋଚସି
ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା, ତାହା ଖାଯିବାକୁ ପଡେ। ଦେହୁନିକେ, ତୁମେ ନିଜେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ। ଆଜି ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ—ଅନ୍ୟଥା କାହିଁକି ଅପସୋସ କରୁଛ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାଂ ପୁନର୍ଦ୍ଵୀପୀ କିମର୍ଥଂ ରୁଦିତଂ ତ୍ଵଯା। କୌତୁକଂ ଚାତ୍ର ମେ ଜାତଂ ମହନ୍ମେ କଥଯସ୍ଵ ଵୈ
ବାଘ ତାକୁ ପୁନି ପଚାରିଲା: 'ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ଏହି ଦେଖି ମୋର ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା—ମୋତେ ଏହାର କାରଣ କୁହ।'
ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନଂଦା ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ମେ ନାଥ କାମରୂପିନ୍ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ବାଘର କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦା କହିଲା: 'ମୋତେ ଖ୍ମା କର, ପ୍ରଭୁ, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଣାଉଛି।'
ତ୍ଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପରିତ୍ରାଣଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଜୀଵିତାର୍ଥଂ ନ ଶୋଚାମି ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ମରଣଂ ମଯା
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ପରେ କାହାର ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଜ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ।
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ମାଦପରିହାର୍ଯେର୍ଥେ ନ ଶୋଚାମି ମୃଗାଧିପ
ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ଅଟଳ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ, ମୃଗରାଜ।
ଦେଵୈରପି ଯଥା ସର୍ଵୈର୍ମର୍ତ୍ତଵ୍ଯମଵଶୈର୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ନାହମେଵୈକା ଵ୍ଯାଘ୍ର ଶୋଚାମି ଜୀଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହିପାଇଁ, ବାଘ, ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ ଯିଏ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି।
କିଂତୁ ସ୍ନେହେନ ଵୈ ସାଧୋ ଦୁଃଖେନ ରୁଦିତଂ ମଯା। ଅସ୍ତି ମେ ହୃଦି ସଂତାପସ୍ତଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି
କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ସ୍ନେହ ଓ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଛି। ମୋ ହୃଦୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି, ଆପଣ ଏହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଥମେ ଵଯସି ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରସୂତାହଂ ମୃଗାଧିପ। ଇଷ୍ଟଃ ପ୍ରଥମଜାତଶ୍ଚ ସୁତସ୍ତୁ ମମ ବାଲକଃ
ମୃଗରାଜ, ମୋର ପ୍ରଥମ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲି। ମୋର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମିତ ପୁଅ ଅତି ପ୍ରିୟ, ଏକ ଛୋଟ ବଛା।
କ୍ଷୀରପାଯୀ ଚ ମେ ଵତ୍ସସ୍ତୃଣଂ ନାଦ୍ଯାପି ଜିଘ୍ରତି। ସ ଚ ଗୋପକୁଲେ ବଦ୍ଧଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତୋ ମାମଵେକ୍ଷତେ୩୦୦ 1.18.
ମୋର ବଛା ଏଯିଁ ଦୁଧ ପିଉଛି, ତା ଘାସ ଘ୍ରାଣ କରିନାହିଁ। ସେ ଗୋପାଳମାନଙ୍କର ଗୋଶାଳାରେ ବାନ୍ଧା, ଖାଲି ଭୋକରେ ମୋକୁ ଦେଖୁଛି।
ତମହଂ ଚାନୁଶୋଚାମି କଥଂ ଜୀଵିଷ୍ଯତେ ସୁତଃ। ତସ୍ଯେଚ୍ଛାମି ସ୍ତନଂ ଦାତୁଂ ପୁତ୍ରସ୍ନେହଵଶଂ ଗତା
ମୁଁ ତା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି—ମୋ ପୁଅ କିପରି ବଞ୍ଚିବ? ମୁଁ ତାକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଭରିଯାଇଛି।
ପାଯଯିତ୍ଵା ସ୍ତନଂ ଵତ୍ସମଵଲିହ୍ଯ ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧନି। ସଖୀନାମର୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ସଂଦିଶ୍ଯ ଚ ହିତାହିତମ୍
ମୁଁ ବଛାକୁ ଦୁଧ ପାଇଁ ଦେଇ, ତାର ମୁଣ୍ଡ ଚାଟି, ସଖୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଭରସା କରି, ଭଲ ମନେଇ ଖରାପ କଥା ସେମାନେକୁ କହି,
ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥେଷ୍ଟଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯସି। ସ ନଂଦାଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୃଗେଂଦ୍ରଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ପୁନି ଫେରି ଆସିବି, ଆପଣ ଚାହିଁଲେ ମୋତେ ଖାଇପାରିବେ। ନନ୍ଦାର କଥା ଶୁଣି, ମୃଗରାଜ ପୁନି କହିଲେ,
କିଂ ତେ ପୁତ୍ରେଣ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମରଣଂ କିଂ ନ ବୁଧ୍ଯସେ। ତ୍ରସ୍ଯଂତି ସର୍ଵଭୂତାନି ମ୍ରିଯଂତେ ମାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଁ କଣ କରିବ? ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ବୁଝୁନାହିଁ କି? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଦେଖି କମ୍ପିଯାନ୍ତି ଓ ମରିଯାନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ପୁନଃ କୃପଯାଵିଷ୍ଟା ପୁତ୍ରପୁତ୍ରେତି ଭାଷସେ। ନ ପୁତ୍ରା ନ ତପୋ ଦାନଂ ନ ମାତା ନ ପିତା ଗୁରୁଃ
ତୁମେ ଦୟାରେ ଭରି, ପୁଅ ପୁଅ କହୁଛ। କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ତପ, ଦାନ, ମା, ବାପା, ଶିକ୍ଷକ,
ଶକ୍ନୁଵଂତି ପରିତ୍ରାତୁଂ ନରଂ କାଲପ୍ରପୀଡିତମ୍। କଥଂ ତ୍ଵଂ ଗୋକୁଲଂ ଗତ୍ଵା ଗୋପୀଜନସମାକୁଲମ୍
କାଳର ପୀଡିତ ମଣିଷକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ କିପରି ଗୋପାଳମାନଙ୍କ ଗାଁକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠି ଗୋପୀମାନେ ଭିଡି ହୋଇଛନ୍ତି,
ଵୃଷଭୈର୍ନାଦିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ବାଲଵତ୍ସଵିଭୂଷିତମ୍। ଭୂଷଣଂ ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗତୁଲ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ବଳଦମାନେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ମାନ୍ୟ, ବଛା ଓ ଶିଶୁମାନେ ଭୂଷିତ, ଦେବଲୋକର ଶୋଭା, ସ୍ବର୍ଗ ସମାନ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ,
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵପ୍ରପୂଜିତମ୍। ଯତ୍ପଵିତ୍ରଂ ପଵିତ୍ରାଣାଂ ମଂଗଲାନାଂ ଚ ମଂଗଲମ୍
ସେଠି ସଦା ଆନନ୍ଦ ରହେ, ଦିବ୍ୟ ମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ। ସେଠି ପବିତ୍ରତାରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳରେ ସବୁଠୁ ମଙ୍ଗଳ।
ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ଧନ୍ଯାନାଂ ଧନ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ସମସ୍ତଗୁଣସଂପନ୍ନମୀଶ୍ଵରାଯତନଂ ମହତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଧନ୍ୟ ଓ ଉତ୍ତମ, ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହା ଏକ ବଡ଼ ଭଗବାନଙ୍କ ଆସ୍ଥାନ।
ଯତ୍ଖ୍ଯାତଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ଭୂମିସ୍ଵର୍ଗମନୁତ୍ତମମ୍। ଗୋପୀମଂଥନଶବ୍ଦେନ ବାଲଵତ୍ସରଵେଣ ଚ
ଏହା ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୃଥିବୀ ଓ ସ୍ୱର୍ଗରେ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, 'ଗୋପୀମନ୍ଥନ' ଓ 'ବାଳବତ୍ସରବେଣ' ନାମରେ ଜଣାଶୁଣା।
ଗଵାଂ ହୁଂକାରଶବ୍ଦେନ ଅଲକ୍ଷ୍ମୀଃ ପ୍ରତିହନ୍ଯତେ। ଯତ୍ର ଵତ୍ସାଶ୍ଚ ହୁଂକାରଂ କରୁଣଂ ମାତୃକାଂକ୍ଷଯା
ଗାଈମାନଙ୍କର ହୁଁକାର ଶବ୍ଦରେ ଅସୁଭ ଦୂରିଯାଏ; ସେଠାରେ ବଛାମାନେ ମାଆଁକୁ ଚାହିଁ କରୁଣ ହୁଁକାର କରନ୍ତି।
ଯଦ୍ଗୋପୈଃ ପାଲିତଂ ଶୂରୈର୍ବାହୁଯୁଦ୍ଧକୃତଶ୍ରମୈଃ। ପ୍ରଗୀତନୃତ୍ଯସଂଲାପଂ ନଂଦିତାସ୍ଫୋଟନାଦିତମ୍
ଏହିଠାରେ ସାହସୀ ଗୋପମାନେ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ବାହୁବଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ; ଏଠାରେ ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ, କଥାବାର୍ତ୍ତା ଓ ହସର ତାଳିର ଧ୍ୱନି ଭରିଥାଏ।
ଇତସ୍ତତଃ ସ୍ଥିତୈର୍ଵତ୍ସୈର୍ନର୍ଦ୍ଯମାନଂ ସମଂତତଃ। ସରୋଵଦ୍ରାଜତେ ଗୋଷ୍ଟଂ ଚଲଦ୍ଭିରିଵ ପଂକଜୈଃ
ଏଠାରେ ଏଠି ସେଠି ବଛାମାନେ ଦାଁଡାଇ ରହିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ତାଙ୍କର ନାଦ ଶୁଣାଯାଏ; ଏହି ଗୋଖାଟି ଚଳିତ ପଦ୍ମରେ ଶୋଭିତ ହିଁ ଜଣେ ହ୍ରଦ ସଦୃଶ ଲାଗେ।
ତଂ ଶ୍ରୀନିକେତନଂ ସୌମ୍ଯଂ ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୁଲମ୍। ଗୋଲୋକପ୍ରତିମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କଥଂ ପ୍ରତ୍ଯାଗମିଷ୍ଯସି
ଏହି ଶ୍ରୀର ଶାନ୍ତ ନିବାସ, ଯେଉଁଠାରେ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ଲୋକମାନେ ଭରିଛନ୍ତି, ଗୋଲୋକ ସମାନ ଦେଖି, ତୁମେ କିପରି ପୁଣି ଫେରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରିପାରିବ?
ପଂଚଭୂତାନି ମେ ଭଦ୍ରେ ପିବଂତୁ ରୁଧିରଂ ତଵ। ନ ନିର୍ଵିଣ୍ଣାନି ଭୂତାନି ଵାଙ୍ମାତ୍ରେଣ କରୋମ୍ଯହମ୍
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳିନୀ, ପଞ୍ଚ ମୂଳତତ୍ତ୍ୱମାନେ ତୁମ ରକ୍ତ ପିଉନ୍ତୁ। ମୁଁ କେବଳ କଥାରେ ଏହି ଭୂତମାନେଙ୍କୁ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରେନି।
ନଂଦୋଵାଚ। ଏଵଂ ପ୍ରଥମଵତ୍ସାଯା ମୃଗେଂଦ୍ର ଶୃଣୁ ମେ ଵଚଃ। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଖୀଃ ସୁତଂ ବାଲଂ ଗୋପାଂଶ୍ଚ ପ୍ରତିପାଲକାନ୍
ନନ୍ଦ କହିଲେ: ଏଭଳି, ହେ ପଶୁମାନଙ୍କର ମହାରାଜ, ମୋ କଥା ଶୁଣ। ମୋ ସହେଳୀମାନେ, ଛୋଟ ପୁଅ ଓ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା ଗୋପମାନେଙ୍କୁ ଦେଖି...
ଗୋପୀଜନମୁପାମଂତ୍ର୍ଯ ଜନନୀଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ। ଶପଥୈରାଗମିଷ୍ଯାମି ମନ୍ଯସେ ଯଦି ମୁଂଚ ମାଂ
ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଓ ବିଶେଷ କରି ମୋ ମାଆକୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ମୁଁ ଶପଥ କରି ଫେରି ଆସିବି। ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ବିଶ୍ୱାସ କର, ତେବେ ମୋତେ ଛାଡ଼।
ଯତ୍ପାପଂ ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯାଯାଂ ମାତୃପିତୃଵଧେଷୁ ଚ। ତେନ ପାପେନ ଲିପ୍ଯେହଂ ଯଦ୍ଯହଂ ନାଗମେ ପୁନଃ
ଯଦି ମୁଁ ପୁଣି ଫେରି ନାସି, ତେବେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା କିମ୍ବା ମାଆ-ବାପା ହତ୍ୟାର ଯେଉଁ ପାପ ହୁଏ, ସେଇ ପାପ ମୋ ଉପରେ ଲାଗୁ।