ସା ଚ ଯୂଥସ୍ଯ ସର୍ଵସ୍ଯ ପୁରଶ୍ଚରତି ନିର୍ଭଯା। ଘାସସ୍ଥାନଂ ଚରେଚ୍ଛନ୍ନଂ ଗତ୍ଵୈକା ଚ ଯଥାସୁଖମ୍
ସେ ସମସ୍ତ ଗୋମଣ୍ଡଳର ଆଗରେ ନିର୍ଭୟ ଚାଲିଥିଲା, ଘାସ ଖାଇବା ସ୍ଥାନକୁ ଇଚ୍ଛାମତି ଯାଉଥିଲା, କେବେ କେବେ ଏକା ଇଚ୍ଛାମତି ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲା।
ଯଥେଷ୍ଟକାମା ସୁରଭୀ ଛନ୍ନଂ ଚରତି ଵୈ ତୃଣମ୍। ରୋହିତୋ ନାମ ତତ୍ରାନ୍ଯଃ ପର୍ଵତଃ ସରିତସ୍ତଟେ
ସୁରଭୀ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରି ଚୁପଚାପ ଘାସ ଖାଉଥିଲା, ଏଠାରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ପାହାଡ ଥିଲା, ନାମ ରୋହିତ, ନଦୀ କୂଳରେ।
ଅନେକକଂଦରଦରୀ ଗୁହାସତ୍ଵ ନିଷେଵିତଃ। ତସ୍ଯ ପୂର୍ଵୋତ୍ତରେଭାଗେ ଘୋରେ ତୃଣସମାକୁଲେ
ଏହି ପାହାଡର ଗୁହା ଓ ଗାର୍ତ୍ତରେ ଅନେକ ପଶୁ ରହୁଥିଲେ, ପୂର୍ବ-ଉତ୍ତର ଭାଗରେ, ଭୟଙ୍କର ଓ ଘାସରେ ଭରିଥିଲା।
ସଂକଟେ ଵିଷମେ ଦୁର୍ଗେ ଭୈରଵେ ଲୋମହର୍ଷଣେ। ମୃଗସିଂହସମାକୀର୍ଣେ ବହୁ ଶ୍ଵାପଦ ସେଵିତେ
ସେଠି ତିତିକ୍ତ, ଅସମ, ଦୁର୍ଗମ ଓ ଭୟଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ମୃଗ ଓ ସିଂହ ଭରିଥିଲେ, ଅନେକ ଜଙ୍ଗଲି ପଶୁ ଯାଉଥିଲେ।
ଵଲ୍ଲୀଵୃକ୍ଷାଦିଗହନେ ଶିଵାଶତ ନିନାଦିତେ। ଦୁର୍ଗେସ୍ମିନ୍ଵସତେ ରୌଦ୍ରଃ କାମରୂପୀ ଭଯଂକରଃ
ଲତା ଓ ଗଛର ଘନ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଶୟାଳମାନଙ୍କର ଶତ ଶବ୍ଦରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଏହି ଦୁର୍ଗରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର, ରୂପ ବଦଳାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀ ରହୁଥିଲା।
ଦ୍ଵୀପୀ ଶୋଣିତ ଦିଗ୍ଧାଂସୋ ଘୋରଦଂଷ୍ଟ୍ରାନଖାଯୁଧଃ। ନଂଦୋ ନାମ ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ ଚ ଗୋପୀହିତେ ରତଃ
ଏକ ଚିତା, ରକ୍ତରେ ଲତିଥିବା ମୁହଁ, ଭୟଙ୍କର ଦାନ୍ତ ଓ ନଖ ଅସ୍ତ୍ର, ନାମ ନନ୍ଦ, ଧର୍ମପରାୟଣ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଙ୍ଗଳରେ ଲଗିଥିବା।
ଅଚ୍ଛିନ୍ନାଗ୍ରୈସ୍ତୃଣୈର୍ଦୀର୍ଘୈର୍ଗୋଧନଂ ପରିରକ୍ଷତି। ତସ୍ଯ ଯୂଥପରିଭ୍ରଷ୍ଟା ସାନଂଦା ତୃଣଲିପ୍ସଯା
ସେ ଦୀର୍ଘ ଅଖଣ୍ଡ ତିର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ଗୋମଣ୍ଡଳକୁ ରକ୍ଷା କରୁଥିଲା; ତାଙ୍କ ଦଳରୁ, ନନ୍ଦା ଘାସ ଖାଇବା ଇଚ୍ଛାରେ ଅଲଗା ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚିଯାଉଥିଲା।
ଚରଂତୀ ଵ୍ଯାଘ୍ରପୁରତଃ ସା ଧେନୁଃ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତା। ଅଭ୍ଯଦ୍ରଵଚ୍ଚ ତାଂ ଦ୍ଵୀପୀ ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ ଘାସ ଖାଉଥିବାବେଳେ ବାଘର ସାମ୍ନାରେ ଗାଈ ଆସିଗଲା; ଚିତା ତାକୁ ଦେଖି ଦୌଡ଼ିଗଲା ଓ କହିଲା, 'ଥା, ଥା!'
ତ୍ଵମଦ୍ଯ ଵିହିତୋ ଭକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରାପ୍ତାସି ଧେନୁକେ। ଦ୍ଵୀପିନଶ୍ଚ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନିଷ୍ଠୁରଂ ରୋମହର୍ଷଣଂ
'ଆଜି ତୁମେ ଭୋଜନ ହେବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ, ଗାଈ, ତୁମେ ନିଜେ ଆସିଛ।' ଚିତାର ଏହି କଠୋର ଓ ଭୟଙ୍କର କଥା ଶୁଣି—
ଶୁକ୍ଲରୂପାନ୍ଵିତଂ ବାଲଂ ଭଦ୍ରମିଂଦୁସମପ୍ରଭମ୍। ଵତ୍ସଂ ସ୍ମରତି ସା ଧେନୁଃ ସ୍ନେହାକ୍ତା ଗଦ୍ଗଦାକ୍ଷରମ୍
ସେ ଗାଈ ତାଙ୍କ ଛୁଆକୁ ମନେ କଲା, ଧଳା ରୂପ, ଶୁଭ, ଚାନ୍ଦ ପରି ଚମକୁଥିବା, ସ୍ନେହରେ ଭରି, ଗାଈ ଗଦଗଦ ଶବ୍ଦରେ କହିଲା।
ଦହ୍ଯଂତୀ ପୁତ୍ରଶୋକେନ ନଂଦା ସା ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲା। ରୁଦଂତୀ କରୁଣଂ ଚୈଵ ନିରାଶା ପୁତ୍ରଦର୍ଶନେ
ପୁଅ ଶୋକରେ ଜଳିଉଠି, ନନ୍ଦା ପୁଅକୁ ଭଲପାଇଥିବା, କରୁଣ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ପୁଅକୁ ଦେଖିବାର ଆଶା ନଥିଲା।
ଦ୍ଵୀପୀ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଧେନୁଂ କ୍ରଂଦମାନାଂ ସୁଦୁଃଖିତାମ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ ଘୋରଂ ଧେନୁକେ କିଂ ପ୍ରରୁଦ୍ଯତେ
ଚିତା ଦେଖିଲା ଗାଈ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି, ଭୟଙ୍କର କଥା କହିଲା: 'ଗାଈ, କାହିଁକି ତୁମେ କାନ୍ଦୁଛ?'
ଦୈଵାତ୍ସୁଖୋପପନ୍ନାସି ଭକ୍ଷସ୍ତ୍ଵଂ ମେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ରୁଦଂତ୍ଯା ଵା ହସଂତ୍ଯା ଵା ତଵାତ୍ତଂ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍
ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ମୋ ପାଖକୁ ସହଜ ଭୋଜନ ଭାବେ ଆସିଛ। ତୁମେ କାନ୍ଦୁଥିବା କିମ୍ବା ହସୁଥିବା, ମୋରେ ତୁମର ଜୀବନ ନିଅାଯିବ।
ଵିହିତଂ ଭୁଜ୍ଯତେ ଲୋକେ ସ୍ଵଯଂପ୍ରାପ୍ତାସି ଧେନୁକେ। ମୃତ୍ଯୁସ୍ତେ ଵିହିତୋଦ୍ଯୈଵ ଵୃଥା କିମନୁଶୋଚସି
ଏହି ଜଗତରେ ଯାହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲେଖା, ତାହା ଖାଯିବାକୁ ପଡେ। ଦେହୁନିକେ, ତୁମେ ନିଜେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ। ଆଜି ତୁମର ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ—ଅନ୍ୟଥା କାହିଁକି ଅପସୋସ କରୁଛ।
ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାଂ ପୁନର୍ଦ୍ଵୀପୀ କିମର୍ଥଂ ରୁଦିତଂ ତ୍ଵଯା। କୌତୁକଂ ଚାତ୍ର ମେ ଜାତଂ ମହନ୍ମେ କଥଯସ୍ଵ ଵୈ
ବାଘ ତାକୁ ପୁନି ପଚାରିଲା: 'ତୁମେ କାହିଁକି କାନ୍ଦୁଛ? ଏହି ଦେଖି ମୋର ମନରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲା—ମୋତେ ଏହାର କାରଣ କୁହ।'
ଵ୍ଯାଘ୍ରସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନଂଦା ଵାକ୍ଯମଥାବ୍ରଵୀତ୍। କ୍ଷଂତୁମର୍ହସି ମେ ନାଥ କାମରୂପିନ୍ନମୋସ୍ତୁ ତେ
ବାଘର କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦା କହିଲା: 'ମୋତେ ଖ୍ମା କର, ପ୍ରଭୁ, ଇଚ୍ଛାରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଆପଣଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଜଣାଉଛି।'
ତ୍ଵାଂ ସମାସାଦ୍ଯ ଲୋକସ୍ଯ ପରିତ୍ରାଣଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ଜୀଵିତାର୍ଥଂ ନ ଶୋଚାମି ପ୍ରାପ୍ତଵ୍ଯଂ ମରଣଂ ମଯା
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ପରେ କାହାର ପାଇଁ ମୁକ୍ତି ନାହିଁ। ମୁଁ ନିଜ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ—ମୃତ୍ୟୁ ମୋ ପାଇଁ ନିଶ୍ଚିତ।
ଜାତସ୍ଯ ହି ଧ୍ରୁଵୋ ମୃତ୍ଯୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ଜନ୍ମ ମୃତସ୍ଯ ଚ। ତସ୍ମାଦପରିହାର୍ଯେର୍ଥେ ନ ଶୋଚାମି ମୃଗାଧିପ
ଯେଉଁଠି ଜନ୍ମ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହେଉଛି, ସେଉଁଠି ଜନ୍ମ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହି ଅଟଳ ଦୁଃଖ ପାଇଁ ମୁଁ ଦୁଃଖ କରୁନାହିଁ, ମୃଗରାଜ।
ଦେଵୈରପି ଯଥା ସର୍ଵୈର୍ମର୍ତ୍ତଵ୍ଯମଵଶୈର୍ଧ୍ରୁଵମ୍। ତସ୍ମାତ୍ତୁ ନାହମେଵୈକା ଵ୍ଯାଘ୍ର ଶୋଚାମି ଜୀଵିତମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ମୃତ୍ୟୁ ନିଶ୍ଚିତ। ଏହିପାଇଁ, ବାଘ, ମୁଁ ଏକା ନୁହେଁ ଯିଏ ଜୀବନ ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି।
କିଂତୁ ସ୍ନେହେନ ଵୈ ସାଧୋ ଦୁଃଖେନ ରୁଦିତଂ ମଯା। ଅସ୍ତି ମେ ହୃଦି ସଂତାପସ୍ତଂ ଚ ତ୍ଵଂ ଶ୍ରୋତୁମର୍ହସି
କିନ୍ତୁ, ମୁଁ ସ୍ନେହ ଓ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଛି। ମୋ ହୃଦୟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଛି, ଆପଣ ଏହା ଶୁଣିବା ଉଚିତ।
ପ୍ରଥମେ ଵଯସି ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରସୂତାହଂ ମୃଗାଧିପ। ଇଷ୍ଟଃ ପ୍ରଥମଜାତଶ୍ଚ ସୁତସ୍ତୁ ମମ ବାଲକଃ
ମୃଗରାଜ, ମୋର ପ୍ରଥମ ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲି। ମୋର ପ୍ରଥମ ଜନ୍ମିତ ପୁଅ ଅତି ପ୍ରିୟ, ଏକ ଛୋଟ ବଛା।
କ୍ଷୀରପାଯୀ ଚ ମେ ଵତ୍ସସ୍ତୃଣଂ ନାଦ୍ଯାପି ଜିଘ୍ରତି। ସ ଚ ଗୋପକୁଲେ ବଦ୍ଧଃ କ୍ଷୁଧାର୍ତୋ ମାମଵେକ୍ଷତେ୩୦୦ 1.18.
ମୋର ବଛା ଏଯିଁ ଦୁଧ ପିଉଛି, ତା ଘାସ ଘ୍ରାଣ କରିନାହିଁ। ସେ ଗୋପାଳମାନଙ୍କର ଗୋଶାଳାରେ ବାନ୍ଧା, ଖାଲି ଭୋକରେ ମୋକୁ ଦେଖୁଛି।
ତମହଂ ଚାନୁଶୋଚାମି କଥଂ ଜୀଵିଷ୍ଯତେ ସୁତଃ। ତସ୍ଯେଚ୍ଛାମି ସ୍ତନଂ ଦାତୁଂ ପୁତ୍ରସ୍ନେହଵଶଂ ଗତା
ମୁଁ ତା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରୁଛି—ମୋ ପୁଅ କିପରି ବଞ୍ଚିବ? ମୁଁ ତାକୁ ଦୁଧ ଦେବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ମାତୃସ୍ନେହରେ ଭରିଯାଇଛି।
ପାଯଯିତ୍ଵା ସ୍ତନଂ ଵତ୍ସମଵଲିହ୍ଯ ଚ ମୂର୍ଦ୍ଧନି। ସଖୀନାମର୍ପଯିତ୍ଵା ତୁ ସଂଦିଶ୍ଯ ଚ ହିତାହିତମ୍
ମୁଁ ବଛାକୁ ଦୁଧ ପାଇଁ ଦେଇ, ତାର ମୁଣ୍ଡ ଚାଟି, ସଖୀମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଭରସା କରି, ଭଲ ମନେଇ ଖରାପ କଥା ସେମାନେକୁ କହି,
ପୁନଃ ପ୍ରତ୍ଯାଗମିଷ୍ଯାମି ଯଥେଷ୍ଟଂ ଭକ୍ଷଯିଷ୍ଯସି। ସ ନଂଦାଯା ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୃଗେଂଦ୍ରଃ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍
ମୁଁ ପୁନି ଫେରି ଆସିବି, ଆପଣ ଚାହିଁଲେ ମୋତେ ଖାଇପାରିବେ। ନନ୍ଦାର କଥା ଶୁଣି, ମୃଗରାଜ ପୁନି କହିଲେ,
କିଂ ତେ ପୁତ୍ରେଣ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ମରଣଂ କିଂ ନ ବୁଧ୍ଯସେ। ତ୍ରସ୍ଯଂତି ସର୍ଵଭୂତାନି ମ୍ରିଯଂତେ ମାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ
ତୁମେ ପୁଅ ପାଇଁ କଣ କରିବ? ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ବୁଝୁନାହିଁ କି? ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ମୋତେ ଦେଖି କମ୍ପିଯାନ୍ତି ଓ ମରିଯାନ୍ତି।
ତ୍ଵଂ ପୁନଃ କୃପଯାଵିଷ୍ଟା ପୁତ୍ରପୁତ୍ରେତି ଭାଷସେ। ନ ପୁତ୍ରା ନ ତପୋ ଦାନଂ ନ ମାତା ନ ପିତା ଗୁରୁଃ
ତୁମେ ଦୟାରେ ଭରି, ପୁଅ ପୁଅ କହୁଛ। କିନ୍ତୁ ପୁଅ, ତପ, ଦାନ, ମା, ବାପା, ଶିକ୍ଷକ,
ଶକ୍ନୁଵଂତି ପରିତ୍ରାତୁଂ ନରଂ କାଲପ୍ରପୀଡିତମ୍। କଥଂ ତ୍ଵଂ ଗୋକୁଲଂ ଗତ୍ଵା ଗୋପୀଜନସମାକୁଲମ୍
କାଳର ପୀଡିତ ମଣିଷକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ତୁମେ କିପରି ଗୋପାଳମାନଙ୍କ ଗାଁକୁ ଯିବା, ଯେଉଁଠି ଗୋପୀମାନେ ଭିଡି ହୋଇଛନ୍ତି,
ଵୃଷଭୈର୍ନାଦିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ବାଲଵତ୍ସଵିଭୂଷିତମ୍। ଭୂଷଣଂ ଦେଵଲୋକସ୍ଯ ସ୍ଵର୍ଗତୁଲ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ଯେଉଁଠି ବଳଦମାନେ ଗର୍ଜନ କରନ୍ତି, ଦିବ୍ୟ ମାନ୍ୟ, ବଛା ଓ ଶିଶୁମାନେ ଭୂଷିତ, ଦେବଲୋକର ଶୋଭା, ସ୍ବର୍ଗ ସମାନ, ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ,
ନିତ୍ଯଂ ପ୍ରମୁଦିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ସର୍ଵଦେଵପ୍ରପୂଜିତମ୍। ଯତ୍ପଵିତ୍ରଂ ପଵିତ୍ରାଣାଂ ମଂଗଲାନାଂ ଚ ମଂଗଲମ୍
ସେଠି ସଦା ଆନନ୍ଦ ରହେ, ଦିବ୍ୟ ମାନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ। ସେଠି ପବିତ୍ରତାରେ ସବୁଠୁ ପବିତ୍ର, ମଙ୍ଗଳରେ ସବୁଠୁ ମଙ୍ଗଳ।