ମୃତ୍ପିଂଡିକାପ୍ରଦାନେନ ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନୋରମମ୍ । ସଂଜାତଂ ଚୈଵ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଧାନ୍ଯରାଶି ଵିଵର୍ଜିତମ୍
ମାଟିର ଗୋଲା ଦାନ କରି, ସେ ଏକ ମନୋହର ଘର ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ଧାନ୍ୟ ରାଶି କିଛି ନଥିଲା ।
ଗୃହଂ ଯାଵନ୍ନିରୀକ୍ଷେତ ନ କିଂଚିତ୍ତତ୍ର ପଶ୍ଯତି । ତାଵଦ୍ଗୃହାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତା ମମାଂତେ ଚାଗତା ଦ୍ଵିଜ
ଘର ଭିତରେ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ, କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ଘରୁ ବାହାରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
କ୍ରୋଧେନ ମହତାଵିଷ୍ଟମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ମଯା ଵ୍ରତୈଶ୍ଚ କୃଚ୍ଛ୍ରୈଶ୍ଚ ଉପଵାସୈରନେକଶଃ
ବଡ଼ ରୋଷରେ ଭରିଆ, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ବହୁ ବ୍ରତ, କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ଅନେକ ଉପବାସ କରିଛି—'
ପୂଜଯାରାଧିତୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପାଲକଃ । ନ ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ କିଂଚିଦ୍ଗୃହେ ମମ ଜନାର୍ଦନ
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ରକ୍ଷକ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିଛି, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି; ତଥାପି, ମୋ ଘରେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ।'
ତତଶ୍ଚୋକ୍ତଂ ମଯା ତସ୍ଯୈ ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛ ମହାଵ୍ରତେ । ଆଗମିଷ୍ଯଂତି ସୁତରାଂ କୌତୂହଲ ସମନ୍ଵିତାଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, 'ଘରକୁ ଯାଅ, ହେ ବଡ଼ ବ୍ରତବତୀ; ଅନେକ ଲୋକ ଉତ୍ସୁକତା ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ ।'
ଦେଵପତ୍ନ୍ଯୋ ହି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵିସ୍ମଯାଭିସମନ୍ଵିତାଃ । ଦ୍ଵାରଂ ନୋଦ୍ଘାଟଯ ଵିନା ଷଟ୍ତିଲାପୁଣ୍ଯଵାଚନାତ୍
ଦେବୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଆ; ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବା ବିନା ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ନାହିଁ ।
ଏଵମୁକ୍ତା ମଯା ସା ତୁ ଗତା ଵୈ ମାନୁଷୀ ତଦା । ଅତ୍ରାଂତରେ ସମାଯାତା ଦେଵପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଵାଡଵ
ମୁଁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ମଣିଷୀ ରୂପେ ଘରକୁ ଗଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ବାଡ଼ବ, ଦେବୀମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ ।
ତାଭିଶ୍ଚ କଥିତଂ ତତ୍ର ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହି ସମାଗତାଃ । ଦ୍ଵାରମୁଦ୍ଘାଟଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମ ଶୋଭନେ
ସେଠାରେ ଦେବୀମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ; ଏବେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲ, ହେ ଶୋଭାବତୀ, ଯେଉଁଠି ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବା ।'
ମାନୁଷ୍ଯୁଵାଚ- ଯଦି ମଦ୍ଦର୍ଶନଂ କାର୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵାଚ୍ଯଂ ଵିଶେଷତଃ । ଷଟ୍ତିଲାଯା ଵ୍ରତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵାରୋଦ୍ଘାଟନକାରଣାତ୍
ମଣିଷୀ କହିଲେ—'ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସତ୍ୟ କଥା କହ; ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।'
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଏକାପିନାଵଦତ୍ତତ୍ର ଷଟ୍ତିଲୈକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଅନ୍ଯଯା କଥିତଂ ତତ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ମାନୁଷୀ ମଯା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଦେବୀ ଷଟ୍ତିଳା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଏହାକୁ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କଲେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ମଣିଷୀ ଭାବେ ଦେଖାଯିବାକୁ ଥିଲି ।
ତତୋ ଦ୍ଵାରଂ ସମୁଦ୍ଘାଟ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟା ତାଭିଶ୍ଚ ମାନୁଷୀ । ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ
ତେବେ, ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପରେ, ଦେବୀମାନେ ସେ ମଣିଷୀକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ କୌଣସି ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଅସୁରୀ କିମ୍ବା ନାଗକନ୍ୟା ନୁହଁନ୍ତି ।
ଦୃଷ୍ଟା ପୂର୍ଵଂ ତଥା ନାରୀ ଯାଦୃଶୀଯଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ଦେଵୀନାମୁପଦେଶେନ ଷଟ୍ତିଲାଯା ଵ୍ରତଂ କୃତମ୍
ଏପରି ନାରୀ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେବୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ମାନୁଷ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତଯା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍ । ରୂପକାଂତିସମାଯୁକ୍ତା କ୍ଷଣେନ ସମଵାପ ସା
ସତ୍ୟବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ସେ ଜଣେ ମହିଳା, ଏକ କ୍ଷଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତା, ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଲାଭ କଲେ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଦି ସୁଵର୍ଣଂ ରୌପ୍ଯମେଵ ଚ । ଭଵନଂ ସର୍ଵସଂପନ୍ନଂ ଷଟ୍ତିଲାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଷଟ୍ତିଳା ଦାନର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା, ଚାଁଦି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଥିବା ଘର ଲାଭ କଲେ।
ରୂପକାଂତିସମାଯୁକ୍ତା କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ସେ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜରେ ଭରିପୁରି ହେଲେ।
ଅତିତୃଷ୍ଣା ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଆତ୍ମଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ ତିଲାନ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଦାପଯେତ୍
ଅତି ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନପାଇଁ ଚତୁରତା ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍। ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ତିଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଲଭତେ ଚୈଵମାରୋଗ୍ଯଂ ନରୋ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି । ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନ କଷ୍ଟତ୍ଵଂ ନ ଚ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମେଵ ଚ 6.42.
ଏଭଳି କରିଲେ, ଏକ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ନିରୋଗ ରହେ; ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅପମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଆସେନାହିଁ।
ସଂଭଵେଦ୍ଵୈ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଟ୍ତିଲାସମୁପୋଷଣାତ୍ । ଅନେନ ଵିଧିନା ଭୂପ ତିଲଦାତା ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ତିଳ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରେ।
ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈରନାଯାସେନ ମାନଵଃ । ଦାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍ପାତ୍ରେ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍ । ନାନର୍ଥଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାଯାସଃ ଶରୀରେ ନୃପସତ୍ତମ
ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏଠାରେ କୌଣସି କ୍ଷତି କିମ୍ବା ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଜଯାଯାଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତଂ କୃଷ୍ଣ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାର୍ଜୁନେ ପକ୍ଷେ ଯନ୍ନାମ୍ନୀ ତାଂ ଵଦାଧୁନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ବିଜୟାର ମହିମା ଓ ଏହାର ବଡ଼ ଫଳ ଶୁଣିଛ। ଏବେ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯାହା ହୁଏ, ତାହାର ନାମ କହ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଧର୍ମପୁତ୍ର ମହାଭାଗ ଶୃଣୁ ଵକ୍ଷ୍ଯାମିତେଽଧୁନା । ଯୋକ୍ତା ପୃଷ୍ଟେନ ମାଂଧାତ୍ରା ଵସିଷ୍ଠେନ ମହାତ୍ମନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ ଧର୍ମପୁତ୍ର, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି, ଯାହା ମତେ ମାନ୍ଧାତା ଓ ବଡ଼ ଋଷି ବଶିଷ୍ଠ ପଚାରିଥିଲେ।
ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ଵିଶେଷେଣ ଵିଶେଷଃ କଥିତୋ ନୃପ । ଆମଲକୀଵ୍ରତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଫଲପ୍ରଦମ୍
ହେ ରାଜା, ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ବିଶେଷ ମହିମା କହାଯାଇଛି; ଆମଳକୀ ବ୍ରତ ପବିତ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁଲୋକ ଦେବାଳୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଆମଲକ୍ଯାସ୍ତଲେ ଗତ୍ଵା ଜାଗରଂ ତତ୍ର କାରଯେତ୍ । କୃତ୍ଵା ଜାଗରଣଂ ରାତ୍ରୌ ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଆମଳକୀ ଗଛ ତଳେ ଯାଇ, ସେଠାରେ ରାତି ଜାଗିବା ଉଚିତ୍। ଏଭଳି ରାତି ଜାଗିଲେ, ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ।
ମାଂଧାତୋଵାଚ - ଆମଲକୀ କଦା ହ୍ଯେଷା ଉତ୍ପନ୍ନା ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ । ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
ମାନ୍ଧାତା ପଚାରିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆମଳକୀ କେବେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା? ମୋତେ ସବୁ କଥା କହ, କାରଣ ମୋର ଅତି ଉତ୍ସୁକତା ଅଛି।
କସ୍ମାଦିଯଂ ପଵିତ୍ରା ଚ କସ୍ମାତ୍ପାପପ୍ରଣାଶିନୀ । କସ୍ମାଜ୍ଜାଗରଣଂ କୃତ୍ଵା ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ଲଭେତ୍
ଏହି ଗଛ କାହିଁକି ପବିତ୍ର? କାହିଁକି ପାପ ନଶ୍ୱର କରେ? କାହିଁକି ରାତି ଜାଗିଲେ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ମିଳେ?
ଵସିଷ୍ଠ ଉଵାଚ- କଥଯାମି ମହାଭାଗ ଯଥେଯମଭଵତ୍କ୍ଷିତୌ । ଆମଲକୀ ମହାଵୃକ୍ଷଃ ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନଃ
ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ— ହେ ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ମୁଁ କହିବି କିପରି ଏହି ଆମଳକୀ, ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର କରୁଥିବା ବଡ଼ ଗଛ, ପୃଥିବୀରେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲା।
ଏକାର୍ଣଵେ ପୁରା ଜାତେ ନଷ୍ଟେ ସ୍ଥାଵରଜଂଗମେ । ନଷ୍ଟେ ଦେଵାସୁରଗଣେ ପ୍ରଣଷ୍ଟୋରଗରାକ୍ଷସେ
ଏକ ସମୟରେ, ଏକମାତ୍ର ସମୁଦ୍ର ଥିଲା, ସମସ୍ତ ଚଳାଚଳ ଓ ଅଚଳ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ; ଦେବତା, ଦାନବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲେ।
ତତ୍ର ଦେଵାଦିଦେଵେଶଃ ପରମାତ୍ମା ସନାତନଃ । ଜଗାମ ବ୍ରହ୍ମପରମମାତ୍ମନଃ ପଦମଵ୍ଯଯମ୍
ସେଠାରେ, ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କର ଦେବତା, ସନାତନ ପରମାତ୍ମା, ନିଜ ଆତ୍ମାର ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମପଦକୁ ଗଲେ।
ତତୋଽସ୍ଯ ଜାଗ୍ରତୋ ବ୍ରହ୍ମମୁଖାଚ୍ଛଶିସମପ୍ରଭଃ । ଷ୍ଠୀଵନାଦ୍ବିଂଦୁରୁତ୍ପନ୍ନଃ ସ ଭୂମୌ ନିପପାତ ହ
ତାପରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଜାଗ୍ରତ ଅବସ୍ଥାରେ, ଚନ୍ଦ୍ରପ୍ରଭା ସଦୃଶ ଏକ ତିନିକି ବାହାରିଲା ଓ ପୃଥିବୀରେ ପଡ଼ିଲା।
ତସ୍ମାଦ୍ବିଂଦୋଃ ସମୁତ୍ପନ୍ନଃ ସ୍ଵଯଂ ଧାତ୍ରୀ ନଗୋ ମହାନ୍ । ଶାଖାପ୍ରଶାଖାବହୁଲଃ ଫଲଭାରେଣ ନାମିତଃ
ସେ ତିନିକିରୁ ସ୍ୱୟଂ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଅନେକ ଡାଳି ଓ ଶାଖା ଥିବା, ଫଳର ଭାରରେ ନମିଥିବା ବଡ଼ ଗଛ।