ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରଯତୋ ନିତ୍ଯଂ ତତଃ ପଶ୍ଯେତ୍ପିତାମହମ୍। ଅନୁଲୋମଵିଲୋମାଭ୍ଯାଂ ତଥା ଵ୍ଯସ୍ତସମସ୍ତଯୋଃ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ଅନୁକ୍ରମ ଓ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ, ଏକା ଏକା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଦେଖେ।
ସ୍ନାତଵ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଭୀପ୍ସିତା। ତ୍ରୀଣି ଶୃଂଗାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଠାରେ ତିନୋଟି ଶୁଭ୍ର ଶୃଙ୍ଗ ଓ ତିନୋଟି ପବିତ୍ର ଝରଣା ଅଛି।
ପୁଷ୍କରାଣି ପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ନ ଵିଦ୍ମସ୍ତତ୍ର କାରଣଂ। କନୀଯାଂସଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚ ତୃତୀଯଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରଂ
ପୁଷ୍କରଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ୱବିଦିତ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କାହିଁକି ଏଭଳି ହେଲା ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ। ଏଠି ଛୋଟ, ମଧ୍ୟମ ଓ ତୃତୀୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ବଡ଼ ପୁଷ୍କର ଅଛି।
ଶୃଂଗଶଦ୍ବାଭିଧାନାନି ଶୁଭପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ। ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ସଂକଲ୍ପୈରଫଲଂ ନରଃ
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଶୁଭ୍ର ଝରଣା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ। ଯିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରି ସେଠି କାମନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଏ।
ଯସ୍ତତ୍ର ସଂତ୍ଯଜେଦ୍ଦେହଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍। ପ୍ରଯତଃ ସଂଯତସ୍ତସ୍ଯାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଜେ ଶୁଭାମ୍
ଯିଏ ସେଠି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଯମୀ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି, ସେଠି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଗାମେକାଂ ମଂତ୍ରପୂତାଂ ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତିମୋକ୍ଷଦାନ୍। କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ରାତ୍ରାଵପି ହି ଯୋର୍ଥିନେ
ଏଠି ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଏକ ଗାଈ ଦାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନେକ ଲୋକ ପାଏ। ଏଥିରେ ବେଶି କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଆଶା କରେ, ସେଠି ମିଳେ।
ଅର୍ଥଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସୋନନ୍ତଂ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ। ତତ୍ର ଦାନଂ ପ୍ରଶଂସଂତି ତିଲାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ଧନ ଦାନ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। ମୁନିମାନେ ସେଠି ତିଳ ଦାନକୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଂ ଚ ଵିହିତଂ ସଦା। ପିଣ୍ଯାକେନ ଗୁଡେନାପି ପିଂଡଂ ଯୋତ୍ର ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସ୍ନାନ ସଦା ନିୟମିତ। ସେଠି ଯିଏ ଆଟା କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ର ଲଡୁ ଦେଇ ଦାନ କରେ, ସେ ମହତ୍ ଫଳ ପାଏ।
ପିତୄଣାଂ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ପିତୃଲୋକଂ ସ ଯଛତି। ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ପୁନସ୍ତସ୍ମାତ୍ସରସ୍ଵତୀ
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଯିଏ ସେଠି କର୍ମ କରେ, ସେ ପିତୃଲୋକ ପାଏ। ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରୁ ପୁନି ସରସ୍ୱତୀ ପାଖକୁ ଯାଏ।
ଅଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତା ଗଂତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଗପଶ୍ଚିମାମୁଖୀ। ନାତିଦୂରେ ତତସ୍ତସ୍ଯ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ସୁଶୋଭନା
ଲୁଚିଯାଇ, ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ପୁଷ୍କର ପାଖରେ ଏକ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ଖର୍ଜୂରଵନମାସାଦ୍ଯ ଫଲପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତଂ। ତତ୍ରୋଷିତ୍ଵା ପୁନର୍ଦେଵୀ ଵନେ ମୁନିମନୋରମେ
ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଖଜୁରୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠି ରହି, ଦେବୀ ପୁନି ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାକୀର୍ଣେ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତେ। ନଂଦା ନାମ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା୨୫୦ 1.18.
ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଥିବା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସରିତ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ ନନ୍ଦା।
ମୀନନକ୍ରଝଷୋପେତା ଵିମଲୋଦକପୂରିତା। ସୂତ ଉଵାଚ। ଅଥ ଦେଵଵ୍ରତଃପ୍ରାହ କିମନ୍ଯା ସା ସରିଦ୍ଵରା
ମାଛ, ଘରିଆଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ଭରିଥିବା। ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ ଦେବବ୍ରତ ପଚାରିଲେ, 'ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ?'
ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଂଦା ଶବ୍ଦା ସରସ୍ଵତୀ। ଯଥାଭୂତା ଯେନ କୃତା କାରଣେନ ସରିଦ୍ଵରା
ଏହି ନନ୍ଦା, ଯାହାକୁ ସରସ୍ୱତୀ ବୋଲାଯାଏ, ନେଇ ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। କିପରି ସେ ହେଲେ, କିଏ କାରଣ ଏହି ସରିତ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ?
ଏଵମୁକ୍ତେ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ସ ଭୀଷ୍ମାଯୈତତ୍ପୁରାତନଂ। ଆଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରାମ ନଂଦା ନାମ ଯତସ୍ସ୍ମୃତଂ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେ ପୁରୁଣା କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିପରି ନନ୍ଦା ନାମ ହେଲେ।
କ୍ଷତ୍ରଵ୍ରତଧରୋ ନିତ୍ଯମାସୀଦ୍ରାଜା ପ୍ରଭଂଜନଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତୋସୌ ମୃଗାନ୍ହଂତୁଂ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ମହାବଲଃ
ଏକ ରାଜା ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ନାମରେ ଥିଲେ, ସେ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗ ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ମୃଗୀଂ ଗୁଲ୍ମାଂତରେ ସ୍ଥିତାଂ। ମାର୍ଗଣେନ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ତାଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପୁରୋଗତାଂ
ତାପରେ ସେ ଜଣେ ମୃଗୀକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ି ଭିତରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ମୃଗୀକୁ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବାଣ୍ଧିଲେ।
ସା ଵିଲୋକ୍ଯ ଦିଶଃ ସର୍ଵାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶରପାଣିନଂ। ଆହ କିଂ ତେ କୃତଂ ମୂଢ ତ୍ଵଯୈତତ୍କର୍ମଦୁଷ୍କରଂ
ସେ ମୃଗୀ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ, ତାପରେ ତୀର ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, 'ମୂର୍ଖ, ତୁମେ କଣ କରିଲା? ଏହି କାମ ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ।'
ସ୍ତନଂ ତାଵତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ସୁତସ୍ଯାଧୋମୁଖୀ ସ୍ଥିତା। ମାଂସଲୋଭେନ ଵିଦ୍ଧାହଂ ତରସା ହ୍ଯକୁତୋଭଯା
ମୁଁ ମୋ ଛୁଆକୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲି, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦାଇଁ ଥିଲି। ତୁମେ ମାଂସ ଲୋଭରେ ମୋତେ ଦ୍ରୁତ ତୀରରେ ଘାତ କଲା, ମୁଁ କିଛି ଭୟ କରୁନଥିଲି।
ପିବଂତଂ ଗୁପ୍ତଵତ୍ସଂ ଚ ଗୂଢମୈଥୁନମାଗତଂ। ଏଵଂଵିଧଂ ମୃଗଂ ରାଜନ୍ନ ହନ୍ଯାତ୍ପ୍ରାଙ୍ମଯା ଶ୍ରୁତଂ
ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ରାଜା କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମୃଗୀକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଯିଏ ଗୁପ୍ତ ଛୁଆକୁ ଦୁଧ ଦେଉଛି କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ମିଳନରେ ଅଛି।
ସ୍ତନଂ ତୁ ତନଯସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତୀ ତ୍ଵଯା ହତା। ବାଣେନାଶନିକଲ୍ପେନ ନିର୍ଦୋଷା ଵନମାଗତା
ମୁଁ ଏହି ଛୁଆକୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ବେଳେ, ତୁମେ ମୋତେ ବିଜୁଳି ପରି ତୀରରେ ଘାତ କଲା, ମୁଁ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଥିଲି ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଆସିଥିଲି।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ କ୍ରଵ୍ଯାଦତ୍ଵମଵାପ୍ସ୍ଯସି। ଵନେସ୍ମିନ୍କଂଟକାକୀର୍ଣେ ଵ୍ଯାଘ୍ରରୂପଂ ତ୍ଵମାପ୍ନୁହି
ଏହିଠୁ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମାଂସ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବ। ଏହି କାଂଟା ଭରା ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘର ଆକୃତି ଧାରଣ କର।
ଶାପପ୍ରଦାନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵୈଵଂ ସ ରାଜାପୁରତଃ ସ୍ଥିତଃ। ପ୍ରୋଵାଚ ପ୍ରାଂଜଲିର୍ଭୂତ୍ଵା ତାଂ ମୃଗୀଂ ଵ୍ଯଥିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ
ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇବାକୁ ଶୁଣି, ରାଜା ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ଦଢ଼ ହାତ ଜୋଡି ମୃଗୀଙ୍କୁ କହିଲେ, ତାଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅସ୍ଥିର ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ସ୍ତନଂ ତୁ ତନଯସ୍ଯେହ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତୀ ନ ମେ ମତା। ଅଜ୍ଞାନେନ ହତା ଭଦ୍ରେ ପ୍ରସୀଦ ସୁସମାଧିନା
'ମୁଁ ଜାଣି ନଥିଲି ଯେ ଛୁଆକୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ମୃଗୀକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ଅଜ୍ଞାନରେ ଏହି କାମ କରିଦେଲି, ଭଦ୍ରେ, ଦୟା କର, ଶାନ୍ତ ମନେ ରୁହ।'
ଵ୍ଯାଘ୍ରରୂପମହଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ମାନୁଷଂ କଦା। ଏଵଂଵିଧସ୍ଯ ଶାପସ୍ଯ ଵିମୋକ୍ଷଂ ଶଂସ ମେ ମୃଗି
'ମୁଁ କେବେ ବାଘର ଆକୃତି ଛାଡ଼ି ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ପାଇବି? ଏପରି ଶାପରୁ ମୁକ୍ତି କେମିତି ହେବ, ମୃଗୀ, ମୋତେ କୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତେ ମୃଗୀ ତସ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚ ଵଚନଂ ଶୁଭମ୍। ରାଜନ୍ନବ୍ଦଶତାଂତେ ତୁ ଶାପସ୍ଯାଗତଯା ଗଵା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ମୃଗୀ ତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ବଚନ କହିଲେ, 'ରାଜା, ଶତ ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଶାପର ସମୟ ଶେଷ ହେଲେ, ତୁମେ ନନ୍ଦା ସହିତ କଥାହେବାର ସୁଯୋଗ ପାଇବ।'
ନଂଦଯା ସହ ସଂଵାଦମାସାଦ୍ଯାଂତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି। ମୃଗ୍ଯୋକ୍ତେ ଵଚନେ ରାଜା ଵ୍ଯାଘ୍ର ଏଵାଭଵତ୍ତଦା
'ନନ୍ଦା ସହିତ କଥା ହେବା ପରେ ତୁମର ଶେଷ ହେବ।' ମୃଗୀ ଏହିପରି କହିଲେ, ରାଜା ସେତେବେଳେ ବାଘ ହେଇଗଲେ।
ନଖଦଂଷ୍ଟ୍ରାଯୁଧୋପେତୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରରୂପୋତି ଭୀଷଣଃ। ତତ୍ରାସୌ ଭକ୍ଷଯନ୍ନାସ୍ତେ ମୃଗାନ୍ହତ୍ଵା ଚତୁଷ୍ପଦଃ
ନଖ ଓ ଦାଁତର ଅସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କରି, ବାଘର ଭୟଙ୍କର ଆକୃତିରେ ସେଠାରେ ରହିଲେ, ଚାରିପାଏ ଚଲୁଥିବା ପଶୁମାନେକୁ ମାରି ଖାଉଥିଲେ।
ଦ୍ଵିପଦାନପି ତତ୍ରସ୍ଥାନ୍କାଲେନ କ୍ରମଯୋଜିତାନ୍। ଏଵଂ ତତ୍ର ଵନେ ତସ୍ଯ ସଂଵତ୍ସରଶତଂ ଗତମ୍
ସମୟ କ୍ରମେ, ସେଠାରେ ଥିବା ଦୁଇପାଏ ଜୀବମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ସେ ଖାଇଦେଲେ। ଏଭଳି ଭାବରେ ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ତାଙ୍କର ଶତ ବର୍ଷ କଟିଗଲା।
ଆତ୍ମାନଂ ନିଂଦମାନସ୍ଯ ମୃଗମାଂସାନି ଖାଦତଃ। କଦାହଂ ମାନୁଷଂ ଭାଵଂ ଗମିଷ୍ଯାମୀଦୃଶଂ ପୁନଃ
ମୃଗ ମାଂସ ଖାଉଥିବା ବେଳେ, ସେ ନିଜକୁ ଦୋଷ ଦେଇ କହିଲେ, 'ମୁଁ କେବେ ଏପରି ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ପୁଣି ପାଇବି?'