ତର୍ପଣାତ୍ପିଣ୍ଡଦାନାଚ୍ଚ ନରକେଷ୍ଵପି ସଂସ୍ଥିତାଃ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପିତରସ୍ତତ୍ର ପୁତ୍ରେଣ ତାରିତାଃ
ଏଠାରେ ତର୍ପଣ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ନରକରେ ଥିବା ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପୁଷ୍କରେପି ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ଯେ ପିବନ୍ତି ଜଲଂ ଜନାଃ। ତେ ଲଭନ୍ତେଽକ୍ଷଯାନ୍ଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଶ୍ଵେଶଵଂଦିତାନ୍
ପୁଷ୍କରରେ ସରସ୍ବତୀ ନଦୀର ପାଣି ପିଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଗନିଶ୍ରେଣିକାଭୂତା ପୁଷ୍କରେ ଚ ସରସ୍ଵତୀ। ସା ପୁଣ୍ଯଵଦ୍ଭିସ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପୁଂଭିଶ୍ଶକ୍ଯା ମହାନଦୀ
ପୁଷ୍କରରେ ସରସ୍ବତୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଏକ ସିଢ଼ି ହୁଏ। ସେଇ ମହାନଦୀ କେବଳ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି।
ମୁନିଭର୍ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ନିଷେଵିତା। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵତ୍ର ସା ଦେଵୀ ପଵିତ୍ରା ସର୍ଵତସ୍ସ୍ଥିତା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସେଇ ଦେବୀ ସମସ୍ତଠାରେ ପବିତ୍ର ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ପୂତାତ୍ପୂତତମା ହି ସା। ନଦୀ ସରସ୍ଵତୀ ପୁଣ୍ଯା ସୁଲଭା ଜଗତି ସ୍ଥିତା
କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପବିତ୍ର। ସରସ୍ବତୀ ପବିତ୍ର ନଦୀ ସହଜରେ ପୃଥିବୀରେ ମିଳେ।
ଦୁର୍ଲଭା ସା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ପ୍ରଭାସେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା। ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ଵିହିତଂ ଭୁଵି
ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରଭାସ ଓ ପୁଷ୍କରରେ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଚତୁର୍ଣାମପି ସାଧକମ୍। ପ୍ରାଚୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯୋନ୍ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ହି ମାର୍ଗତେ
ପୂର୍ବଦିଗର ସରସ୍ବତୀକୁ ପାଇଲେ ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିତ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହା ପରେ ଆଉ ତୀର୍ଥ ଖୋଜେ—
ସ କରସ୍ଥଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ହ୍ଯମୃତଂ ଵିଷମିଚ୍ଛତି। ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମଧ୍ଯମେ ମଧ୍ଯମା ସ୍ମୃତା
ସେ ହାତରେ ରହିଥିବା ଅମୃତକୁ ଛାଡ଼ି, ବିଷ ଚାହେ। ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବ ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍କନୀଯାଂସଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ତ୍ରିଷ୍ଵପ୍ଯେତେଷୁ ସ୍ନାଯୀତ କୁର୍ଯାଚ୍ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଛୋଟ ଅଂଶଟିକୁ ଡାହାଣପଟେ ରଖି, ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ତିନୋଟିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସହିତ ପରିକ୍ରମା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ପିତୃଭ୍ଯୋ ଯସ୍ତୋଯଂ ତେଷାଂ ତିଲାନ୍ଵିତମ୍। ତେପି ତୁଷ୍ଟାଃ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତ୍ଯମିତଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତିଳ ମିଶିତ ପାଣି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ପୁନି ସେଉଁଠି ଅସୀମ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।
ଯଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରଯତୋ ନିତ୍ଯଂ ତତଃ ପଶ୍ଯେତ୍ପିତାମହମ୍। ଅନୁଲୋମଵିଲୋମାଭ୍ଯାଂ ତଥା ଵ୍ଯସ୍ତସମସ୍ତଯୋଃ
ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ପରେ ପିତାମହଙ୍କୁ ଦେଖେ, ସେ ଅନୁକ୍ରମ ଓ ବିପରୀତ କ୍ରମରେ, ଏକା ଏକା ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଦେଖେ।
ସ୍ନାତଵ୍ଯଂ ପୁଷ୍କରେ ନିତ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମଭୀପ୍ସିତା। ତ୍ରୀଣି ଶୃଂଗାଣି ଶୁଭ୍ରାଣି ତ୍ରୀଣି ପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ
ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତିର ଆଶା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁଷ୍କରରେ ପ୍ରତିଦିନ ସ୍ନାନ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଠାରେ ତିନୋଟି ଶୁଭ୍ର ଶୃଙ୍ଗ ଓ ତିନୋଟି ପବିତ୍ର ଝରଣା ଅଛି।
ପୁଷ୍କରାଣି ପ୍ରସିଦ୍ଧାନି ନ ଵିଦ୍ମସ୍ତତ୍ର କାରଣଂ। କନୀଯାଂସଂ ମଧ୍ଯମଂ ଚ ତୃତୀଯଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରଂ
ପୁଷ୍କରଗୁଡ଼ିକ ବିଶ୍ୱବିଦିତ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ କାହିଁକି ଏଭଳି ହେଲା ଆମେ ଜାଣିନାହୁଁ। ଏଠି ଛୋଟ, ମଧ୍ୟମ ଓ ତୃତୀୟ, ଅର୍ଥାତ୍ ବଡ଼ ପୁଷ୍କର ଅଛି।
ଶୃଂଗଶଦ୍ବାଭିଧାନାନି ଶୁଭପ୍ରସ୍ରଵଣାନି ଚ। ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ସଂକଲ୍ପୈରଫଲଂ ନରଃ
ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଶୃଙ୍ଗ ଓ ଶୁଭ୍ର ଝରଣା ନାମରେ ଡାକାଯାଏ। ଯିଏ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଆଶା କରି ସେଠି କାମନା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଫଳ ପାଏ।
ଯସ୍ତତ୍ର ସଂତ୍ଯଜେଦ୍ଦେହଂ ମୋକ୍ଷଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତ୍ଯସଂଶଯମ୍। ପ୍ରଯତଃ ସଂଯତସ୍ତସ୍ଯାଂ ସ୍ନାତ୍ଵା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଜେ ଶୁଭାମ୍
ଯିଏ ସେଠି ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ଓ ସଂଯମୀ ହୋଇ ସ୍ନାନ କରି, ସେଠି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଗାମେକାଂ ମଂତ୍ରପୂତାଂ ଚ ଲୋକାନାପ୍ନୋତିମୋକ୍ଷଦାନ୍। କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ ରାତ୍ରାଵପି ହି ଯୋର୍ଥିନେ
ଏଠି ମନ୍ତ୍ରପୂତ ଏକ ଗାଈ ଦାନ କଲେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନେକ ଲୋକ ପାଏ। ଏଥିରେ ବେଶି କଥା କହିବାର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ, ରାତିରେ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁଠି ଆଶା କରେ, ସେଠି ମିଳେ।
ଅର୍ଥଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛତେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସୋନନ୍ତଂ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ। ତତ୍ର ଦାନଂ ପ୍ରଶଂସଂତି ତିଲାନାଂ ମୁନିସତ୍ତମାଃ
ଯିଏ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ଧନ ଦାନ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ। ମୁନିମାନେ ସେଠି ତିଳ ଦାନକୁ ବଡ଼ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି।
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ସ୍ନାନଂ ଚ ଵିହିତଂ ସଦା। ପିଣ୍ଯାକେନ ଗୁଡେନାପି ପିଂଡଂ ଯୋତ୍ର ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ତିଥିରେ ସ୍ନାନ ସଦା ନିୟମିତ। ସେଠି ଯିଏ ଆଟା କିମ୍ବା ଗୁଡ଼ର ଲଡୁ ଦେଇ ଦାନ କରେ, ସେ ମହତ୍ ଫଳ ପାଏ।
ପିତୄଣାଂ ପ୍ରଯତୋ ଭୂତ୍ଵା ପିତୃଲୋକଂ ସ ଯଛତି। ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ପୁନସ୍ତସ୍ମାତ୍ସରସ୍ଵତୀ
ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ଯିଏ ସେଠି କର୍ମ କରେ, ସେ ପିତୃଲୋକ ପାଏ। ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠାରୁ ପୁନି ସରସ୍ୱତୀ ପାଖକୁ ଯାଏ।
ଅଂତର୍ଦ୍ଧାନଂ ଗତା ଗଂତୁଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତାଗପଶ୍ଚିମାମୁଖୀ। ନାତିଦୂରେ ତତସ୍ତସ୍ଯ ପୁଷ୍କରସ୍ଯ ସୁଶୋଭନା
ଲୁଚିଯାଇ, ସେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଯିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେଠାରୁ ଅଧିକ ଦୂର ନୁହେଁ, ପୁଷ୍କର ପାଖରେ ଏକ ବହୁତ ସୁନ୍ଦର ସ୍ଥାନ ଅଛି।
ଖର୍ଜୂରଵନମାସାଦ୍ଯ ଫଲପୁଷ୍ପୋପଶୋଭିତଂ। ତତ୍ରୋଷିତ୍ଵା ପୁନର୍ଦେଵୀ ଵନେ ମୁନିମନୋରମେ
ଫଳ ଓ ଫୁଲରେ ଶୋଭିତ ଖଜୁରୀ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଠି ରହି, ଦେବୀ ପୁନି ମୁନିମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମାକୀର୍ଣେ ସିଦ୍ଧଚାରଣସେଵିତେ। ନଂଦା ନାମ ସରିଚ୍ଛ୍ରେଷ୍ଠା ତ୍ରିଷୁଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା୨୫୦ 1.18.
ସମସ୍ତ ଋତୁର ଫୁଲରେ ଭରିଯାଇଥିବା, ସିଦ୍ଧ ଓ ଚାରଣମାନେ ସେବନ କରୁଥିବା, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସରିତ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ ନନ୍ଦା।
ମୀନନକ୍ରଝଷୋପେତା ଵିମଲୋଦକପୂରିତା। ସୂତ ଉଵାଚ। ଅଥ ଦେଵଵ୍ରତଃପ୍ରାହ କିମନ୍ଯା ସା ସରିଦ୍ଵରା
ମାଛ, ଘରିଆଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଜଳଚର ପ୍ରାଣୀରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଶୁଭ୍ର ଜଳରେ ଭରିଥିବା। ସୂତ କହିଲେ: ତାପରେ ଦେବବ୍ରତ ପଚାରିଲେ, 'ଅନ୍ୟ କେଉଁଠି ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ?'
ଏତନ୍ମେ କୌତୁକଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନଂଦା ଶବ୍ଦା ସରସ୍ଵତୀ। ଯଥାଭୂତା ଯେନ କୃତା କାରଣେନ ସରିଦ୍ଵରା
ଏହି ନନ୍ଦା, ଯାହାକୁ ସରସ୍ୱତୀ ବୋଲାଯାଏ, ନେଇ ମୋର ଜିଜ୍ଞାସା ଅଛି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ। କିପରି ସେ ହେଲେ, କିଏ କାରଣ ଏହି ସରିତ୍ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ?
ଏଵମୁକ୍ତେ ପୁଲସ୍ତ୍ଯଃ ସ ଭୀଷ୍ମାଯୈତତ୍ପୁରାତନଂ। ଆଖ୍ଯାତୁମୁପଚକ୍ରାମ ନଂଦା ନାମ ଯତସ୍ସ୍ମୃତଂ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ଭୀଷ୍ମଙ୍କୁ ସେ ପୁରୁଣା କଥା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, କିପରି ନନ୍ଦା ନାମ ହେଲେ।
କ୍ଷତ୍ରଵ୍ରତଧରୋ ନିତ୍ଯମାସୀଦ୍ରାଜା ପ୍ରଭଂଜନଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତୋସୌ ମୃଗାନ୍ହଂତୁଂ ଵନେ ତସ୍ମିନ୍ମହାବଲଃ
ଏକ ରାଜା ପ୍ରଭଞ୍ଜନ ନାମରେ ଥିଲେ, ସେ ସଦା କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିଲେ। ସେ ବହୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ଏବଂ ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ମୃଗ ଶିକାର କରୁଥିଲେ।
ସ ଦଦର୍ଶ ତତସ୍ତସ୍ମିନ୍ମୃଗୀଂ ଗୁଲ୍ମାଂତରେ ସ୍ଥିତାଂ। ମାର୍ଗଣେନ ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣେନ ତାଂ ଵିଵ୍ଯାଧ ପୁରୋଗତାଂ
ତାପରେ ସେ ଜଣେ ମୃଗୀକୁ ଜଙ୍ଗଲ ଝାଡ଼ି ଭିତରେ ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ସେଠାରେ ଆଗକୁ ଯାଉଥିବା ମୃଗୀକୁ ବହୁତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀରରେ ବାଣ୍ଧିଲେ।
ସା ଵିଲୋକ୍ଯ ଦିଶଃ ସର୍ଵାସ୍ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଶରପାଣିନଂ। ଆହ କିଂ ତେ କୃତଂ ମୂଢ ତ୍ଵଯୈତତ୍କର୍ମଦୁଷ୍କରଂ
ସେ ମୃଗୀ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ, ତାପରେ ତୀର ଧରିଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ, 'ମୂର୍ଖ, ତୁମେ କଣ କରିଲା? ଏହି କାମ ବହୁତ କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ।'
ସ୍ତନଂ ତାଵତ୍ପ୍ରଯଚ୍ଛାମି ସୁତସ୍ଯାଧୋମୁଖୀ ସ୍ଥିତା। ମାଂସଲୋଭେନ ଵିଦ୍ଧାହଂ ତରସା ହ୍ଯକୁତୋଭଯା
ମୁଁ ମୋ ଛୁଆକୁ ଦୁଧ ଦେଉଥିଲି, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ଦାଇଁ ଥିଲି। ତୁମେ ମାଂସ ଲୋଭରେ ମୋତେ ଦ୍ରୁତ ତୀରରେ ଘାତ କଲା, ମୁଁ କିଛି ଭୟ କରୁନଥିଲି।
ପିବଂତଂ ଗୁପ୍ତଵତ୍ସଂ ଚ ଗୂଢମୈଥୁନମାଗତଂ। ଏଵଂଵିଧଂ ମୃଗଂ ରାଜନ୍ନ ହନ୍ଯାତ୍ପ୍ରାଙ୍ମଯା ଶ୍ରୁତଂ
ମୁଁ ଶୁଣିଛି, ରାଜା କେବେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ମୃଗୀକୁ ମାରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ଯିଏ ଗୁପ୍ତ ଛୁଆକୁ ଦୁଧ ଦେଉଛି କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତ ମିଳନରେ ଅଛି।