ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵେଷୁ ତୀର୍ଥେଷୁ ସ୍ନାତଃ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ଯତ୍ଫଲମ୍। ତତ୍ସର୍ଵଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠକୁଂଡେ ସକୃତ୍ପ୍ଲୁତଃ
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ଜ୍ୟେଷ୍ଠକୁଣ୍ଡରେ ଏକଥର ଡୁବିଲେ, ସେହି ସମସ୍ତ ଫଳ ମଣିଷ ପାଇଯାଏ।
କିମତ୍ର ବହୁନୋକ୍ତେନ କ୍ଷେତ୍ରଂ ତୀର୍ଥଂ ଗତିଶ୍ଶୁଭା। ଯେନୈତତ୍ତ୍ରିତଯଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ତା ତେନ ଗତିଃ ପରା
ଏଠାରେ ବହୁ କଥା କହିବାକୁ କିଛି ନାହିଁ। କ୍ଷେତ୍ର, ତୀର୍ଥ ଓ ଶୁଭ ଗତି—ଏହି ତିନିଟି ଯେଉଁଠି ମିଳେ, ସେଠି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶା ମିଳେ।
କାଲେ କ୍ଷେତ୍ରେ ତଥା ତୀର୍ଥେ ସ୍ନାତ୍ଵା ହୁତ୍ଵାପି ତତ୍ର ଯଃ। ପ୍ରଯଚ୍ଛତେ ଦ୍ଵିଜାଯାର୍ଥଂ ସୋନଂତଂ ସୁଖମଶ୍ନୁତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଠିକ୍ ସମୟରେ, କ୍ଷେତ୍ର ଓ ତୀର୍ଥରେ, ସ୍ନାନ କରି, ହୋମ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ଅନନ୍ତ ସୁଖ ଉପଭୋଗ କରେ।
କାର୍ତ୍ତିକେ ମାସି ଶୁକ୍ଲେ ଚ ଵୈଶାଖେ ଶଶିଭୂଷଣେ। ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ କାଲେ ଚ କୁରୁଜାଂଗଲେ
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ, ଚନ୍ଦ୍ରଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ବୈଶାଖରେ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ସମୟରେ, ଏବଂ କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଭୂମିରେ—
କ୍ଷେତ୍ରେଷ୍ଵେତେଷୁ ତୀର୍ଥାନି ଯାନ୍ଯୁକ୍ତାନି ମୁନୀଶ୍ଵରୈଃ। ତେଷାଂ ପୁଣ୍ଯତମଂ ତୀର୍ଥମିଦମାହ ପିତାମହଃ
ଏହି କ୍ଷେତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମହାମୁନିମାନେ ଯେଉଁ ତୀର୍ଥର କଥା କହିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପିତାମହ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସବୁଠାରୁ ପୁଣ୍ୟମୟ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।
କୁଂଡେ ତୁ ମଧ୍ଯମେ ସ୍ନାତ୍ଵା କାର୍ତିକ୍ଯାଂ ଯଃ ପୁମାନ୍ଦ୍ଵିଜେ। ପ୍ରଯଚ୍ଛତେ ଚାପି ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ସୋଶ୍ଵମେଧମଵାପ୍ନୁଯାତ୍
ମଧ୍ୟକୁଣ୍ଡରେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ସ୍ନାନ କରି, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଧନ ଦାନ କରିଥିବା ମଣିଷ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଏ।
ଏଵଂ କନିଷ୍ଠକେପ୍ଯତ୍ର କୁଂଡେ ସ୍ନାତ୍ଵା ସମାଧିନା। ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଵିପ୍ରାଯ ସୁରୂପାମପି ଶାଲିକାମ୍
ଏଠି କନିଷ୍ଠ କୁଣ୍ଡରେ ମଧ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଧ୍ୟାନସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୋଭାମୟ ଚାଉଳ ଦାନ କରେ,
ସ ପ୍ରଯାତି ନରଃ କ୍ଷିପ୍ରମଗ୍ନିଲୋକଂ ମନୋରମମ୍। ତ୍ରିଃସପ୍ତକୁଲସଂଯୁକ୍ତୋ ଭୁଂକ୍ତେ ତତ୍ର ମହାଫଲମ୍
ସେ ମଣିଷ ଶୀଘ୍ରେ ମନୋହର ଅଗ୍ନିଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚେ, ଏବଂ ତିନି ସପ୍ତ କୁଳ ସହିତ ସେଠି ବଡ଼ ଫଳ ଉପଭୋଗ କରେ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵପ୍ରଯତ୍ନେନ ଗମନାଯ ମତିଃ ସ୍ଥିରା। ପୁରୁଷେଣ ତୁ କର୍ତଵ୍ଯା ପୁଷ୍କରାଵାପ୍ତଯେ ଶୁଭା
ସେହିପାଇଁ, ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସରେ, ମଣିଷଙ୍କର ମନ ପୁଷ୍କରକୁ ଯିବାପାଇଁ ଦୃଢ଼ ରହିବା ଉଚିତ।
ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରାଚୀ ଯତ୍ର ସରସ୍ଵତୀ। ମତିଃ ସ୍ମୃତିଃ ଶୁଭା ପ୍ରଜ୍ଞା ମେଧା ବୁଦ୍ଧିର୍ଦଯାପରା
ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ପହଞ୍ଚି, ଯେଉଁଠି ପୂର୍ବଦିଗକୁ ସରସ୍ବତୀ ବହେ, ସେଠି ଶୁଭ ମନ, ସ୍ମୃତି, ପ୍ରଜ୍ଞା, ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଦୟା ମିଳେ।
ସରସ୍ଵତ୍ଯାସ୍ତୁ ପର୍ଯାଯାଷ୍ଷଡେତେ ସଂପ୍ରକୀର୍ତିତାଃ। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଯତ୍ରାସୌ ପ୍ରାଚୀଭୂତା ସରସ୍ଵତୀ
ସରସ୍ବତୀଙ୍କର ଏହି ଛଅଟି ନାମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ଭାବରେ କୁହାଯାଇଛି। ସେଠାରୁ ଆରମ୍ଭ କରି, ଯେଉଁଠି ସରସ୍ବତୀ ପୂର୍ବଦିଗକୁ ବହିଥିଲେ—
ତତ୍ରସ୍ଥଂ ତଜ୍ଜଲଂ ଯେପି ପଶ୍ଯଂତି ତଟସଂସ୍ଥିତାଃ। ତେପ୍ଯଶ୍ଵମେଧସ୍ଯଫଲଂ ଲଭଂତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ସେଠାରେ ତଟରେ ଦଢ଼ି ଯେମାନେ ସେଇ ପାଣିକୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଆନ୍ତି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଯୋଵତୀର୍ଯ ପୁନସ୍ତତ୍ର କଶ୍ଚିତ୍ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍। ନରଃ ସମାଧିଯୁକ୍ତୋ ଵୈ ବ୍ରହ୍ମଣୋନୁଚରୋ ଭଵେତ୍
ଯଦି କେହି ଏହି ନଦୀକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ପୁଣିଥରେ ଏଠାରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ଲୋକ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ସେବକ ହୁଏ।
ଶାକାଦିନାପି ହି ପିତୄନ୍ଯସ୍ତତ୍ରାର୍ଚଯତେ ନରଃ। ସୋପ୍ଯେତି ଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାଂସ୍ତେଷାମେଵାନୁଭାଵତଃ
ଯଦି କେହି ସେଠାରେ ଶାକ ଓ ଏପରି ସାଧାରଣ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ, ସେମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର କୃପାରେ ବଡ଼ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଯେ ପୁନର୍ଵିଧିନା ତତ୍ର ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ କୁର୍ଵଂତି ମାନଵାଃ। ତେ ନଯଂତି ପିତୄନ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ନରକାଦପି ଦୁଃଖଦାତ୍
ଯେଉଁ ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ସେଠାରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ନରକର ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାନ୍ତି।
ତୃପ୍ଯଂତି ପିତରସ୍ତସ୍ଯ ଯସ୍ତତ୍ର କୁଶମିଶ୍ରିତମ୍। ସ୍ନାତ୍ଵା ପ୍ରଯଚ୍ଛତେ ତୋଯଂ ପୂତଂ ତେଷାଂ ତିଲାନ୍ଵିତମ୍
ଯିଏ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, କୁଶ ଓ ତିଳ ମିଶିତ ପବିତ୍ର ପାଣି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ, ତାଙ୍କର ପିତୃମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
ସର୍ଵେଷାମେଵ ତୀର୍ଥାନାମିଦମେଵାଧିକଂ ସ୍ମୃତମ୍। ଆଦିତୀର୍ଥମିଦଂ ତସ୍ମାତ୍ତୀର୍ଥାନାଂ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତମ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏହିଠାରୁ ଏହାକୁ ପ୍ରଥମ ତୀର୍ଥ ଓ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଧର୍ମାପଵର୍ଗଯୋଃନକ୍ରୀଡାନନିଧିଭୂତମଵସ୍ଥିତମ୍। ସରସ୍ଵତ୍ଯାନପୁନଶ୍ଚୈଵନସମେତଂନଗୁଣଵତ୍ତରମ୍
ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷର ଧନଭଣ୍ଡାର ଭାବରେ ଏହା ଅବସ୍ଥିତ। ସରସ୍ବତୀଙ୍କ ଏହି ସଙ୍ଗମଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ତୀର୍ଥ ଆଉ କୌଣସି ନାହିଁ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଚତୁର୍ଣାମପି ଦାଯକମ୍। ଯେପ୍ଯତ୍ର ମଲନାଶାଯ ପୁମାଂସୋ ଵିଵିଶୁର୍ଜଲମ୍
ଯେଉଁ ପୁରୁଷମାନେ ଏଠାର ପାଣିକୁ ମଳ ନାଶ ପାଇଁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଆନ୍ତି।
ଗୋପ୍ରଦାନସମଂ ତେଷାଂ ସୁଖେନୈଵ ଫଲଂ ଭଵେତ୍। ସୁଵର୍ଣଦାନେନ ସମମେଵମାହୁର୍ମନୀଷିଣଃ
ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ପୁଣ୍ୟର ଫଳ ଗାଁ ଦାନ କରିବା ସମାନ ସହଜରେ ମିଳେ। ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି, ଏହା ସୁନା ଦାନ ସମାନ ମଧ୍ୟ ଅଟେ।
ତର୍ପଣାତ୍ପିଣ୍ଡଦାନାଚ୍ଚ ନରକେଷ୍ଵପି ସଂସ୍ଥିତାଃ। ସ୍ଵର୍ଗଂ ପ୍ରଯାନ୍ତି ପିତରସ୍ତତ୍ର ପୁତ୍ରେଣ ତାରିତାଃ
ଏଠାରେ ତର୍ପଣ ଓ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ, ନରକରେ ଥିବା ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁଅଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ପୁଷ୍କରେପି ସରସ୍ଵତ୍ଯାଂ ଯେ ପିବନ୍ତି ଜଲଂ ଜନାଃ। ତେ ଲଭନ୍ତେଽକ୍ଷଯାନ୍ଲୋକାନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଶ୍ଵେଶଵଂଦିତାନ୍
ପୁଷ୍କରରେ ସରସ୍ବତୀ ନଦୀର ପାଣି ପିଇଥିବା ଲୋକମାନେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଅକ୍ଷୟ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ସ୍ଵର୍ଗନିଶ୍ରେଣିକାଭୂତା ପୁଷ୍କରେ ଚ ସରସ୍ଵତୀ। ସା ପୁଣ୍ଯଵଦ୍ଭିସ୍ସଂପ୍ରାପ୍ତୁଂ ପୁଂଭିଶ୍ଶକ୍ଯା ମହାନଦୀ
ପୁଷ୍କରରେ ସରସ୍ବତୀ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଏକ ସିଢ଼ି ହୁଏ। ସେଇ ମହାନଦୀ କେବଳ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକମାନେ ପାଇପାରନ୍ତି।
ମୁନିଭର୍ଧର୍ମତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞୈସ୍ତତ୍ର ତତ୍ର ନିଷେଵିତା। ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵତ୍ର ସା ଦେଵୀ ପଵିତ୍ରା ସର୍ଵତସ୍ସ୍ଥିତା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି। ତେଣୁ ସେଇ ଦେବୀ ସମସ୍ତଠାରେ ପବିତ୍ର ଓ ବ୍ୟାପ୍ତ ଅଛନ୍ତି।
ପୁଷ୍କରେ ତୁ ଵିଶେଷେଣ ପୂତାତ୍ପୂତତମା ହି ସା। ନଦୀ ସରସ୍ଵତୀ ପୁଣ୍ଯା ସୁଲଭା ଜଗତି ସ୍ଥିତା
କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବାଧିକ ପବିତ୍ର। ସରସ୍ବତୀ ପବିତ୍ର ନଦୀ ସହଜରେ ପୃଥିବୀରେ ମିଳେ।
ଦୁର୍ଲଭା ସା କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ପ୍ରଭାସେ ପୁଷ୍କରେ ତଥା। ତତ୍ତୀର୍ଥଂ ସର୍ଵତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରଂ ଵିହିତଂ ଭୁଵି
ସେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର, ପ୍ରଭାସ ଓ ପୁଷ୍କରରେ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ତୀର୍ଥ ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ବୋଲି ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମମୋକ୍ଷାଣାଂ ଚତୁର୍ଣାମପି ସାଧକମ୍। ପ୍ରାଚୀଂ ସରସ୍ଵତୀଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯୋନ୍ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ହି ମାର୍ଗତେ
ପୂର୍ବଦିଗର ସରସ୍ବତୀକୁ ପାଇଲେ ଧର୍ମ, ଧନ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ଚାରିଟି ଲକ୍ଷ୍ୟ ସାଧିତ ହୁଏ। ଯିଏ ଏହା ପରେ ଆଉ ତୀର୍ଥ ଖୋଜେ—
ସ କରସ୍ଥଂ ସମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ହ୍ଯମୃତଂ ଵିଷମିଚ୍ଛତି। ଜ୍ଯେଷ୍ଠେ ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ପ୍ରଯାଗସ୍ଯ ମଧ୍ଯମେ ମଧ୍ଯମା ସ୍ମୃତା
ସେ ହାତରେ ରହିଥିବା ଅମୃତକୁ ଛାଡ଼ି, ବିଷ ଚାହେ। ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପୂର୍ବ ତୀର୍ଥକୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ, ମଧ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ମଧ୍ୟମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ତତୋ ଗଚ୍ଛେତ୍କନୀଯାଂସଂ ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ତ୍ରିଷ୍ଵପ୍ଯେତେଷୁ ସ୍ନାଯୀତ କୁର୍ଯାଚ୍ଚାପି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ତାପରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ଛୋଟ ଅଂଶଟିକୁ ଡାହାଣପଟେ ରଖି, ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ପରିକ୍ରମା କରିବା ଉଚିତ୍। ଏହି ତିନୋଟିରେ ସ୍ନାନ କରିବା ସହିତ ପରିକ୍ରମା ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ୍।
ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ପିତୃଭ୍ଯୋ ଯସ୍ତୋଯଂ ତେଷାଂ ତିଲାନ୍ଵିତମ୍। ତେପି ତୁଷ୍ଟାଃ ପୁନସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତ୍ଯମିତଂ ଫଲମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ତିଳ ମିଶିତ ପାଣି ପିତୃମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଖୁସି ହେଲେ ପୁନି ସେଉଁଠି ଅସୀମ ଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି।