ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ପୁନରହଂ ପ୍ରଯାସି କୁତ୍ର ମେ ସଖି। ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଗଂଗା ପ୍ରୋଵାଚ ମଧୁରାଂ ଗିରମ୍
'ମୁଁ ପୁଣି ତୁମକୁ ଦେଖିବି; କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋ ସଖୀ?' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗଙ୍ଗା ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଯଦୈଵାଯାସ୍ଯସି ପ୍ରାଚୀଂ ଦିଶଂ ମାଂ ପଶ୍ଯସେ ଶୁଭେ। ଵିବୁଧୈସ୍ତ୍ଵଂ ପରିଵୃତା ଦର୍ଶନଂ ତଵ ସଂଶ୍ରଯେ
'ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଆସିବ, ମୋତେ ଦେଖିବ, ଶୁଭେ। ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରହିବେ, ମୁଁ ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି।'
ଉଦଙ୍ମୁଖୀ ତଦା ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଅହଂ ଚୋଦଙ୍ମୁଖୀ ପୁଣ୍ଯା ତ୍ଵଂ ତୁ ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତି
'ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ। ମୁଁ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଗଙ୍ଗା, ତୁମେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀ।'
ତତ୍ର କ୍ରତୁଶତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାନଦାନେନ ସୁଵ୍ରତେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶତାଧିକ ପୁଣ୍ୟ କ୍ରତୁ ସଫଳ ହୁଏ, ଶୁଭ୍ରଚରିତ୍ରା। ଏଵଂ ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ ଯେଉଁଥିରେ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଯେ କରିଷ୍ଯଂତି ମନୁଜା ଵିମୁକ୍ତାସ୍ତ୍ତେ ଋଣୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯଂତି ଵିଚାରୋ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଆଗେଇଯିବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ଗଂଗା ପୁନର୍ଦର୍ଶନମସ୍ତୁ ତେ। ଗଚ୍ଛ ସ୍ଵମାଲଯଂ ଭଦ୍ରେ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଯାନଘେ
ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ପୁଣି ଦେଖା ପାଅ; ଏବେ ତୁମର ଘରକୁ ଯାଅ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର, ନିର୍ମଳା।'
ଯମୁନାପି ତଥୈଵଂ ସା ଗାଯତ୍ରୀ ଚ ମନୋରମା। ସାଵିତ୍ର୍ଯା ସହିତାଃ ସର୍ଵାଃ ସଖୀଂ ସଂପ୍ରୈଷଯଂସ୍ତଥା
ଏହିଭଳି ଯମୁନା ଓ ମନୋହରା ଗାୟତ୍ରୀ, ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ପଠାଇଦେଲେ।
ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ତାନ୍ଦେଵାନ୍ନଦୀ ଭୂତ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀ। ଉତ୍ତଂକସ୍ଯାଶ୍ରମପଦ ଉଦ୍ଭୂତା ସା ମନସ୍ଵିନୀ
ତାପରେ ସେଇ ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସରସ୍ୱତୀ ମନୋବଳଶାଳି ନଦୀ ରୂପେ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅଧସ୍ତାତ୍ପ୍ଲକ୍ଷଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଅଵରୋପ୍ଯ ଚ ତାଂ ତନୁମ୍। ଅଵତୀର୍ଣା ମହାଭାଗା ଦେଵାନାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ତଦା
ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛର ତଳୁ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ରଖି ତଳେ ଅବତରି, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବତାମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପସ୍ତରୁଃ ସୋତ୍ର ସର୍ଵଦେଵୈସ୍ତୁ ଵଂଦିତଃ। ସଂସେଵ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଫଲହେତୋର୍ମହୋଦଯଃ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପୀ ଗଛଟି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିତ୍ୟ ତାହାକୁ ଫଳର ଉପକାର ପାଇଁ ସେବନ କରୁଥିଲେ।
ଅନେକଶାଖାଵିତତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖ ଇଵାପରଃ। ତତ୍କୋଟରକୁଟୀକୋଟି ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍
ଅନେକ ଡାଲି ଛାଡ଼ି ଗଛଟି ଚାରିମୁଖା ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାହାର ମୂଳର ଗୁହାରେ ଅନେକ ଦ୍ୱିଜମାନେର ଛୋଟ ଛୋଟ ଘର ଥିଲା।
ଶ୍ରୂଯଂତେ ଵିଵିଧା ଵାଚଃ ସୁରାଣାଂ ରକ୍ତଚେତସାମ୍। ଵନସ୍ପତିରପୁଷ୍ପୋପି ପୁଷ୍ପିତଶ୍ଚୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟ ଥିବା ଦେବମାନେଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଗଛଟି ଫୁଲ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଫୁଲିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଜାତୀଚଂପକଵତ୍ପୁଷ୍ପୈଃ ଶାଖାଲଗ୍ନୈଃ ଶୁକୈଃ ଶୁଭୈଃ। କେତକୀଭିଃ ସୁରଭିଭିରଶୋଭତ ସରିଦ୍ଵରା
ଯାସ୍ମିନ ଓ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ, ଶୁଭ୍ର କେତକୀ ଓ ଶାଖାରେ ଲଗିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଟିଆପାଖି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
କୋକିଲାଭିସ୍ସ ମାଲେଵ ଫେନକୈଃ ପୁଷ୍ପିତେଵ ସା। ହରେଣେଵ ଯଥା ଗଂଗା ପ୍ଲକ୍ଷେଣୈଵ ହି ସା ତଥା
କୋଇଲିମାନେ ମାଳା ପରି, ଝାଗ ଫୁଲ ପରି, ସେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ; ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଚନ୍ଦ୍ର ବା ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ସହିତ ଶୋଭିତ, ସେଉଁପରି।
ତତ୍ରାଂଭସ୍ଥା ତଦା ଦେଵଂ ପ୍ରୋଵାଚାଥ ଜନାର୍ଦନମ୍। ସମର୍ପଯସ୍ଵ ତଂ ଵହ୍ନିଂ ଦେଵାଦେଶଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ସେଠାରେ ଜଳରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କର; ମୁଁ ଦେବମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି।'
ଏଵମୁକ୍ତେନ ସା ତେନ ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁନା ତଦା। ନ ତେ ଦାହଭଯଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାଯଂ ଵହ୍ନିରାଟ୍ସ୍ଵଯମ୍
ତାଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣି, ସେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଜଳିବା ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ଅଗ୍ନିଦେବତାକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ପଶ୍ଚିମଂ ସାଗରଂ ନେତୁଂ ଵାଡଵଜ୍ଵଲନଂ ଶୁଭେ। ଏଵଂ କ୍ରମେଣ ଗଚ୍ଛଂତ୍ଯା ତଦାପଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଶୁଭେ
ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏଭଳି କ୍ରମରେ ଯାଅ; ଏପରି ଭାବରେ ତୁମେ ଜଳକୁ ପହଞ୍ଚିବ।
ତତସ୍ତଂ ଶାତକୁଂଭସ୍ଥଂ କୃତ୍ଵାସୌ ଵଡଵାନଲଂ। ସମର୍ପଯତ ଗୋଵିଂଦଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ମହୋଦରେ
ତାପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ସୁନାର କୁମ୍ଭରେ ରଖି ସରସ୍ୱତୀ ମହାନଦୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସା ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପ୍ରତୀଚ୍ଯଭିମୁଖୀ ଯଯୌ। ଅଂତର୍ଦ୍ଧାନେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ପୁଷ୍କରଂ ସା ମହାନଦୀ
ସେ ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ଏହାକୁ ନେଇ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ମହାନଦୀ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତେ ତସ୍ମିନ୍ସଂଭୂତା ଵିମଲା ସରିତ୍। ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯଂ ଵିପୁଲଂ ସୁରସିଦ୍ଧନିଷେଵିତମ୍
ସେଇ ସୀମା ପାହାଡ଼ରେ, ଶୁଦ୍ଧ ନଦୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ବିଶାଳ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଥିଲା।
ପିତାମହେନ ଯତ୍ରାସୀଦ୍ଯଜ୍ଞସତ୍ରଂ ନିଷେଵିତମ୍। ସିଧ୍ଯର୍ଥଂ ମୁନିମୁଖ୍ଯାନାମାଗତାସୌ ମହାନଦୀ
ଯେଉଁଠାରେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ, ମୁନିମାନେର ସଫଳତା ପାଇଁ ସେଇ ମହାନଦୀ ଶେଉଁଠାରେ ଆସିଥିଲେ।
ଯେଷୁ ତତ୍ର କୃତୋ ହୋମଃ କୁଂଡେଷ୍ଵାସୀଦ୍ଵିରିଂଚିନା। ତାନି ସର୍ଵାଣି ସଂପ୍ଲାଵ୍ଯ ତୋଯେନାପ୍ଯୁଦ୍ଗତା ହି ସା୨୦୦ 1.18.
ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ହୋମ କରିଥିଲେ, ସେଠାର ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡକୁ ନିଜ ଜଳରେ ଭରିଦେଇ, ସେ ନଦୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ତତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରେ ମହାପୁଣ୍ଯା ପୁଷ୍କରେ ସା ତଥୋତ୍ଥିତା। ତେନ ତତ୍ପୂରଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଵାଯୁନା ଜଗଦାଯୁଷା
ସେଇ ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ, ପୁଷ୍କରରେ, ଅତି ପୁଣ୍ୟବତୀ ସରସ୍ବତୀ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ। ସେଠାରେ ସେଉଠି ପୂରଣ ହେବାକୁ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ପ୍ରାଣ ହେଉଥିବା ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଏହା ସଫଳ ହେଇଥିଲା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ସାପି ତତ୍କ୍ଷେତ୍ରମାସାଦ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ପୁଣ୍ଯା ମହାନଦୀ। ସରସ୍ଵତୀ ସ୍ଥିତା ଦେଵୀ ମର୍ତ୍ଯାନାଂ ପାପନାଶିନୀ
ସେଇ ପବିତ୍ର ଏବଂ ପୁଣ୍ୟମୟ ମହାନଦୀ ସରସ୍ବତୀ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବୀ ଭାବେ ସେଠି ବସିଛନ୍ତି, ମଣିଷମାନଙ୍କର ପାପ ନଶ୍ୱ କରନ୍ତି।
ତତ୍ର ଯେ ଶୁଭକର୍ମାଣଃ ପୁଷ୍କରସ୍ଥାଂ ସରସ୍ଵତୀମ୍। ପଶ୍ଯଂତି ତେ ନ ପଶ୍ଯଂତି ସୁଘୋରାଂ ତାମଧୋଗତିଂ
ଯେଉଁମାନେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ ପୁଷ୍କରରେ ବସିଥିବା ସରସ୍ବତୀଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଭୟଙ୍କର ଅଧୋଗତି ଦେଖିବେ ନାହିଁ।
ଯଃ ପୁନସ୍ତତ୍ର ଭାଵେନ ନରଃ ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍। ସ ବ୍ରହ୍ମଲୋକମାସାଦ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମଣା ସହ ମୋଦତେ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଯସ୍ତୁ ଦଦ୍ଯାତ୍ତତ୍ର ଦଧି ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ମନୋରମମ୍। ସୋପ୍ଯଗ୍ନିଲୋକମାସାଦ୍ଯ ଭୁଂକ୍ତେ ଭୋଗାନ୍ସୁଶୋଭନାନ୍
ଯେଉଁଠି ମଣିଷ ଏଠାରେ ମନୋହର ଦହି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ସେ ଅଗ୍ନିଲୋକକୁ ପାଇଁ, ସେଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରେ।
ଵରଂ ପ୍ରାଵରଣଂ ଯୋପି ଭକ୍ତ୍ଯା ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯେ। ସୋପି ସଦ୍ଵସ୍ତ୍ରଦାନସ୍ଯ ଫଲଂ ଦଶଗୁଣଂ ଲଭେତ୍
ଯଦି କେହି ଭକ୍ତିସହିତ ଏଠାରେ ଦ୍ୱିଜକୁ ଉତ୍ତମ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ଦାନର ଦଶଗୁଣ ଫଳ ପାଏ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠକୁଂଡେ ନରଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଯଃ ସଂତର୍ପଯତେ ପିତୄନ୍। ସ ତାନୁଦ୍ଧରତେ ସର୍ଵାନ୍ନରକାଦପି ଶୁଦ୍ଧଧୀଃ
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠକୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିପାରେ।
କ୍ଷେତ୍ରେ ପୈତାମହେ ପୂତେ ପୁଣ୍ଯାଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ସରସ୍ଵତୀମ୍। ନରଃ କିଂ ପ୍ରାର୍ଥଯେଦନ୍ଯତ୍ତୀର୍ଥଂ ବ୍ରହ୍ମସୁତୋବ୍ରଵୀତ୍
ପିତୃପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ପବିତ୍ର ସରସ୍ବତୀକୁ ପାଇଲାପରେ, ଏଠି ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ମଣିଷ ଚାହିଁବ କାହିଁକି? ଏହିପରି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ କହିଥିଲେ।