ମାସୋପଵାସନିରତା ମମ ଭକ୍ତା ଚ ସର୍ଵଦା । କୃଷ୍ଣୋପଵାସସଂଯୁକ୍ତା ମମ ପୂଜାପରାଯଣା
'ସେ ସଦା ପ୍ରତିମାସ ଉପବାସ କରୁଥିଲେ, ସଦା ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିଶୀଳ, କୃଷ୍ଣ ଉପବାସ କରି, ମୋ ପୂଜାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିଲେ।'
ଶରୀରଂ କ୍ଲେଶିତଂ ଚୈଵ ଉପଵାସୈର୍ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଦେଵାନାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ କୁମାରୀଣାଂ ଚ ଭକ୍ତିତଃ
'ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଦେହ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦେବତା, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କୁମାରୀମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା।'
ଗୃହାଦିକଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛଂତୀ ସର୍ଵକାଲଂ ମହାସତୀ । ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ରରତା ସା ତୁ ସର୍ଵକାଲଂ ତୁ ଵୈ ଦ୍ଵିଜ
'ସେ ସଦା ଘରବାଡ଼ି ଦେଇ ଥିଲେ, ସମୟ ସମୟରେ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ।'
ନ ଦତ୍ତା ଭିକ୍ଷୁକେ ଭିକ୍ଷା ବ୍ରାହ୍ମଣା ନ ଚ ତର୍ପିତାଃ
'କିନ୍ତୁ ସେ ଭିକ୍ଷୁକଙ୍କୁ କେବେ ଭିକ୍ଷା ଦେଇନଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନଥିଲେ।'
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ମଯା ଵୈ ଚିଂତିତଂ ଦ୍ଵିଜ । ଶୁଦ୍ଧମସ୍ଯାଃ ଶରୀରଂ ହି ଵ୍ରତୈଃ କୃଚ୍ଛ୍ରୈର୍ନ ସଂଶଯଃ
ଏପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଚିନ୍ତା କଲିଁ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ଦେହ କଠିନ ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ପବିତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି ।
ଅର୍ଚିତୋ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଲୋକଃ କାଯକ୍ଲେଶେନ ଵୈ ତଯା । ନ ଦତ୍ତମନ୍ନଦାନଂ ହି ଯେନ ତୃପ୍ତିଃ ପରା ଭଵେତ୍
ତାଙ୍କ ଦେହର କଷ୍ଟ ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକକୁ ସେ ପୂଜିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରିନାହାନ୍ତି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ତୃପ୍ତି ମିଳେ ।
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଅହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ମର୍ତ୍ଯଲୋକମୁପାଗତଃ । କାପାଲଂ ରୂପମାସ୍ଥାଯ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରେ ଚ ଯାଚିତା
ଏହି କଥା ଜାଣି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ମଣିଷ ଲୋକକୁ ଆସିଲି, ମୁଣ୍ଡ ଧାରଣ କରି ଭିକ୍ଷା ପାତ୍ର ନେଇ ଭିକ୍ଷା ମାଗିଲି ।
କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମାଗତୋ ବ୍ରହ୍ମନ୍କ୍ଵ ଯାସି ଵଦ ମେଽଗ୍ରତଃ । ପୁନରେଵ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଦେହି ଭିକ୍ଷାଂ ଚ ସୁଂଦରି
ସେ ମୋତେ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ କାହିଁକି ଆସିଛ? କେଉଁଠି ଯାଉଛ? ମୋ ସାମ୍ନାରେ କହ।' ପୁନି ମୁଁ କହିଲି, 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋତେ ଭିକ୍ଷା ଦିଅ।'
ତଯା କୋପେନ ମହତା ମୃତ୍ପିଂଡସ୍ତାମ୍ରଭାଜନେ । କ୍ଷିପ୍ତୋ ଯାଵଦହଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ପୁନଃ ସ୍ଵର୍ଗଂ ଗତୋ ଦ୍ଵିଜ
ତାଙ୍କର ବଡ଼ ରୋଷରେ, ସେ ଏକ ମାଟିର ଗୋଲାକୁ ତାମ୍ର ପାତ୍ରରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ପୁଣି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲି ।
ତତଃ କାଲେନ ମହତା ତାପସୀ ସୁମହାଵ୍ରତା । ସଦେହା ସ୍ଵର୍ଗମାଯାତା ଵ୍ରତଚର୍ଯା ପ୍ରଭାଵତଃ
ଏପରେ, ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ, ସେ ବଡ଼ ବ୍ରତବତୀ ତାପସୀ ନିଜ ବ୍ରତର ଶକ୍ତିରେ ଦେହ ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ।
ମୃତ୍ପିଂଡିକାପ୍ରଦାନେନ ଗୃହଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ମନୋରମମ୍ । ସଂଜାତଂ ଚୈଵ ଵିପ୍ରର୍ଷେ ଧାନ୍ଯରାଶି ଵିଵର୍ଜିତମ୍
ମାଟିର ଗୋଲା ଦାନ କରି, ସେ ଏକ ମନୋହର ଘର ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ଧାନ୍ୟ ରାଶି କିଛି ନଥିଲା ।
ଗୃହଂ ଯାଵନ୍ନିରୀକ୍ଷେତ ନ କିଂଚିତ୍ତତ୍ର ପଶ୍ଯତି । ତାଵଦ୍ଗୃହାଦ୍ଵିନିଷ୍କ୍ରାଂତା ମମାଂତେ ଚାଗତା ଦ୍ଵିଜ
ଘର ଭିତରେ ଯେଉଁଯେଉଁଠି ଦେଖିଲେ, କିଛି ଦେଖିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ସେ ଘରୁ ବାହାରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ।
କ୍ରୋଧେନ ମହତାଵିଷ୍ଟମିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ । ମଯା ଵ୍ରତୈଶ୍ଚ କୃଚ୍ଛ୍ରୈଶ୍ଚ ଉପଵାସୈରନେକଶଃ
ବଡ଼ ରୋଷରେ ଭରିଆ, ସେ କହିଲେ, 'ମୁଁ ବହୁ ବ୍ରତ, କଠିନ ତପସ୍ୟା ଓ ଅନେକ ଉପବାସ କରିଛି—'
ପୂଜଯାରାଧିତୋ ଦେଵଃ ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ପାଲକଃ । ନ ତତ୍ର ଦୃଶ୍ଯତେ କିଂଚିଦ୍ଗୃହେ ମମ ଜନାର୍ଦନ
'ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକର ରକ୍ଷକ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜିଛି, ତାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି; ତଥାପି, ମୋ ଘରେ କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ହେ ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ।'
ତତଶ୍ଚୋକ୍ତଂ ମଯା ତସ୍ଯୈ ଗୃହଂ ଗଚ୍ଛ ମହାଵ୍ରତେ । ଆଗମିଷ୍ଯଂତି ସୁତରାଂ କୌତୂହଲ ସମନ୍ଵିତାଃ
ତେଣୁ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ କହିଲି, 'ଘରକୁ ଯାଅ, ହେ ବଡ଼ ବ୍ରତବତୀ; ଅନେକ ଲୋକ ଉତ୍ସୁକତା ସହିତ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବେ ।'
ଦେଵପତ୍ନ୍ଯୋ ହି ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵାଂ ଵିସ୍ମଯାଭିସମନ୍ଵିତାଃ । ଦ୍ଵାରଂ ନୋଦ୍ଘାଟଯ ଵିନା ଷଟ୍ତିଲାପୁଣ୍ଯଵାଚନାତ୍
ଦେବୀମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିବେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଆ; ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବା ବିନା ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ନାହିଁ ।
ଏଵମୁକ୍ତା ମଯା ସା ତୁ ଗତା ଵୈ ମାନୁଷୀ ତଦା । ଅତ୍ରାଂତରେ ସମାଯାତା ଦେଵପତ୍ନ୍ଯଶ୍ଚ ଵାଡଵ
ମୁଁ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ମଣିଷୀ ରୂପେ ଘରକୁ ଗଲେ; ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହେ ବାଡ଼ବ, ଦେବୀମାନେ ଆସିପହଞ୍ଚିଲେ ।
ତାଭିଶ୍ଚ କଥିତଂ ତତ୍ର ତ୍ଵାଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ହି ସମାଗତାଃ । ଦ୍ଵାରମୁଦ୍ଘାଟଯସ୍ଵାଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ପ୍ରପଶ୍ଯାମ ଶୋଭନେ
ସେଠାରେ ଦେବୀମାନେ କହିଲେ, 'ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଛୁ; ଏବେ ଦ୍ୱାର ଖୋଲ, ହେ ଶୋଭାବତୀ, ଯେଉଁଠି ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବା ।'
ମାନୁଷ୍ଯୁଵାଚ- ଯଦି ମଦ୍ଦର୍ଶନଂ କାର୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵାଚ୍ଯଂ ଵିଶେଷତଃ । ଷଟ୍ତିଲାଯା ଵ୍ରତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଦ୍ଵାରୋଦ୍ଘାଟନକାରଣାତ୍
ମଣିଷୀ କହିଲେ—'ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସତ୍ୟ କଥା କହ; ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପାଇଁ ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତର ପୁଣ୍ୟ କଥା କହିବା ଆବଶ୍ୟକ ।'
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ-। ଏକାପିନାଵଦତ୍ତତ୍ର ଷଟ୍ତିଲୈକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଅନ୍ଯଯା କଥିତଂ ତତ୍ର ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ମାନୁଷୀ ମଯା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଦେବୀ ଷଟ୍ତିଳା ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଏହାକୁ ବିବର୍ଣ୍ଣନ କଲେ, ଏହିପରି ଭାବରେ ମୁଁ ମଣିଷୀ ଭାବେ ଦେଖାଯିବାକୁ ଥିଲି ।
ତତୋ ଦ୍ଵାରଂ ସମୁଦ୍ଘାଟ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟା ତାଭିଶ୍ଚ ମାନୁଷୀ । ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ
ତେବେ, ଦ୍ୱାର ଖୋଲିବା ପରେ, ଦେବୀମାନେ ସେ ମଣିଷୀକୁ ଦେଖିଲେ; ସେ କୌଣସି ଦେବୀ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ଅସୁରୀ କିମ୍ବା ନାଗକନ୍ୟା ନୁହଁନ୍ତି ।
ଦୃଷ୍ଟା ପୂର୍ଵଂ ତଥା ନାରୀ ଯାଦୃଶୀଯଂ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ । ଦେଵୀନାମୁପଦେଶେନ ଷଟ୍ତିଲାଯା ଵ୍ରତଂ କୃତମ୍
ଏପରି ନାରୀ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଦେବୀମାନଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ କରାଯାଇଥିଲା ।
ମାନୁଷ୍ଯା ସତ୍ଯଵ୍ରତଯା ଭୁକ୍ତିମୁକ୍ତିଫଲପ୍ରଦମ୍ । ରୂପକାଂତିସମାଯୁକ୍ତା କ୍ଷଣେନ ସମଵାପ ସା
ସତ୍ୟବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିଥିବା ସେ ଜଣେ ମହିଳା, ଏକ କ୍ଷଣରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜସ୍ୱୀତା, ଏବଂ ଭୋଗ ଓ ମୋକ୍ଷର ଫଳ ଲାଭ କଲେ।
ଧନଂ ଧାନ୍ଯଂ ଚ ଵସ୍ତ୍ରାଦି ସୁଵର୍ଣଂ ରୌପ୍ଯମେଵ ଚ । ଭଵନଂ ସର୍ଵସଂପନ୍ନଂ ଷଟ୍ତିଲାଯାଃ ପ୍ରଭାଵତଃ
ଷଟ୍ତିଳା ଦାନର ଶକ୍ତିରେ, ସେ ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ବସ୍ତ୍ର, ସୁନା, ଚାଁଦି ଏବଂ ସମସ୍ତ ସମୃଦ୍ଧି ଥିବା ଘର ଲାଭ କଲେ।
ରୂପକାଂତିସମାଯୁକ୍ତା କ୍ଷଣେନ ସମପଦ୍ଯତ
ସେ ଏକ କ୍ଷଣରେ ଅପୂର୍ବ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ତେଜରେ ଭରିପୁରି ହେଲେ।
ଅତିତୃଷ୍ଣା ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯା ଵିତ୍ତଶାଠ୍ଯଂ ଵିଵର୍ଜଯେତ୍ । ଆତ୍ମଵିତ୍ତାନୁସାରେଣ ତିଲାନ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଦାପଯେତ୍
ଅତି ଲୋଭ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଧନପାଇଁ ଚତୁରତା ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍। ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ତିଳ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ଲଭତେ ଚୈଵମାରୋଗ୍ଯଂ ନରୋ ଜନ୍ମନି ଜନ୍ମନି । ନ ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ନ କଷ୍ଟତ୍ଵଂ ନ ଚ ଦୌର୍ଭାଗ୍ଯମେଵ ଚ 6.42.
ଏଭଳି କରିଲେ, ଏକ ଜନ୍ମରୁ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ମଣିଷ ନିରୋଗ ରହେ; ଦାରିଦ୍ର୍ୟ, କଷ୍ଟ କିମ୍ବା ଅପମୃତ୍ୟୁ କେବେ ଆସେନାହିଁ।
ସଂଭଵେଦ୍ଵୈ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଷଟ୍ତିଲାସମୁପୋଷଣାତ୍ । ଅନେନ ଵିଧିନା ଭୂପ ତିଲଦାତା ନ ସଂଶଯଃ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହିପରି ଷଟ୍ତିଳା ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଲେ, ତିଳ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଫଳ ଲାଭ କରେ।
ମୁଚ୍ଯତେ ପାତକୈଃ ସର୍ଵୈରନାଯାସେନ ମାନଵଃ । ଦାନଂ ଚ ଵିଧିଵତ୍ପାତ୍ରେ ସର୍ଵପାତକନାଶନମ୍ । ନାନର୍ଥଃ କଶ୍ଚିନ୍ନାଯାସଃ ଶରୀରେ ନୃପସତ୍ତମ
ମଣିଷ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ସହଜରେ ମୁକ୍ତି ପାଏ; ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ। ଏଠାରେ କୌଣସି କ୍ଷତି କିମ୍ବା ଶରୀରରେ କଷ୍ଟ ନାହିଁ, ହେ ରାଜା।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଉଵାଚ- ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଵିଜଯାଯାଶ୍ଚ ଶ୍ରୁତଂ କୃଷ୍ଣ ମହତ୍ଫଲମ୍ । ଫାଲ୍ଗୁନସ୍ଯାର୍ଜୁନେ ପକ୍ଷେ ଯନ୍ନାମ୍ନୀ ତାଂ ଵଦାଧୁନା
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମେ ବିଜୟାର ମହିମା ଓ ଏହାର ବଡ଼ ଫଳ ଶୁଣିଛ। ଏବେ ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷରେ ଯାହା ହୁଏ, ତାହାର ନାମ କହ।