ଶୋଭତେ ତନ୍ମୁଖଂ ତସ୍ଯାଃ ଶୋକବାଷ୍ପାଵିଲେକ୍ଷଣଂ। ସିତଂ ଵିକସିତଂ ତଦ୍ଵତ୍ପଦ୍ମଂ ତୋଯକଣୋକ୍ଷିତମ୍
ଦୁଃଖର ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ମୁହଁ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେପରି ଧଳା ଫୁଲିଥିବା ପଦ୍ମ ଜଳବିନ୍ଦୁରେ ଭିଜିଯାଇଛି।
ତତ୍ତଥାଵିଧମାଲୋକ୍ଯ ପିତାମହପୁରସ୍ସରାଃ। ଵିବୁଧାଃ ଶୋକଭାଵସ୍ଯ ସର୍ଵେ ଵଶମୁପାଗତାଃ
ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ପିତାମହଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଶୋକରେ ଭରିଗଲେ।
ସଂସ୍ତଭ୍ଯ ହୃଦଯଂ ତସ୍ଯାଃ ଶୋକସଂତାପିତଂ ତଦା। ପିତାମହସ୍ତାମୁଵାଚ ମା ରୋଦୀର୍ନାସ୍ତି ତେ ଭଯମ୍
ସେତେବେଳେ, ଦୁଃଖରେ ଦଗ୍ଧ ହୃଦୟକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ପିତାମହ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'କନ୍ଦିନାହଁ, ତୁମ ପାଇଁ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ।'
ମାନ ଲାଭଶ୍ଚ ଭଵିତା ତଵ ଦେଵାନୁଭାଵତଃ। ନୀତ୍ଵା କ୍ଷାରୋଦମଧ୍ଯେ ତୁ କ୍ଷିପସ୍ଵ ଜ୍ଵଲନଂ ସୁତେ
ଦେବତାଙ୍କର କୃପାରେ ତୁମେ ମାନ ସମ୍ମାନ ଓ ଲାଭ ପାଇବ। ଜ୍ୱାଳାକୁ ନେଇ ଲବଣ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ ଛାଡ଼ିଦିଅ, ମୋ ଝିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ବାଲା ବାଷ୍ପାକୁଲିତଲୋଚନା। ପ୍ରଣମ୍ଯ ପଦ୍ମଜନ୍ମାନଂ ଗଚ୍ଛାମ୍ଯୁକ୍ତଵତୀ ତୁ ସା
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ ସହିତ ସେ ଝିଅ ପଦ୍ମଜନ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, 'ମୁଁ ଯାଉଛି' ବୋଲି କହି ଚାଲିଗଲା।
ମା ଭୈରୁକ୍ତା ପୁନସ୍ତୈସ୍ତୁ ପିତ୍ରା ଚାପି ତଥୈଵ ସା। ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭଯଂ ହୃଷ୍ଟମନାଃ ପ୍ରଯାତୁଂ ସମଵସ୍ଥିତା
ପୁଣି ତାଙ୍କର ପିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, 'ଭୟ କରନାହଁ।' ସେ ଭୟ ଛାଡ଼ି, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରଯାଣସମଯେ ଶଂଖଦୁଂଦୁଭିନିସ୍ଵନୈଃ। ମଂଗଲାନାଂ ଚ ନିର୍ଘୋଷୈର୍ଜଗଦାପୂରିତଂ ଶୁଭୈଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରସ୍ଥାନ ସମୟରେ, ଶଂଖ ଓ ଢୋଳର ଶୁଭ ଶବ୍ଦ ଏବଂ ମଙ୍ଗଳ ଧ୍ୱନିରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲା।
ସିତାଂବରଧରାଧନ୍ଯା ସିତଚଂଦନମଂଡିତା। ଶରଦଂବୁଜସଚ୍ଛାଯ ତାରହାରଵିଭୂଷିତା
ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧଳା ଚନ୍ଦନରେ ଶୋଭିତ, ଶରତ ପଦ୍ମ ପରି ଚମକୁଥିବା, ତାରା ମାଳାରେ ଅଳଙ୍କୃତ ସେ ଧନ୍ୟା।
ସଂପୂର୍ଣଚଂଦ୍ରଵଦନା ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣା। ଶୁଭାଂ କୀର୍ତିଂ ସୁରେଶସ୍ଯ ପୂରଯଂତୀ ଦିଶୋ ଦଶ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ପରି, ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ର ପରି ଲମ୍ବା, ଦେବତାଙ୍କ ଶୁଭ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ଦଶ ଦିଗରେ ପ୍ରସାରିତ କରୁଥିଲେ।
ସ୍ଵତେଜସା ତଦ୍ଧୃଦଯାନ୍ନିଃସୃତା ଭାସଯଜ୍ଜଗତ୍। ଅନୁଵ୍ରଜନ୍ତୀ ତାଂ ଗଂଗା ତଯୋକ୍ତା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ନିଜ ତେଜରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରୁ ବାହାରି, ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରିଦେଲେ; ଯିବା ସମୟରେ ଗଙ୍ଗା, ସେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵାଂ ପୁନରହଂ ପ୍ରଯାସି କୁତ୍ର ମେ ସଖି। ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ଗଂଗା ପ୍ରୋଵାଚ ମଧୁରାଂ ଗିରମ୍
'ମୁଁ ପୁଣି ତୁମକୁ ଦେଖିବି; କେଉଁଠି ଯାଉଛ, ମୋ ସଖୀ?' ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଗଙ୍ଗା ମଧୁର କଥା କହିଲେ।
ଯଦୈଵାଯାସ୍ଯସି ପ୍ରାଚୀଂ ଦିଶଂ ମାଂ ପଶ୍ଯସେ ଶୁଭେ। ଵିବୁଧୈସ୍ତ୍ଵଂ ପରିଵୃତା ଦର୍ଶନଂ ତଵ ସଂଶ୍ରଯେ
'ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ଆସିବ, ମୋତେ ଦେଖିବ, ଶୁଭେ। ଦେବତାମାନେ ଘେରି ରହିବେ, ମୁଁ ତୁମ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି।'
ଉଦଙ୍ମୁଖୀ ତଦା ଭୂତ୍ଵା ତ୍ଯଜ ଶୋକଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ଅହଂ ଚୋଦଙ୍ମୁଖୀ ପୁଣ୍ଯା ତ୍ଵଂ ତୁ ପ୍ରାଚୀ ସରସ୍ଵତି
'ତୁମେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରି ଦୁଃଖ ଛାଡ଼, ହସୁଥିବା ମୁହଁରେ। ମୁଁ ପବିତ୍ର ଉତ୍ତରମୁଖୀ ଗଙ୍ଗା, ତୁମେ ପୂର୍ବମୁଖୀ ସରସ୍ୱତୀ।'
ତତ୍ର କ୍ରତୁଶତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ନାନଦାନେନ ସୁଵ୍ରତେ। ଶ୍ରାଦ୍ଧଦାନେ ତଥା ନିତ୍ଯଂ ପିତୄଣାଂ ଦତ୍ତମକ୍ଷଯମ୍
ସେଠାରେ ସ୍ନାନ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ଶତାଧିକ ପୁଣ୍ୟ କ୍ରତୁ ସଫଳ ହୁଏ, ଶୁଭ୍ରଚରିତ୍ରା। ଏଵଂ ସେଠାରେ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଓ ଦାନ ଯେଉଁଥିରେ ଦିଆଯାଏ, ସେ ସବୁ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ।
ଯେ କରିଷ୍ଯଂତି ମନୁଜା ଵିମୁକ୍ତାସ୍ତ୍ତେ ଋଣୈସ୍ତ୍ରିଭିଃ। ମୋକ୍ଷମାର୍ଗଂ ଗମିଷ୍ଯଂତି ଵିଚାରୋ ନାତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ
ଯେଉଁ ମାନବମାନେ ତିନି ପ୍ରକାର ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୁକ୍ତିର ପଥରେ ଆଗେଇଯିବେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତାମୁଵାଚ ତତୋ ଗଂଗା ପୁନର୍ଦର୍ଶନମସ୍ତୁ ତେ। ଗଚ୍ଛ ସ୍ଵମାଲଯଂ ଭଦ୍ରେ ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଯାନଘେ
ତାପରେ ଗଙ୍ଗା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ପୁଣି ଦେଖା ପାଅ; ଏବେ ତୁମର ଘରକୁ ଯାଅ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏବଂ ମୋତେ ସ୍ମରଣ କର, ନିର୍ମଳା।'
ଯମୁନାପି ତଥୈଵଂ ସା ଗାଯତ୍ରୀ ଚ ମନୋରମା। ସାଵିତ୍ର୍ଯା ସହିତାଃ ସର୍ଵାଃ ସଖୀଂ ସଂପ୍ରୈଷଯଂସ୍ତଥା
ଏହିଭଳି ଯମୁନା ଓ ମନୋହରା ଗାୟତ୍ରୀ, ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ, ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କ ସଖୀଙ୍କୁ ଏଭଳି ପଠାଇଦେଲେ।
ତତୋ ଵିସୃଜ୍ଯ ତାନ୍ଦେଵାନ୍ନଦୀ ଭୂତ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀ। ଉତ୍ତଂକସ୍ଯାଶ୍ରମପଦ ଉଦ୍ଭୂତା ସା ମନସ୍ଵିନୀ
ତାପରେ ସେଇ ଦେବୀମାନେଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ, ସରସ୍ୱତୀ ମନୋବଳଶାଳି ନଦୀ ରୂପେ ଉତ୍ତଙ୍କଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଅଧସ୍ତାତ୍ପ୍ଲକ୍ଷଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଅଵରୋପ୍ଯ ଚ ତାଂ ତନୁମ୍। ଅଵତୀର୍ଣା ମହାଭାଗା ଦେଵାନାଂ ପଶ୍ଯତାଂ ତଦା
ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛର ତଳୁ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ରଖି ତଳେ ଅବତରି, ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବତାମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଵିଷ୍ଣୁରୂପସ୍ତରୁଃ ସୋତ୍ର ସର୍ଵଦେଵୈସ୍ତୁ ଵଂଦିତଃ। ସଂସେଵ୍ଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜୈର୍ନିତ୍ଯଂ ଫଲହେତୋର୍ମହୋଦଯଃ
ସେଠାରେ ବିଷ୍ଣୁ ରୂପୀ ଗଛଟି ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଦ୍ୱିଜମାନେ ନିତ୍ୟ ତାହାକୁ ଫଳର ଉପକାର ପାଇଁ ସେବନ କରୁଥିଲେ।
ଅନେକଶାଖାଵିତତଶ୍ଚତୁର୍ମୁଖ ଇଵାପରଃ। ତତ୍କୋଟରକୁଟୀକୋଟି ପ୍ରଵିଷ୍ଟାନାଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍
ଅନେକ ଡାଲି ଛାଡ଼ି ଗଛଟି ଚାରିମୁଖା ବ୍ରହ୍ମା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ତାହାର ମୂଳର ଗୁହାରେ ଅନେକ ଦ୍ୱିଜମାନେର ଛୋଟ ଛୋଟ ଘର ଥିଲା।
ଶ୍ରୂଯଂତେ ଵିଵିଧା ଵାଚଃ ସୁରାଣାଂ ରକ୍ତଚେତସାମ୍। ଵନସ୍ପତିରପୁଷ୍ପୋପି ପୁଷ୍ପିତଶ୍ଚୋପଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ସେଠାରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟ ଥିବା ଦେବମାନେଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ୱର ଶୁଣାଯାଉଥିଲା; ଗଛଟି ଫୁଲ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଫୁଲିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଜାତୀଚଂପକଵତ୍ପୁଷ୍ପୈଃ ଶାଖାଲଗ୍ନୈଃ ଶୁକୈଃ ଶୁଭୈଃ। କେତକୀଭିଃ ସୁରଭିଭିରଶୋଭତ ସରିଦ୍ଵରା
ଯାସ୍ମିନ ଓ ଚମ୍ପକ ଫୁଲ, ଶୁଭ୍ର କେତକୀ ଓ ଶାଖାରେ ଲଗିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଟିଆପାଖି ଦ୍ୱାରା ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।
କୋକିଲାଭିସ୍ସ ମାଲେଵ ଫେନକୈଃ ପୁଷ୍ପିତେଵ ସା। ହରେଣେଵ ଯଥା ଗଂଗା ପ୍ଲକ୍ଷେଣୈଵ ହି ସା ତଥା
କୋଇଲିମାନେ ମାଳା ପରି, ଝାଗ ଫୁଲ ପରି, ସେ ଶୋଭା ପାଉଥିଲେ; ଯେପରି ଗଙ୍ଗା ଚନ୍ଦ୍ର ବା ପ୍ଲକ୍ଷ ଗଛ ସହିତ ଶୋଭିତ, ସେଉଁପରି।
ତତ୍ରାଂଭସ୍ଥା ତଦା ଦେଵଂ ପ୍ରୋଵାଚାଥ ଜନାର୍ଦନମ୍। ସମର୍ପଯସ୍ଵ ତଂ ଵହ୍ନିଂ ଦେଵାଦେଶଂ କରୋମ୍ଯହମ୍
ସେଠାରେ ଜଳରେ ଦଢ଼ିଆ ଥିବାବେଳେ, ସେ ଦେବ ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସେ ଅଗ୍ନିକୁ ଅର୍ପଣ କର; ମୁଁ ଦେବମାନେଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପୂରଣ କରିବି।'
ଏଵମୁକ୍ତେନ ସା ତେନ ପ୍ରତ୍ଯୁକ୍ତା ଵିଷ୍ଣୁନା ତଦା। ନ ତେ ଦାହଭଯଂ ତ୍ଯାଜ୍ଯସ୍ତ୍ଵଯାଯଂ ଵହ୍ନିରାଟ୍ସ୍ଵଯମ୍
ତାଙ୍କ ଏହି କଥାକୁ ଶୁଣି, ସେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଜଳିବା ଭୟ କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ; ଏହି ଅଗ୍ନିଦେବତାକୁ ତୁମେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ପଶ୍ଚିମଂ ସାଗରଂ ନେତୁଂ ଵାଡଵଜ୍ଵଲନଂ ଶୁଭେ। ଏଵଂ କ୍ରମେଣ ଗଚ୍ଛଂତ୍ଯା ତଦାପଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଶୁଭେ
ପଶ୍ଚିମ ସାଗରକୁ ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ନେଇଯିବା ପାଇଁ, ଭାଗ୍ୟବତୀ, ଏଭଳି କ୍ରମରେ ଯାଅ; ଏପରି ଭାବରେ ତୁମେ ଜଳକୁ ପହଞ୍ଚିବ।
ତତସ୍ତଂ ଶାତକୁଂଭସ୍ଥଂ କୃତ୍ଵାସୌ ଵଡଵାନଲଂ। ସମର୍ପଯତ ଗୋଵିଂଦଃ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ମହୋଦରେ
ତାପରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଏହି ବଡ଼ ଅଗ୍ନିକୁ ସୁନାର କୁମ୍ଭରେ ରଖି ସରସ୍ୱତୀ ମହାନଦୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସା ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପ୍ରତୀଚ୍ଯଭିମୁଖୀ ଯଯୌ। ଅଂତର୍ଦ୍ଧାନେନ ସଂପ୍ରାପ୍ତା ପୁଷ୍କରଂ ସା ମହାନଦୀ
ସେ ସୁନ୍ଦର କଟିବତୀ, ଏହାକୁ ନେଇ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ତାଙ୍କ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ମହାନଦୀ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତେ ତସ୍ମିନ୍ସଂଭୂତା ଵିମଲା ସରିତ୍। ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯଂ ଵିପୁଲଂ ସୁରସିଦ୍ଧନିଷେଵିତମ୍
ସେଇ ସୀମା ପାହାଡ଼ରେ, ଶୁଦ୍ଧ ନଦୀ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ବିଶାଳ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟ ଦେବତା ଓ ସିଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ ହେଉଥିଲା।