ଭଵତା ଚ କ୍ଷମା କାର୍ଯା ରୁଦ୍ରେଣ ସହ ଦୈଵତୈଃ। କୃତେ ଯୁଗାଵସାନେ ତୁ ସମାପ୍ତିଂ ଚକ୍ରତୌ ଗତେ
ଆପଣ ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ହେଲା ପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ।
ମଯା ଚ ପ୍ରେଷିତା ଯୂଯମେତେ ଚ ଦନୁପୁଂଗଵାଃ। ସଂଧିର୍ଵା ଵିଗ୍ରହୋ ଵାପି ସର୍ଵୈଃ କାର୍ଯସ୍ତଦୈଵ ହି
ମୁଁ ଆପଣ ଓ ଏହି ଦାନବମାନେକୁ ପଠାଇଛି; ସମୟ ଆସିଲେ ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପୁନସ୍ତାନ୍ଦାନଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଵାକ୍ଯମାହ ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭୁଃ। ଦାନଵୈର୍ନ ଵିରୋଧୋତ୍ର ଯଜ୍ଞେ ମମ କଥଂଚନ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଦାନବମାନେକୁ କହିଲେ: 'ମୋ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନେ ସହିତ କେହି ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।'
ମୈତ୍ରଭାଵସ୍ଥିତା ଯୂଯମସ୍ମତ୍କାର୍ଯେ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ସର୍ଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମଃ ଶାସନଂ ତେ ପିତାମହ
ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମେ ସଦା ମିତ୍ରତା ରଖିବା ଉଚିତ । ଦାନବମାନେ କହିଲେ: 'ପିତାମହ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ସବୁ କାମ କରିବା ।'
ଅସ୍ମାକମନୁଜା ଦେଵା ଭଯଂ ତେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଏତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ତଦା ତେଷାଂ ପରିତୁଷ୍ଟଃ ପିତାମହଃ
ଦେବତାମାନେ ଆମର ଅନୁସୂତି, ସେମାନେ କୌଣସି ଭୟରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କର ପିତାମହ ଖୁସି ହେଲେ।
ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠତାଂ ତେଷାମୃଷିକୋଟିରୁପାଗତା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୈତାମହଂ ଯଜ୍ଞଂ ତେଷାଂ ପୂଜାଂ ତୁ କେଶଵଃ
ସେମାନେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବାବେଳେ, ବହୁ ଋଷିମାନେ ଆସିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶୁଣି, କେଶବ ସେମାନଙ୍କର ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଆସନାନି ଦଦୌ ତେଷାଂ ତଦା ଦେଵଃ ପିନାକଧୃତ୍। ଵସିଷ୍ଠୋର୍ଘଂ ଦଦୌ ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିଚୋଦିତଃ
ତାପରେ ପିନାକଧାରୀ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ବସିଷ୍ଠ ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ।
ଗାମର୍ଘଂ ଚ ତତୋ ଦତ୍ଵା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶଲମଵ୍ଯଯମ୍। ନିଵେଶଂ ପୁଷ୍କରେ ଦତ୍ଵା ସ୍ଥୀଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଗୋ-ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ-ଅବସ୍ଥା ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ପୁଷ୍କରରେ ନିବାସ ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ।'
ତତସ୍ତେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଜଟାଜିନଧରାସ୍ତଥା। ଶୋଭଯଂତଃ ସରଃଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗଙ୍ଗାମିଵ ଦିଵୌକସଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସରୋବରକୁ ଶୋଭା ଦେଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମୁଂଡାଃ କାଷାଯିଣଶ୍ଚୈକେ ଦୀର୍ଘଶ୍ମଶ୍ରୁଧରାଃ ପରେ। ଵିରଲୈର୍ଦଶନୈଃ କେଚିଚ୍ଚିପିଟାକ୍ଷାସ୍ତଥା ପରେ
କିଛି ମୁଣ୍ଡା ଓ କାଷାୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦାଡ଼ି ରଖିଥିଲେ। କିଛି ମାନେ ଦାନ୍ତ ଅଳ୍ପ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚକୁ ଫୁଲିଥିଲେ।
ବୃହତ୍ତନୂଦରାଃ କେପି କେକରାକ୍ଷାସ୍ତଥାପରେ। ଦୀର୍ଘକର୍ଣା ଵିକର୍ଣାଶ୍ଚ କର୍ଣୈଶ୍ଚ ତ୍ରୁଟିତାସ୍ତଥା
କିଛି ମାନେ ବଡ଼ ଶରୀର ଥିଲେ, କିଛି ମାନେ ଚକୁ ଫୁଲିଥିଲେ; କିଛି ଦୀର୍ଘ କଣ ଥିଲେ, କିଛି ଭଙ୍ଗା କଣ ଓ କିଛି ଫାଟିଥିବା କଣ ଥିଲେ।
ଦୀର୍ଘଫାଲା ଵିଫାଲାଶ୍ଚ ସ୍ନାଯୁଚର୍ମାଵଗୁଂଠିତାଃ। ନିର୍ଗତଂ ଚୋଦରଂ ତେଷାଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାଂ୧୦୦ 1.18.
କିଛି ଦୀର୍ଘ କପାଳ ଥିଲେ, କିଛି ଅସ୍ଥିର କପାଳ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଗଠି ଓ ଚର୍ମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କର ଉଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପୁଷ୍କରଂ ତୀର୍ଥଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସମଂତତଃ। ତୀର୍ଥଲୋଭାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତସ୍ଯ ତୀରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଚମକୁଥିବା ଦେଖି, ତୀର୍ଥର ଆକର୍ଷଣରେ ମାନବବାଘମାନେ ତାହାର ତୀରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଵାଲଖିଲ୍ଯା ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯଶ୍ମକୁଟ୍ଟାସ୍ତଥାପରେ। ଦଂତୋଲୂଖଲିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସଂପ୍ରକ୍ଷାଲାସ୍ତଥାପରେ
ଏଠାରେ ବାଲଖିଲ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଥିଲେ, କିଛି ପଥର କୁଟୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମୁଖର ଚବୁଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ଶୁଧ୍ଧି ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷା ଜଲାହାରାଃ ପର୍ଣାହାରାସ୍ତଥାପରେ। ନାନା ନିଯମଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ତଥା ସ୍ଥଂଡିଲଶାଯିନଃ
କିଛି ମାନେ ବାୟୁ ଖାଇଥିଲେ, କିଛି ଜଳ ଖାଇଥିଲେ, କିଛି ପତ୍ର ଖାଇଥିଲେ; ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, କିଛି ମାନେ ମାଟିରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ସରସ୍ଯସ୍ମିନ୍ମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରୂପାସ୍ଯାଃ କ୍ଷଣାଦଭୁଃ। କିମେତଦିତି ଚିଂତ୍ଯାଥ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ସରୋବରରେ ମୁହଁ ଦେଖି, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ହେଲେ; 'ଏହା କଣ?' ଭାବି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ଦର୍ଶନେନ ମୁଖସ୍ଯେହ ସୁରୂପତା। ମୁଖଦର୍ଶନମିତ୍ଯେଵ ନାମ କୃତ୍ଵା ତୁ ତାପସାଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ସୁନ୍ଦର ହେଲା; ଏହିପରି ତାପସମାନେ ଏହାକୁ 'ମୁହଁ ଦେଖିବା' ନାମ ଦେଲେ।
ସ୍ନାତା ନିଯମଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ସୁରୂପାସ୍ତେ ତଦାଭଵନ୍। ଦେଵପୁତ୍ରୋପମା ଜାତା ଅନୌପମ୍ଯ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ
ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ହେଲେ; ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଅତିଶୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲେ।
ଶୋଭମାନା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଵନୌକସଃ। ଯଜ୍ଞୋପଵୀତମାତ୍ରେଣ ଵ୍ଯଭଜଂସ୍ତୀର୍ଥମଂଜସା
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ନିବାସୀ ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ; ଏକା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥକୁ ବିଭଜନ କରିଥିଲେ।
ଜୁହ୍ଵତଶ୍ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ କ୍ରିଯାଃ। ଚିଂତଯଂତୋ ହି ରାଜେଂଦ୍ର ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷାଃ
ସେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ।
ନ ଯାସ୍ଯାମୋ ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଭାଵେତ୍ଵିଦଂ ସରଃ। ଜ୍ଯେଷ୍ଠପୁଷ୍କରମିତ୍ଯେଵ ନାମ ଚକ୍ରୁର୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ଆମେ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥକୁ ଯିବାନାହିଁ; ଏହି ସରୋବର ସବୁଠୁ ବଡ଼। ଦ୍ୱିଜମାନେ ଏହାକୁ 'ବଡ଼ ପୁଷ୍କର' ନାମ ଦେଲେ।
ତତ୍ର କୁବ୍ଜାନ୍ବହୂନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ଥିତାଂସ୍ତୀର୍ଥସମୀପତଃ। ବଭୂଵୁର୍ଵିସ୍ମିତାସ୍ତତ୍ର ଜନା ଯେ ଚ ସମାଗତାଃ
ଏଠାରେ ତୀର୍ଥ ସମୀପରେ ବହୁ କୁବ୍ଜମାନେ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଯେଉଁମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
ଦତ୍ଵା ଦାନଂ ଦ୍ଵିଜାତିଭ୍ଯୋ ଭାଂଡାନି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସରସ୍ଵତୀଂ ପ୍ରାଚୀଂ ସ୍ନାତୁକାମା ଦ୍ଵିଜାଗତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରକାର ପ୍ରକାର ଦାନ ଓ ସାମଗ୍ରୀ ଦେଇ, ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ସରସ୍ବତୀ ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସରସ୍ଵତୀତୀର୍ଥଵରା ନାନାଦ୍ଵିଜଗଣୈର୍ଯୁତା। ବଦରେଂଗୁଦକାଶ୍ମର୍ଯ ପ୍ଲକ୍ଷାଶ୍ଵତ୍ଥଵିଭୀତକୈଃ
ସରସ୍ବତୀ ନଦୀର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥଗୁଡିକ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରି ରହିଥିଲା, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡିକ ବଦର, ଇଂଗୁଡ଼, କାଶମରୀ, ପ୍ଲକ୍ଷ, ଅଶ୍ୱଥ୍ଥ, ଓ ବିଭୀତକ ଗଛରେ ଶୋଭିତ ହେଇଥିଲା।
ପୌଲୋମୈଶ୍ଚ ପଲାଶୈଶ୍ଚ କରୀରୈଃ ପୀଲୁଭିସ୍ତଥା। ସରସ୍ଵତୀତୀର୍ଥରୁହୈର୍ଧନ୍ଵନୈଃ ସ୍ଯଂଦନୈସ୍ତଥା
ପୌଲୋମ, ପଳାଶ, କରୀର, ପିଲୁ ଗଛ, ସରସ୍ବତୀ ତୀର୍ଥର ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଦ୍ରୁମ, ଏବଂ ସ୍ୟନ୍ଦନ ଗଛରେ ମଧୁର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହେଇଥିଲା।
କପିତ୍ଥୈଃ କରଵୀରୈଶ୍ଚ ବିଲ୍ଵୈରାମ୍ଲାତକୈସ୍ତଥା। ଅତିମୁକ୍ତକପଂଡୈଶ୍ଚ ପାରିଜାତୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତା
କପିତ୍ଥ, କରବୀର, ବିଲ୍ବ, ଅମ୍ଳାତକ, ଅତିମୁକ୍ତ, କଣ୍ଡା ଓ ପାରିଜାତ ଗଛରେ ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ଶୋଭା ପାଇଥିଲା।
କଦଂବଵନଭୂଯିଷ୍ଠା ସର୍ଵସତ୍ଵମନୋରମା। ଵାଯ୍ଵଂବୁଫଲପର୍ଣାଦୈର୍ଦଂତୋଲୂଖଲିକୈରପି
କଦମ୍ବ ଜଙ୍ଗଲ ଅଧିକ ଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ପବନ ଓ ଜଳରେ ଫଳ, ପତ୍ର, ଫୁଲ ହଲେଇଥିବା, ଦନ୍ତୋଲୁଖଳିକ ଗଛରେ ମଧୁର ଭାବରେ ଶୋଭିତ ହେଇଥିଲା।
ତଥାଶ୍ମକୁଟ୍ଟମୁଖ୍ଯୈଶ୍ଚ ଵରିଷ୍ଠୈର୍ମୁନିଭିର୍ଵୃତା। ସ୍ଵାଧ୍ଯାଯଘୋଷସଂଘୁଷ୍ଟା ମୃଗଯୂଥଶତାକୁଲା
ଏହି ସ୍ଥାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୁନିମାନେ, ଅଶ୍ମ କୁଟ୍ଟ ମୁନିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରି ରହିଥିଲା, ଅଧ୍ୟୟନ ଉଚ୍ଚାରଣର ଧ୍ୱନିରେ ଗୁଞ୍ଜିଥିଲା, ଏବଂ ଶତାଧିକ ମୃଗ ଦଳରେ ଭରି ରହିଥିଲା।
ଅହିଂସୈର୍ଧର୍ମପରମୈସ୍ତଥା ଚାତୀଵ ଶୋଭିତା। ସୁପ୍ରଭା କାଂଚନାଖ୍ଯା ଚ ପ୍ରାଚୀ ନଂଦା ଵିଶାଲକା
ଅହିଂସା ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ଲୋକମାନେ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସ୍ଥାନ ଅତି ଶୋଭିତ ହେଇଥିଲା; ଏହି ସ୍ଥାନ ଚମକୁଥିଲା, କାଞ୍ଚନ ନାମରେ, ପୂର୍ବ ନନ୍ଦା ଓ ବିଶାଳକା ନାମରେ ଓ ପରିଚିତ।
ସ୍ରୋତୋଭିଃ ପଂଚଭିସ୍ତତ୍ର ଵର୍ତତେ ପୁଷ୍କରେ ନଦୀ। ପିତାମହସ୍ଯ ସଦସି ଵର୍ତ୍ତମାନେ ମହୀତଲେ
ପୁଷ୍କରରେ ସରସ୍ବତୀ ନଦୀ ପାଞ୍ଚଟି ଧାରାରେ ବହୁଥିଲା, ଯେତେବେଳେ ପୃଥିବୀରେ ପିତାମହଙ୍କର ସଭା ଚାଲିଥିଲା।