କିମେଭିସ୍ତେ ଵରାକୈଶ୍ଚ ଅଦିତେର୍ଗର୍ଭସଂଭଵୈଃ। ଦୈଵତୈର୍ନିହତୈଃ ସର୍ଵୈଃ ପରାଭୂତୈଶ୍ଚ ସର୍ଵଦା
ଏହି ଦୁଃଖୀ ଦେବମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଅଦିତିଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସବୁବେଳେ ଆମ ପାଖରେ ହାରିଯାଆନ୍ତି ଓ ମରିଯାଆନ୍ତି, ଏମାନେ ଆମ ପାଇଁ କଣ ଉପଯୋଗୀ?
ପିତାମହୋସି ସର୍ଵେଷାମସ୍ମାକଂ ଦୈଵତୈଃ ସହ। ତଵ ଯଜ୍ଞସମାପ୍ତୌ ଚ ପୁନରସ୍ମାସୁ ଦୈଵତୈଃ
ଆପଣ ସମସ୍ତଙ୍କର ପିତାମହ, ଆମ ଓ ଦେବମାନେ ସମେତ; ଆପଣଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିରେ, ଦେବମାନେ ପୁଣି ଆମଠାରେ ଫେରିଯାଆନ୍ତୁ ।
ଶ୍ରିଯଂ ପ୍ରତି ଵିରୋଧଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଇଦାନୀଂ ପ୍ରେକ୍ଷଣଂ କୁର୍ମଃ ସହିତାଃ ସର୍ଵଦାନଵୈଃ
ଶ୍ରୀର ନିମିତ୍ତରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିରୋଧ ହେବ; ଏବେ ଆମେ ସମସ୍ତ ଦାନବମାନେ ଏକସାଥିରେ ଦେଖିବାକୁ ରହିବା ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ସଗର୍ଵଂ ତୁ ଵଚସ୍ତେଷାଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵୋ ଜନାର୍ଦନଃ। ଶକ୍ରେଣ ସହିତଃ ଶଂଭୁମିଦମାହ ମହାଯଶାଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସେମାନଙ୍କର ଅହଂକାରି ଉକ୍ତି ଶୁଣି, ମହାପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ଦେବ ଜନାର୍ଦନ, ଶକ୍ରଙ୍କ ସହିତ ଶଂଭୁଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ ।
ଵିଘ୍ନଂ ପ୍ରକର୍ତୁଂ ଵୈ ରୁଦ୍ର ଆଯାତା ଦନୁପୁଂଗଵାଃ। ବ୍ରହ୍ମଣାମଂତ୍ରିତାଶ୍ଚେହ ଵିଘ୍ନାର୍ଥଂ ପ୍ରଯତଂତି ତେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଡାକରେ ଦାନବମାନେ ଓ ରୁଦ୍ର ଏଠାରେ ବିଘ୍ନ ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି; ସେମାନେ ବିଘ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରୟାସ କରୁଛନ୍ତି ।
ଅସ୍ମାଭିସ୍ତୁ କ୍ଷମାକାର୍ଯା ଯାଵଦ୍ଯଜ୍ଞଃ ସମାପ୍ଯତେ। ସମାପ୍ତେ ତୁ କ୍ରତାଵସ୍ମିନ୍ଯୁଦ୍ଧଂ କାର୍ଯଂ ଦିଵୌକସାଂ
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆମେ ଧৈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ; ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ହେଲା ପରେ, ଦେବମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ।
ଯଥାନିର୍ଦାନଵା ଭୂମିସ୍ତଥା କାର୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ। ଜଯାର୍ଥଂ ଚେହ ଶକ୍ରସ୍ଯ ଭଵତା ଚ ମଯା ସହ
ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ, ଯେଉଁଠାରେ ପୃଥିବୀରୁ ଦାନବମାନେ ଦୂର ହେବେ; ଏଠାରେ ଶକ୍ରଙ୍କ ଜୟ ପାଇଁ ଆପଣ ଓ ମୁଁ ଏକସାଥି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ ।
ଦ୍ଵିଜାନାଂ ପରିଵେଷ୍ଟାରୋ ମରୁତଃ ପରିକଲ୍ପିତାଃ। ଦାନଵାନାଂ ଧନଂ ଯଚ୍ଚ ଗୃହୀତ୍ଵା ତଦ୍ଯଜାମହେ
ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କ ପାଇଁ ମରୁତମାନେ ସେବକ ଭାବେ ନିୟୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଦାନବମାନେଙ୍କର ଧନ ନେଇ, ଆମେ ତାହାକୁ ଯଜ୍ଞରେ ଅର୍ପଣ କରିବା ।
ଅତ୍ରାଗତେଷୁ ଵିପ୍ରେଷୁ ଦୁଃଖିତେଷୁ ଜନେଷ୍ଵିହ। ଵ୍ଯଯଂ ତସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମୋ ଦାସଭାଵେ ନିଵେଶିତାଃ
ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆସିଲେ ଓ ଲୋକମାନେ ଦୁଃଖି ହେଲେ, ଆମେ ଦାସ ଭାବେ ରହି, ତାଙ୍କର ଅନ୍ତ କରିବା ।
ଵଦଂତମେଵଂ ତଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ବ୍ରହ୍ମା ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍। ଏତେ ଦନୁସୁତାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧା ଯୁଷ୍ମାକଂ କୋପନେପ୍ସିତାଃ
ଏଭଳି କଥା କହୁଥିବା ବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଏହି ଦନୁପୁତ୍ରମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ଆପଣଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି ।
ଭଵତା ଚ କ୍ଷମା କାର୍ଯା ରୁଦ୍ରେଣ ସହ ଦୈଵତୈଃ। କୃତେ ଯୁଗାଵସାନେ ତୁ ସମାପ୍ତିଂ ଚକ୍ରତୌ ଗତେ
ଆପଣ ରୁଦ୍ର ଓ ଦେବମାନେ ସହିତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧରିବା ଉଚିତ; ଯୁଗ ଶେଷରେ ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ହେଲା ପରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ।
ମଯା ଚ ପ୍ରେଷିତା ଯୂଯମେତେ ଚ ଦନୁପୁଂଗଵାଃ। ସଂଧିର୍ଵା ଵିଗ୍ରହୋ ଵାପି ସର୍ଵୈଃ କାର୍ଯସ୍ତଦୈଵ ହି
ମୁଁ ଆପଣ ଓ ଏହି ଦାନବମାନେକୁ ପଠାଇଛି; ସମୟ ଆସିଲେ ଶାନ୍ତି କିମ୍ବା ଯୁଦ୍ଧ, ସମସ୍ତେ ତାହା ଅନୁଯାୟୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତୁ ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ପୁନସ୍ତାନ୍ଦାନଵାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ଵାକ୍ଯମାହ ସ୍ଵଯଂପ୍ରଭୁଃ। ଦାନଵୈର୍ନ ଵିରୋଧୋତ୍ର ଯଜ୍ଞେ ମମ କଥଂଚନ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ପୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ୱୟଂ ଦାନବମାନେକୁ କହିଲେ: 'ମୋ ଯଜ୍ଞରେ ଦେବମାନେ ସହିତ କେହି ବିରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ ।'
ମୈତ୍ରଭାଵସ୍ଥିତା ଯୂଯମସ୍ମତ୍କାର୍ଯେ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ। ଦାନଵା ଊଚୁଃ। ସର୍ଵମେତତ୍କରିଷ୍ଯାମଃ ଶାସନଂ ତେ ପିତାମହ
ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଆମେ ସଦା ମିତ୍ରତା ରଖିବା ଉଚିତ । ଦାନବମାନେ କହିଲେ: 'ପିତାମହ, ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଆମେ ସବୁ କାମ କରିବା ।'
ଅସ୍ମାକମନୁଜା ଦେଵା ଭଯଂ ତେଷାଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ। ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଏତଚ୍ଛୁତ୍ଵା ତଦା ତେଷାଂ ପରିତୁଷ୍ଟଃ ପିତାମହଃ
ଦେବତାମାନେ ଆମର ଅନୁସୂତି, ସେମାନେ କୌଣସି ଭୟରେ ରହିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ। ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏହି କଥା ଶୁଣି ତାଙ୍କର ପିତାମହ ଖୁସି ହେଲେ।
ମୁହୂର୍ତଂ ତିଷ୍ଠତାଂ ତେଷାମୃଷିକୋଟିରୁପାଗତା। ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପୈତାମହଂ ଯଜ୍ଞଂ ତେଷାଂ ପୂଜାଂ ତୁ କେଶଵଃ
ସେମାନେ କିଛି ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିବାବେଳେ, ବହୁ ଋଷିମାନେ ଆସିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ପୂର୍ବଜଙ୍କ ଯଜ୍ଞ ଶୁଣି, କେଶବ ସେମାନଙ୍କର ପୂଜା ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଆସନାନି ଦଦୌ ତେଷାଂ ତଦା ଦେଵଃ ପିନାକଧୃତ୍। ଵସିଷ୍ଠୋର୍ଘଂ ଦଦୌ ତେଷାଂ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରିଚୋଦିତଃ
ତାପରେ ପିନାକଧାରୀ ଦେବତା ସେମାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଉପଦେଶରେ ବସିଷ୍ଠ ସେମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଲେ।
ଗାମର୍ଘଂ ଚ ତତୋ ଦତ୍ଵା ପୃଷ୍ଟ୍ଵା କୁଶଲମଵ୍ଯଯମ୍। ନିଵେଶଂ ପୁଷ୍କରେ ଦତ୍ଵା ସ୍ଥୀଯତାମିତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ଗୋ-ଅର୍ଘ୍ୟ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କର ଭଲ-ଅବସ୍ଥା ପ୍ରଶ୍ନ କରି, ପୁଷ୍କରରେ ନିବାସ ଦେଲେ ଏବଂ କହିଲେ, 'ଏଠାରେ ରୁହନ୍ତୁ।'
ତତସ୍ତେ ଋଷଯଃ ସର୍ଵେ ଜଟାଜିନଧରାସ୍ତଥା। ଶୋଭଯଂତଃ ସରଃଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଗଙ୍ଗାମିଵ ଦିଵୌକସଃ
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଋଷିମାନେ, ଜଟା ଓ ମୃଗଚର୍ମ ପିନ୍ଧି, ସରୋବରକୁ ଶୋଭା ଦେଲେ, ଯେପରି ଦେବମାନେ ଗଙ୍ଗାକୁ ଶୋଭା ଦେଇଥାନ୍ତି।
ମୁଂଡାଃ କାଷାଯିଣଶ୍ଚୈକେ ଦୀର୍ଘଶ୍ମଶ୍ରୁଧରାଃ ପରେ। ଵିରଲୈର୍ଦଶନୈଃ କେଚିଚ୍ଚିପିଟାକ୍ଷାସ୍ତଥା ପରେ
କିଛି ମୁଣ୍ଡା ଓ କାଷାୟ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ଦୀର୍ଘ ଦାଡ଼ି ରଖିଥିଲେ। କିଛି ମାନେ ଦାନ୍ତ ଅଳ୍ପ ଥିଲେ, ଅନ୍ୟମାନେ ଚକୁ ଫୁଲିଥିଲେ।
ବୃହତ୍ତନୂଦରାଃ କେପି କେକରାକ୍ଷାସ୍ତଥାପରେ। ଦୀର୍ଘକର୍ଣା ଵିକର୍ଣାଶ୍ଚ କର୍ଣୈଶ୍ଚ ତ୍ରୁଟିତାସ୍ତଥା
କିଛି ମାନେ ବଡ଼ ଶରୀର ଥିଲେ, କିଛି ମାନେ ଚକୁ ଫୁଲିଥିଲେ; କିଛି ଦୀର୍ଘ କଣ ଥିଲେ, କିଛି ଭଙ୍ଗା କଣ ଓ କିଛି ଫାଟିଥିବା କଣ ଥିଲେ।
ଦୀର୍ଘଫାଲା ଵିଫାଲାଶ୍ଚ ସ୍ନାଯୁଚର୍ମାଵଗୁଂଠିତାଃ। ନିର୍ଗତଂ ଚୋଦରଂ ତେଷାଂ ମୁନୀନାଂ ଭାଵିତାତ୍ମନାଂ୧୦୦ 1.18.
କିଛି ଦୀର୍ଘ କପାଳ ଥିଲେ, କିଛି ଅସ୍ଥିର କପାଳ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ଗଠି ଓ ଚର୍ମ ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଶୁଧ୍ଧ ମନ ଥିବା ମୁନିମାନଙ୍କର ଉଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ପୁଷ୍କରଂ ତୀର୍ଥଂ ଦୀପ୍ଯମାନଂ ସମଂତତଃ। ତୀର୍ଥଲୋଭାନ୍ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତସ୍ଯ ତୀରେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ପୁଷ୍କର ତୀର୍ଥକୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଚମକୁଥିବା ଦେଖି, ତୀର୍ଥର ଆକର୍ଷଣରେ ମାନବବାଘମାନେ ତାହାର ତୀରେ ଏକତ୍ରିତ ହେଲେ।
ଵାଲଖିଲ୍ଯା ମହାତ୍ମାନୋ ହ୍ଯଶ୍ମକୁଟ୍ଟାସ୍ତଥାପରେ। ଦଂତୋଲୂଖଲିନଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସଂପ୍ରକ୍ଷାଲାସ୍ତଥାପରେ
ଏଠାରେ ବାଲଖିଲ୍ୟ ମହାତ୍ମାମାନେ ଥିଲେ, କିଛି ପଥର କୁଟୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ମୁଖର ଚବୁଥିଲେ, ଆଉ କିଛି ଶୁଧ୍ଧି ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷା ଜଲାହାରାଃ ପର୍ଣାହାରାସ୍ତଥାପରେ। ନାନା ନିଯମଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ତଥା ସ୍ଥଂଡିଲଶାଯିନଃ
କିଛି ମାନେ ବାୟୁ ଖାଇଥିଲେ, କିଛି ଜଳ ଖାଇଥିଲେ, କିଛି ପତ୍ର ଖାଇଥିଲେ; ବିଭିନ୍ନ ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, କିଛି ମାନେ ମାଟିରେ ଶୋଇଥିଲେ।
ସରସ୍ଯସ୍ମିନ୍ମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରୂପାସ୍ଯାଃ କ୍ଷଣାଦଭୁଃ। କିମେତଦିତି ଚିଂତ୍ଯାଥ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ପରସ୍ପରମ୍
ସରୋବରରେ ମୁହଁ ଦେଖି, ସେମାନେ ତୁରନ୍ତ ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ହେଲେ; 'ଏହା କଣ?' ଭାବି, ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଦେଖିଲେ।
ଅସ୍ମିଂସ୍ତୀର୍ଥେ ଦର୍ଶନେନ ମୁଖସ୍ଯେହ ସୁରୂପତା। ମୁଖଦର୍ଶନମିତ୍ଯେଵ ନାମ କୃତ୍ଵା ତୁ ତାପସାଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ମୁହଁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ସୁନ୍ଦର ହେଲା; ଏହିପରି ତାପସମାନେ ଏହାକୁ 'ମୁହଁ ଦେଖିବା' ନାମ ଦେଲେ।
ସ୍ନାତା ନିଯମଯୁକ୍ତାଶ୍ଚ ସୁରୂପାସ୍ତେ ତଦାଭଵନ୍। ଦେଵପୁତ୍ରୋପମା ଜାତା ଅନୌପମ୍ଯ ଗୁଣାନ୍ଵିତାଃ
ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ସେମାନେ ସୁନ୍ଦର ହେଲେ; ଦେବପୁତ୍ର ସମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଅତିଶୟ ଗୁଣରେ ଭରିଥିଲେ।
ଶୋଭମାନା ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ ସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ଵନୌକସଃ। ଯଜ୍ଞୋପଵୀତମାତ୍ରେଣ ଵ୍ଯଭଜଂସ୍ତୀର୍ଥମଂଜସା
ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ନିବାସୀ ଏଠାରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ଦଉଡ଼ିଥିଲେ; ଏକା ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଦ୍ୱାରା ତୀର୍ଥକୁ ବିଭଜନ କରିଥିଲେ।
ଜୁହ୍ଵତଶ୍ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଚକ୍ରୁଶ୍ଚ ଵିଵିଧାଃ କ୍ରିଯାଃ। ଚିଂତଯଂତୋ ହି ରାଜେଂଦ୍ର ତପସା ଦଗ୍ଧକିଲ୍ବିଷାଃ
ସେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଯଜ୍ଞ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ; ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପାପ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଚିନ୍ତନ କରୁଥିଲେ।