ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଗାଯତ୍ରୀଂ ସ୍ଥାପଯେନ୍ନୃପ। ଭୋଜକଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁପୁରତଃପଂଙ୍କଜଂ ନ୍ଯେସେତ୍
ହେ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଶେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ରଖିବା ଉଚିତ; ବାମ ପାଶେ ଭୋଜକ, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ତୂର୍ଯନିନାଦୈସ୍ତୁ ଶଙ୍ଖ ଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲୈଃ। ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ରଥଂ ଵୀର ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଓ ଅଧିକ ଶଂଖ ଶବ୍ଦ ସହିତ, ହେ ବୀର, ସମଗ୍ର ପୁରକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଦେଵଂ ଦତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ ବୁଧଃ। ଯଏଵଂ କୁରୁତେ ଯାତ୍ରାଂ ଯୋ ଵା ଭକ୍ତ୍ଯାପିପଶ୍ଯତି
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ନୀରାଜନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଏହି ଯାତ୍ରା କରେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଖେ—
ରଥଂ ଵା କର୍ଷଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦଂ। *କାର୍ତିକେ ମାସ୍ଯମାଵାସ୍ଯାଂ ଯଶ୍ଚ ଦୀପପ୍ରଦୀପନଂ
ଯିଏ ରଥ ଟାଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯିଏ ଦୀପ ଜଳାଏ—
ଶାଲାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ପଦମ୍। ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈର୍ନଵୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈରାତ୍ମାନଂ ପୂଜଯେତ୍ତୁ ଯଃ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାଳାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ନୂତନ ପୋଷାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ନିଜକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପଦାଯାଂ ତୁ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍। ମହାପୁଣ୍ଯାତିଥିରିଯଂ *-ବଲିରାଜ୍ଯପ୍ରଵର୍ତିନୀ
ସେହି ପ୍ରଥମ ଦିନରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହା ଏକ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଅତିଥି ଦିନ, ଯାହା ବଲି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ବାଲେଯୀ ପରିକୀର୍ତିତା। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋଽସ୍ଯାମାତ୍ମାନଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ବାଲେୟୀ ନାମକ ଏହି ଦିନ ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ; ଯିଏ ଏହି ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଓ ନିଜକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।
ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଷ୍ଣୋରମିତତେଜସଃ। ଚୈତ୍ରେ ମାସି ମହାବାହୋ ପୁଣ୍ଯା ପ୍ରତିପଦାଂ ଵରା
ସେ ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରଥମ ଦିନ ସବୁଠୁ ପୁଣ୍ୟମୟ।
ତସ୍ଯାଂ ଯଃ ଶ୍ଵପଚଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ନରୋତ୍ତମଃ। ନ ତସ୍ଯ ଦୁରିତଂ କିଂଚିନ୍ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ନୃପ
ସେହି ଦିନରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଏକ ଶ୍ୱପଚକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ନାହାଏ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ପାପ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗ ରହିବ ନାହିଁ, ରାଜା।
ଭଵନ୍ତି କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍। ଦିଵ୍ଯଂ ନୀରାଜନଂତଦ୍ଧି ସର୍ଵରୋଗଵିନାଶନଂ
ତେଣୁ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦିନରେ ନାହାଇବା ଉଚିତ; ଦିବ୍ୟ ନୀରାଜନ ଏହି ଦିନରେ ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।
ଗୋମହିଷ୍ଯାଦି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତତ୍ସର୍ଵଂ କର୍ଷଯେନ୍ନୃପ। ତେନ ଵସ୍ତ୍ରାଦିଭିଃ ସର୍ଵୈସ୍ତୋରଣଂବାହ୍ଯତୋ ନ୍ଯସେତ୍
ଗାଁ, ମହିଷ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପଶୁ ଉପରେ ଯାହା କିଛି ମିଳିଥାଏ, ସେଗୁଡିକୁ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଉଚିତ, ରାଜା; ସେହି ପୋଷାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀରେ ଦ୍ୱାରରେ ତୋରଣ ଲଗାଇବା ଉଚିତ।
******* ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ତଥା ଭୋଜ୍ଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କୁରୁକୁଲୋଦ୍ଵହ। ତିସ୍ରୋ ହ୍ଯେତାଃ ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତାସ୍ତିଥଯଃ କୁରୁନନ୍ଦନ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିବା ଉଚିତ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ; ଏହି ତିନି ଅତିଥି ଦିନ ପୁରାତନ କାଳରେ କୁରୁମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲା।
କାର୍ତିକାଶ୍ଵଯୁଜେ ମାସି ଚୈତ୍ରେମାସି ତଥା ନୃପ। ସ୍ନାନଂ ଦାନଂ ଶତଗୁଣଂ କାର୍ତ୍ତିକେ ଯା ତିଥିର୍ନୃପ
କାର୍ତ୍ତିକ, ଆଶ୍ୱୟୁଜ ଓ ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ରାଜା, ନାହାଇବା ଓ ଦାନ ଦେବା କାର୍ତ୍ତିକ ଦିନରେ ଶତଗୁଣ ଫଳ ଦେଇଥାଏ, ରାଜା।
ବଲିରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ଶୁଭଦା ପଶୂନାଂ ହିତକାରିଣୀ। "ଗାଯତ୍ର୍ଯୁଵାଚ। ଯଦୁକ୍ତଂ ତୁ ତଯା ଵାକ୍ଯଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯା କମଲୋଦ୍ଭଵଂ
ବଲି ରାଜାଙ୍କ ଦିନ ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ ଓ ପଶୁମାନଙ୍କ ଉପକାର କରେ; ଗାୟତ୍ରୀ କହିଲେ: ସାବିତ୍ରୀ ତୁମକୁ କମଳରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ।
ନ ତୁ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯନ୍ତି କଦାଚନ। ମଦୀଯଂ ତୁ ଵଚଃଶ୍ରୁତ୍ଵା ଯେ କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଚାର୍ଚନଂ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେବେ ପୂଜା କରିବେ ନାହିଁ; କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ମୋର କଥା ଶୁଣି ପୂଜା କରିବେ।
ଇହ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ଭୋଗାଂସ୍ତେ ପରତ୍ର ମୋକ୍ଷଭାଗିନଃ। ଏତାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପରାଂ ଦୃଷ୍ଟିଂ ଵରଂ ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି
ଏଠାରେ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କରି, ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ; ଏହି ଉଚ୍ଚ ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଜାଣି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଭଲ ବର ଦେଇଥାଏ।
ଶକ୍ରାହଂ ତେ ଵରଂ ଦାସ୍ଯେ ସଂଗ୍ରାମେ ଶତ୍ରୁନିଗ୍ରହେ। ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ମୋଚଯିତା ଗତ୍ଵା ଶତ୍ରୁନିକେତନମ୍
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: ମୁଁ ତୁମକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁ ଦମନ ପାଇଁ ବର ଦେଇବି; ପରେ ବ୍ରହ୍ମା ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଇଲେ ପରେ ମୁକ୍ତ କରିବେ।
ସ୍ଵପୁରଂ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ନଷ୍ଟଂ ଶତ୍ରୁନାଶାତ୍ପରାଂ ମୁଦଂ। ଅକଂଟକଂ ମହଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ତେ ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରି ପରେ ହାରାଇଥିବା ନିଜ ସ୍ୱନଗର ଫେରିପାରିବ; ତୁମେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆନନ୍ଦ ପାଇବ; ତୁମର ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଏହି ତିନି ଲୋକରେ କଣ୍ଟକ ହୀନ ହେବ।
ମର୍ତ୍ଯଲୋକେ ଯଦା ଵିଷ୍ଣୋ ଅଵତାରଂ କରିଷ୍ଯସି। ଭ୍ରାତ୍ରା ସହ ପରଂ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଵଭାର୍ଯାହରଣାଦିଜଂ
ମାନବ ଲୋକରେ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ଅବତାର ନେବାବେଳେ, ତୁମେ ଭାଇ ସହିତ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହରଣ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଭୋଗିବ।
ହତ୍ଵା ଶତ୍ରୁଂ ପୁନର୍ଭାର୍ଯାଂ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ସୁରସନ୍ନିଧୌ। ଗୃହୀତ୍ଵାତାଂ ପୁନାରାଜ୍ଯଂ କୃତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗଂଗମିଷ୍ଯସି
ଶତ୍ରୁକୁ ମାରି, ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଫେରିପାରିବ; ତାକୁ ନେଇ, ପୁନଃ ରାଜ୍ୟ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବ।
ଏକାଦଶସହସ୍ରାଣି ଵର୍ଷାଣାଂ ଚ ପୁନର୍ଦିଵଂ। ଖ୍ଯାତିସ୍ତେ ଵିପୁଲା ଲୋକେ ଅନୁରାଗଂ ଜନୈସ୍ସହ
ଏଗାର ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ତୁମେ ପୁନଃ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ କରିବ; ତୁମର ଖ୍ୟାତି ଏହି ଜଗତରେ ବିଶାଳ ହେବ, ଲୋକମାନଙ୍କର ଆସକ୍ତି ସହିତ।
ସାନ୍ତାନିକାନାମ ତେଷାଂ ଲୋକା ସ୍ଥାସ୍ଯନ୍ତି ଭାଵିତାଃ। ତ୍ଵଯା ତେ ତାରିତା ଦେଵ ରାମରୂପେଣ ମାନଵାଃ
ସାନ୍ତାନିକ ନାମକ ତାଙ୍କର ଲୋକଗୁଡିକ ସ୍ଥିର ରହିବ; ଦେବ, ତୁମେ ରାମ ରୂପରେ ମାନବମାନେ ଉଦ୍ଧାର କରିବ।
ଗାଯତ୍ରୀ ତୁ ତଦା ରୁଦ୍ରଂଵରଦା ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ପତିତେପିଚ ତେ ଲିଂଗେ ପୂଜାଂ କୁର୍ଵଂତି ଯେ ନରାଃ
ତେବେ ଗାୟତ୍ରୀ ଦୟାଲୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମର ଲିଙ୍ଗ ପଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯେ ଲୋକେ ଏହାକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ତେ ପୂତାଃ ପୁଣ୍ଯକର୍ମାଣଃ ସ୍ଵର୍ଗଲୋକସ୍ଯ ଭାଗିନଃ। ନ ତାଂ ଗତିଂ ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରେ ନ କ୍ରତୌ ହୁତପାଵକେ
ସେମାନେ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି, ସଦା ଉତ୍ତମ କାମ କରନ୍ତି, ସ୍ୱର୍ଗର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି; ଏହି ଫଳ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞରେ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରିଲେ ମିଳେନାହିଁ।
ଯାଂ ଗତିଂ ମନୁଜା ଯାଂତି ତଵ ଲିଂଗସ୍ଯ ପୂଜନାତ୍। ଗଂଗାତୀରେ ସଦା ଲିଂଗଂ ବିଲ୍ବପତ୍ରେଣ ଯେ ତଵ
ମନୁଷ୍ୟମାନେ ତୁମର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରି ଯେ ଦିଗ୍ଗୁଡିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେହି ଦିଗ୍ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉପାୟରେ ମିଳେନାହିଁ; ଯେମାନେ ଗଙ୍ଗା ତୀରେ ସଦା ବିଲ୍ବପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତୁମର ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—
ପୂଜଯିଷ୍ଯଂତି ସୁପ୍ରାତା ରୁଦ୍ରଲୋକସ୍ଯ ଭାଗିନଃ। ପ୍ରାପ୍ଯାପି ଶର୍ଵଭକ୍ତତ୍ଵମଗ୍ନେ ତ୍ଵଂ ଭଵ ପାଵନଃ
ସେମାନେ ସୁପ୍ରଭାତରେ ପୂଜା କରି ରୁଦ୍ରର ଲୋକର ଅଂଶୀ ହୁଅନ୍ତି; ଶର୍ବଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଇ, ଅଗ୍ନି, ତୁମେ ପବିତ୍ର ହେବା।
ତ୍ଵଯି ପ୍ରୀତେ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରୀତା ଵୈ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ତ୍ଵନ୍ମୁଖେନ ହଵିର୍ଦେଵୈଃ ପ୍ରୀତାଃ ପ୍ରୀତେ ତ୍ଵଯିଧ୍ରୁଵମ୍
ତୁମେ ଖୁସି ହେଲେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଖୁସି ହୁଅନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ତୁମ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ହବିର ଦାନରେ ଦେବତାମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତୁମେ ପ୍ରୀତି ହେଲେ ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରୀତି ହୁଅନ୍ତି।
ଭୁଞ୍ଜତେ ନାତ୍ର ସନ୍ଦେହୋ ଵେଦୋକ୍ତଂ ଵଚନଂ ଯଥା। ଗାଯତ୍ରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈଵାବ୍ରଵୀଦିଦଂ
ସେମାନେ ହବିର ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଯେପରି ବେଦର ବାକ୍ୟ କହିଛି; ଗାୟତ୍ରୀ ଏହି କଥା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୁଷ୍ମାକଂ ପ୍ରୀଣନଂ କୃତ୍ଵା ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ମାନଵାଃ। ପଦଂ ସର୍ଵେ ଗମିଷ୍ଯଂତି ଵୈରାଜାଖ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମେ ପ୍ରୀତି ହେଲେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେ ବୈରାଜ ନାମକ ଦିଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଅନ୍ନପ୍ରକାରାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ଦତ୍ଵା ଦାନାନ୍ଯନେକଶଃ। ଶ୍ରାଦ୍ଧେଷୁ ପ୍ରୀଣନଂ କୃତ୍ଵା ଦେଵଦେଵା ଭଵନ୍ତି ତେ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଖାଦ୍ୟ ଓ ଅନେକ ଦାନ ଦେଇ, ଶ୍ରାଦ୍ଧରେ ତୁମେ ପ୍ରୀତି ହେଲେ, ସେମାନେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା ଭଳି ହୁଅନ୍ତି।