ଏଵମୁକ୍ତୋ ଗତୋ ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସଦ ଉତ୍ତମ୍। ଗତାଯାମଥ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଂ ଗାଯତ୍ରୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି କହି, ଉତ୍ତମ ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ ଯିବା ପରେ, ଗାୟତ୍ରୀ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଶୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଵାକ୍ଯମୃଷଯୋ ମଦୀଯଂ ଭର୍ତୃସନ୍ନିଧୌ। ଯଦିଦଂ ଵଚ୍ମ୍ଯହଂ ତୁଷ୍ଟା ଵରଦାନାଯ ଚୋଦ୍ଯତା
ମୋ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଋଷିମାନେ ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏବେ ଯାହା କହୁଛି, ସେଟି ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଦେବା ପାଇଁ ଉଦ୍ୟତ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୂଜଯିଷ୍ଯଂତି ନରା ଭକ୍ତିସମନ୍ଵିତାଃ। ତେଷାଂ ଵସ୍ତ୍ରଂ ଧନଂଧାନ୍ଯଂ ଦାରାଃସୌଖ୍ଯଂ ଧନାନି ଚ
ଯେଉଁ ଲୋକେ ଭକ୍ତି ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବସ୍ତ୍ର, ଧନ, ଧାନ୍ୟ, ଜନାନୀ, ସୁଖ ଓ ଧନ-ସମ୍ପତି ପାଇବେ।
ଅଵିଚ୍ଛିନ୍ନଂ ତଥା ସୌଖ୍ଯଂ ଗୃହେ ଵୈ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରକମ୍। ଭୁକ୍ତ୍ଵାସୌ ସୁଚିରଂ କାଲମଂତେ ମୋକ୍ଷଂ ଗମିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ସୁଖ ଓ ଘରେ ପୁଅ-ନାତି ସହିତ ରହିବେ। ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭୋଗ କରି, ଶେଷରେ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ।
"ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ସର୍ଵଯତ୍ନୈର୍ଵିଧାନତଃ। ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଫଲମାପ୍ନୋତି ତଦେକାଗ୍ରମନାଃ ଶୃଣୁ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟମ ଓ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରି, ଏହା ଦ୍ୱାରା କେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, ଏହା ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ।
ସର୍ଵଯଜ୍ଞ ତପୋ ଦାନ ତୀର୍ଥ ଵେଦେଷୁ ଯତ୍ଫଲମ୍। ତତ୍ଫଲଂ କୋଟିଗୁଣିତଂ ଲଭେତୈତତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠଯା
ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ତପ, ଦାନ, ତୀର୍ଥ ଓ ବେଦରେ ଯେପରି ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଦ୍ୱାରା ସେଠାରୁ କୋଟିଗୁଣିତ ଫଳ ମିଳେ।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯୁପଵାସଂ ତୁ କୃତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ନରାଧିପ। ଅନେନ ଵିଧିନା ଯସ୍ତୁ ଵିରିଞ୍ଚିଂ ପୂଜଯେନ୍ନରଃ
ହେ ରାଜା, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଉପବାସ କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ପ୍ରକାରେ ଯେ କେହି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—
ପ୍ରତିପଦି ମହାବାହୋ ସ ଯାତି ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍। ଵିରିଞ୍ଚିଂ ଵାସୁଦେଵଂ ତୁ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିଶ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ହେ ଶୂରବୀର, ପ୍ରଥମ ତିଥିରେ ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ବିଶେଷ କରି, ଋତ୍ବିଜମାନେ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
କାର୍ତିକେ ମାସି ଦେଵସ୍ଯ ରଥଯାତ୍ରା ପ୍ରକୀର୍ତିତା। ଯାଂକୃତ୍ଵାଵାମାନଵାଭକ୍ତ୍ଯାସଂଯାନ୍ତିବ୍ରହ୍ମଲୋକତାମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଦେବତାଙ୍କ ରଥଯାତ୍ରା ପାଳନ କରାଯାଏ; ଏହାକୁ ଯେଉଁମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାନବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
କାର୍ତିକେ ମାସି ରାଜେଂଦ୍ର ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ମୁଖମ୍। ମାର୍ଗେଣ ବ୍ରହ୍ମଣା ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଚ ପରଂତପ
ହେ ରାଜା, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ, ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା, ସାବିତ୍ରୀ ଓ ତୁମେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ସମସ୍ତେ ଏହି ମାର୍ଗରେ ଯାଆନ୍ତି।
ଭ୍ରାମଯେନ୍ନଗରଂ ସର୍ଵଂ ନାନାଵାଦ୍ଯସମନ୍ଵିତଃ। ସ୍ନପଯେଦ୍ଭ୍ରମଯିତ୍ଵା ତୁ ସଲୋକଂ ନଗରଂ ନୃପ
ସମସ୍ତ ପୁରକୁ ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଘୁରାଇବା ଉଚିତ; ଏପରେ, ସମସ୍ତ ନଗରବାସୀଙ୍କ ସହିତ ଦେବତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭୋଜଯିତ୍ଵାଗ୍ରେ ଶାଣ୍ଡିଲେଯଂ ପ୍ରପୂଜ୍ଯ ଚ। ଆରୋପଯେଦ୍ରଥେ ଦେଵଂ ପୁଣ୍ଯଵାଦିତ୍ରନିଃସ୍ଵନୈଃ
ପ୍ରଥମେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇ, ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟ ବଂଶଜଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଦେବତାଙ୍କୁ ଶୁଭ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ସହିତ ରଥରେ ବସାଇବା ଉଚିତ।
ରଥାଗ୍ରେ ଶାଣ୍ଡିଲୀପୁତ୍ରଂ ପୂଜଯିତ୍ଵା ଵିଧାନତଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵାଚଯିତ୍ଵାତୁ କୃତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାହମଙ୍ଗଲମ୍
ରଥର ଆଗରେ ଶାଣ୍ଡିଳ୍ୟଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ପୂଜା କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୁଣ୍ୟ ଓ ମଙ୍ଗଳ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ଦେଵମାରୋପଯିତ୍ଵା ଚ ରଥେ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରଜାଗରଂ। ନାନାଵିଧୈଃ ପ୍ରେକ୍ଷଣିକୈର୍ବ୍ରହ୍ମଘୌଷୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲୈଃ
ଦେବତାଙ୍କୁ ରଥରେ ବସାଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମା ସ୍ତୁତିର ଅଧିକ ପାଠ ସହିତ ରାତି ସାରା ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ।
କୃତ୍ଵା ପ୍ରଜାଗରଂ ଦେଵଂ ପ୍ରଭାତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ନୃପ। ଭୋଜଯିତ୍ଵା ଯଥାଶକ୍ତି ଭକ୍ଷ୍ଯଭୋଜ୍ଯୈରନେକଶଃ
ଏଭଳି ଜାଗରଣ କରି, ପ୍ରଭାତରେ ଯେତେପରି ସମ୍ଭବ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଖାଦ୍ୟ ଓ ମିଠା ଦେଇ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।
ପୂଜଯିତ୍ଵା ଜନଂ ଧୀର ମଂତ୍ରେଣ ଵିଧିଵନ୍ନୃପ। ଆଜ୍ଯେନ ତୁ ମହାବାହୋ ପଯସା ପାଯସେନ ଚ
ହେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ରାଜା, ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରି, ଘିଅ, ଦୁଧ ଓ ପାୟସ ଦେଇ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଵାଚଯିତ୍ଵା ତୁ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯା ତୁ ଵିଧିଵନ୍ନୃପ। କୃତ୍ଵା ପୁଣ୍ଯାହଶବ୍ଦଂ ଚ ତଦ୍ରଥଂ ଭ୍ରାମଯେତ୍ପୁରେ
ହେ ରାଜା, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରି, ପୁଣ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ସେଇ ରଥକୁ ସମଗ୍ର ପୁରରେ ଘୁରାଇବା ଉଚିତ।
ଵିପ୍ରୈଶ୍ଚତୁର୍ଵେଦଵିଦ୍ଭିର୍ଭ୍ରାମଯେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରଥମ୍। ବହ୍ଵୃଵୃଚାଥର୍ଵଣୈର୍ଵୀରଛନ୍ଦୋଗାଧ୍ଵର୍ଯୁଭିସ୍ତଥା
ଚାରି ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ଋଗ୍, ଅଥର୍ବ, ସାମ, ଓ ଯଜୁର୍ ବେଦର ଜ୍ଞାନୀମାନେ—ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରଥକୁ ଟାଣିବା ଉଚିତ।
ଭ୍ରାମଯେଦ୍ଦେଵଦେଵସ୍ଯ ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠସ୍ଯ ତଂ ରଥଂ। ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ମାର୍ଗେଣ ସୁସମେନ ତୁ
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତାଙ୍କ ରଥକୁ ଠିକ୍ ମାର୍ଗରେ ସମସ୍ତ ପୁରକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରାଇବା ଉଚିତ।
ନ ଵୋଢଵ୍ଯୋ ରଥୋ ଵୀର ରୂଦ୍ରେଣ ହିତମିଚ୍ଛତା। ନ ଚାରୋହେଦ୍ରଥଂ ପ୍ରାଜ୍ଞୋ ମୁକ୍ତ୍ଵୈକଂ ଭୋଜକଂ ନୃପଃ
ଯିଏ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଚାହେ, ସେ ରଥ ଟାଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଏକ ଭୋଜକ ବ୍ୟତୀତ ରଥରେ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ବ୍ରହ୍ମଣୋ ଦକ୍ଷିଣେ ପାର୍ଶ୍ଵେ ଗାଯତ୍ରୀଂ ସ୍ଥାପଯେନ୍ନୃପ। ଭୋଜକଂ ଵାମପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁପୁରତଃପଂଙ୍କଜଂ ନ୍ଯେସେତ୍
ହେ ରାଜା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଡାହାଣ ପାଶେ ଗାୟତ୍ରୀଙ୍କ ପ୍ରତିମା ରଖିବା ଉଚିତ; ବାମ ପାଶେ ଭୋଜକ, ଏବଂ ସାମ୍ନାରେ ପଦ୍ମ ରଖିବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ ତୂର୍ଯନିନାଦୈସ୍ତୁ ଶଙ୍ଖ ଶବ୍ଦୈଶ୍ଚ ପୁଷ୍କଲୈଃ। ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ରଥଂ ଵୀର ପୁରଂ ସର୍ଵଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍
ଏଭଳି ବିଭିନ୍ନ ବାଦ୍ୟ ଧ୍ୱନି ଓ ଅଧିକ ଶଂଖ ଶବ୍ଦ ସହିତ, ହେ ବୀର, ସମଗ୍ର ପୁରକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରାଇବା ଉଚିତ।
ସ୍ଵସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାପଯେଦ୍ଦେଵଂ ଦତ୍ଵା ନୀରାଜନଂ ବୁଧଃ। ଯଏଵଂ କୁରୁତେ ଯାତ୍ରାଂ ଯୋ ଵା ଭକ୍ତ୍ଯାପିପଶ୍ଯତି
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ବ୍ୟକ୍ତି ନୀରାଜନ କରି ଦେବତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ବସାଇବା ଉଚିତ; ଯିଏ ଏହି ଯାତ୍ରା କରେ କିମ୍ବା ଭକ୍ତି ସହିତ ଦେଖେ—
ରଥଂ ଵା କର୍ଷଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦଂ। *କାର୍ତିକେ ମାସ୍ଯମାଵାସ୍ଯାଂ ଯଶ୍ଚ ଦୀପପ୍ରଦୀପନଂ
ଯିଏ ରଥ ଟାଣେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଅମାବାସ୍ୟାରେ ଯିଏ ଦୀପ ଜଳାଏ—
ଶାଲାଯାଂ ବ୍ରହ୍ମଣଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ ଗଚ୍ଛେତ୍ପରମଂ ପଦମ୍। ଗନ୍ଧପୁଷ୍ପୈର୍ନଵୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈରାତ୍ମାନଂ ପୂଜଯେତ୍ତୁ ଯଃ
ଯିଏ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାଳାରେ ସୁଗନ୍ଧିତ ଫୁଲ, ନୂତନ ପୋଷାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପହାର ଦେଇ ନିଜକୁ ପୂଜା କରେ, ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ତସ୍ଯାଂ ପ୍ରତିପଦାଯାଂ ତୁ ସ ଗଚ୍ଛେଦ୍ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପଦମ୍। ମହାପୁଣ୍ଯାତିଥିରିଯଂ *-ବଲିରାଜ୍ଯପ୍ରଵର୍ତିନୀ
ସେହି ପ୍ରଥମ ଦିନରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏହା ଏକ ବଡ଼ ପୁଣ୍ୟ ଅତିଥି ଦିନ, ଯାହା ବଲି ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
ବ୍ରହ୍ମଣଃ ସୁପ୍ରିଯା ନିତ୍ଯଂ ବାଲେଯୀ ପରିକୀର୍ତିତା। ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପୂଜଯେଦ୍ଯୋଽସ୍ଯାମାତ୍ମାନଂ ଚ ଵିଶେଷତଃ
ବାଲେୟୀ ନାମକ ଏହି ଦିନ ସଦା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ ବିଶେଷ ପ୍ରିୟ; ଯିଏ ଏହି ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଓ ନିଜକୁ ବିଶେଷ ଭାବରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ପ୍ରଶଂସିତ ହୁଏ।
ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଷ୍ଣୋରମିତତେଜସଃ। ଚୈତ୍ରେ ମାସି ମହାବାହୋ ପୁଣ୍ଯା ପ୍ରତିପଦାଂ ଵରା
ସେ ଅମିତ ତେଜସ୍ବୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପରମ ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଚୈତ୍ର ମାସରେ, ବଳଶାଳୀ, ପ୍ରଥମ ଦିନ ସବୁଠୁ ପୁଣ୍ୟମୟ।
ତସ୍ଯାଂ ଯଃ ଶ୍ଵପଚଂ ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ନାନଂ କୁର୍ଯାନ୍ନରୋତ୍ତମଃ। ନ ତସ୍ଯ ଦୁରିତଂ କିଂଚିନ୍ନାଧଯୋ ଵ୍ଯାଧଯୋ ନୃପ
ସେହି ଦିନରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଯିଏ ଏକ ଶ୍ୱପଚକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ନାହାଏ, ତାଙ୍କର କୌଣସି ପାପ, ଦୁଃଖ କିମ୍ବା ରୋଗ ରହିବ ନାହିଁ, ରାଜା।
ଭଵନ୍ତି କୁରୁଶାର୍ଦୂଲ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ନାନଂ ସମାଚରେତ୍। ଦିଵ୍ଯଂ ନୀରାଜନଂତଦ୍ଧି ସର୍ଵରୋଗଵିନାଶନଂ
ତେଣୁ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଦିନରେ ନାହାଇବା ଉଚିତ; ଦିବ୍ୟ ନୀରାଜନ ଏହି ଦିନରେ ସମସ୍ତ ରୋଗକୁ ନଷ୍ଟ କରେ।