ବ୍ରାହ୍ମଣାନୃତ୍ଵିଜଃ ସର୍ଵାନ୍ସାଵିତ୍ରୀଵୈଶଶାପ ହ। ପ୍ରତିଗ୍ରହାର୍ଥାଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଵୃଥାଟଵ୍ଯାଶ୍ରଯାସ୍ତଥା
ସାବିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଋତ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ— ଦାନ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ପାଇଁ ବେଫଳରେ ଅଟବାରେ ଘୁରିବେ।
ସଦା ତୀର୍ଥାନି କ୍ଷେତ୍ରାଣି ଲୋଭାଦେଵ ଭଜିଷ୍ଯଥ। ପରାନ୍ନେଷୁ ସଦାତୃପ୍ତା ଅତୃପ୍ତାସ୍ସ୍ଵଗୃହେଷୁ ଚ
ଲୋଭରେ ସଦା ତୀର୍ଥ ଓ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଯିବେ, ପରର ଖାଦ୍ୟରେ ସଦା ତୃପ୍ତ ହେବେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଘରେ କେବେ ତୃପ୍ତି ମିଳିବ ନାହିଁ।
ଅଯାଜ୍ଯଯାଜନଂ କୃତ୍ଵା କୁତ୍ସିତସ୍ଯ ପ୍ରତିଗ୍ରହମ୍। ଵୃଥାଧନାର୍ଜନଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯଯଂ ଚୈଵ ତଥା ଵୃଥା
ଅଯୋଗ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯଜ୍ଞ କରି, ନିଚ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରି, ବେଫଳ ଧନ ଅର୍ଜନ କରିବେ, ଏବଂ ତାହାର ବ୍ୟୟ ମଧ୍ୟ ବେଫଳ ହେବ।
ପ୍ରେତାନାଂ ତେନ ପ୍ରେତତ୍ଵଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ। ଏଵଂ ଶକ୍ରଂ ତଥା ଵିଷ୍ଣୁଂ ରୁଦ୍ରଂ ଵୈ ପାଵକଂ ତଥା
ଏହି କାରଣରୁ, ତୁମେ ପିତୃମାନେ ମଧ୍ୟରେ ପିତୃ ଭଳି ହେବ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଏଭଳି ଭାବେ ସେ ଇନ୍ଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ବ୍ରାହ୍ମଣାଂଶ୍ଚୈଵ ସର୍ଵାଂସ୍ତାନାଶପଦ୍ରୁଷା। ଶାପଂ ଦତ୍ଵା ତଥାତେଷାଂ ନିଷ୍କ୍ରାଂତା ସଦସସ୍ତଥା
ସେ କ୍ରୋଧରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେଲେ। ଏଭଳି ଶାପ ଦେଇ ସେ ସଭାରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁଷ୍କରମାସାଦ୍ଯ ତଦାସା ଚ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତା। ଲକ୍ଷ୍ମୀଂପ୍ରାହ ସତୀଂ ତାଂ ଚଶକ୍ରଭାର୍ଯାଂ ଵରାନନାମ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଷ୍କରକୁ ପହଞ୍ଚି ସେଠାରେ ରହିଲେ। ଶକ୍ରଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ଚାରୁମୁଖୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ, ସେ ସତୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯୁଵତୀସ୍ତାସ୍ତଥୋଵାଚ ନାତ୍ର ସ୍ଥାସ୍ଯାମି ସନ୍ସଦି। ତତ୍ରଚାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ରଶ୍ରୋଷ୍ଯେ ନ ଚ ଧ୍ଵନିମ୍
ସେ ଯୁବତୀମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, ‘ମୁଁ ଏହି ସଭାରେ ରହିବି ନାହିଁ; ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି, ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବି ନାହିଁ।’
ତତସ୍ତାଃ ପ୍ରମଦାଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଯାତାଃ ସ୍ଵନିକେତନମ୍। ସାଵିତ୍ରୀ କୁପିତା ତାସାମପି ଶାପାଯ ଚୋଦ୍ଯତା
ତାପରେ ସେଇ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ସାବିତ୍ରୀ କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ଯସ୍ମାନ୍ମାଂ ତୁ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଗତାସ୍ତା ଦେଵଯୋଷିତଃ। ତାସାମପି ତଥା ଶାପଂପ୍ରଦାସ୍ଯେକୁପିତା ଭୃଶମ୍
ଯେହେତୁ ସେଇ ଦେବୀମାନେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୀବ୍ର କ୍ରୋଧରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବି।
ନୈକତ୍ରଵାସୋ ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯାସ୍ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତିକଦାଚନ। କ୍ଷୁଦ୍ରା ସା ଚଲଚିତ୍ତା ଚମୂର୍ଖେଷୁ ଚଵସିଷ୍ଯତି
ଲକ୍ଷ୍ମୀ କେବେ ଏକଠି ରହିବେ ନାହିଁ; ସେ ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର ମନର ହେବେ, ମୂର୍ଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିଯିବେ।
ମ୍ଲେଚ୍ଛେଷୁ ପାର୍ଵତୀଯେଷୁ କୁତ୍ସିତେ କୁତ୍ସିତେ ତଥା। ମୂର୍ଖେଷୁ ଚାଵଲିପ୍ତେଷୁ ଅଭିଶପ୍ତେ ଦୁରାତ୍ମନି
ମ୍ଲେଚ୍ଛ, ପାର୍ବତୀଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ନିଚ ଓ ଅପବିତ୍ର, ମୂର୍ଖ ଓ ଅଭିମାନୀ, ଶାପିତ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛନ୍ତି—
ଏଵଂଵିଧେ ନରେ ସ୍ଯାତ୍ତେ ଵସତିଃଶାପକାରିତା। ଶାପଂ ଦତ୍ଵାତତସ୍ତସ୍ଯା ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀମଶପତ୍ତତଦା
ଏଭଳି ପୁରୁଷଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶାପର ପ୍ରଭାବରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ବାସ କରିବେ। ଏହି ଶାପ ଦେଇ ସେ ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶାପ ଦେଲେ।
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯା ଗୃହୀତେଂଦ୍ରେ ପତ୍ଯୌ ତେଦୁଃଖଭାଗିନି। ନହୁଷାପହୃତେ ରାଜ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତ୍ଵାଂଯାଚଯିଷ୍ଯତି
ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ଦୋଷ ଲାଗିଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରି ନେଲେ, ତାଙ୍କର ଜଣେ ସ୍ତ୍ରୀ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିବେ। ଯେତେବେଳେ ନହୁଷ ରାଜ୍ୟ ଦଳି ନେବେ, ସେ ସମୟରେ ସେ ତୁମକୁ ଦେଖି ଭିକ୍ଷା ମାଗିବେ।
ଅହମିନ୍ଦ୍ରଃ କଥଂ ଚୈଷା ନୋପସ୍ଥାସ୍ଯତି ବାଲିଶା। ସର୍ଵାନ୍ଦେଵାନ୍ହନିଷ୍ଯାମି ନ ଲପ୍ସ୍ଯେହଂ ଶଚୀଂ ଯଦି
ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ର ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଏହି ମୂଢ଼ ସ୍ତ୍ରୀ କିପରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିବେ ନାହିଁ? ମୁଁ ଯଦି ଶଚୀକୁ ପାଇବି ନାହିଁ, ତେବେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି।
ନଷ୍ଟା ତ୍ଵଂ ଚ ତଦା ତ୍ରସ୍ତା ଵାକ୍ପତେର୍ଦୁଃଖିତା ଗୃହେ। ଵସିଷ୍ଯସେ ଦୁରାଚାରେ ମମ ଶାପେନ ଗର୍ଵିତେ
ତୁମେ ସେ ସମୟରେ ଭୟଭୀତ ଓ ହତାଶ ହେଇ, ବାକ୍ପତିଙ୍କ ଘରେ ଦୁଃଖରେ ରହିବ। ମୋର ଶାପରେ, ଅଭିମାନିନୀ, ତୁମେ ଦୁର୍ବ୍ୟବହାରରେ ଆବଦ୍ଧ ହେବ।
ଦେଵଭାର୍ଯାସୁ ସର୍ଵାସୁ ତଦା ଶାପମଯଚ୍ଛତ। ନ ଚାପତ୍ଯକୃତାଂ ପ୍ରୀତିମେତାଃ ସର୍ଵା ଲଭିଷ୍ଯଥ
ସେ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଦେବୀମାନେ ଶାପଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ସେମାନେ କେହି ମଧ୍ୟ ସନ୍ତାନରେ ଆନନ୍ଦ ଲଭିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଦହ୍ଯମାନା ଦିଵାରାତ୍ରୌ ଵଂଧ୍ଯାଶବ୍ଦେନ ଦୂଷିତାଃ। ଗୌର୍ଯ୍ଯପ୍ଯେଵଂ ତଦା ଶପ୍ତା ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ଦିନ ଓ ରାତି ଜଳିବା ଦୁଃଖରେ, 'ବନ୍ଧ୍ୟା' ଭାବେ ଅପମାନିତ ହେଲେ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଗୌରୀ ମଧ୍ୟ ସେ ସମୟରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶାପିତ ହେଲେ।
ରୁଦମାନା ତୁ ସା ଦୃଷ୍ଟା ଵିଷ୍ଣୁନା ଚ ପ୍ରସାଦିତା। ମା ରୋଦୀସ୍ତ୍ଵଂଵିଶାଲାକ୍ଷି ଏହ୍ଯାଗଚ୍ଛ ସଦାଶୁଭେ
ସେ ଯେତେବେଳେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ, ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରି କହିଲେ, 'ବିସାଳ ନୟନି, ତୁମେ କାନ୍ଦନ୍ତୁ ନାହିଁ, ସଦା ଶୁଭେ, ଏଠାକୁ ଆସ।'
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ଚ ସଭାଂ ଦେହି ମେଖଲାଂ କ୍ଷୌମଵାସସୀ। ଗୃହାଣ ଦୀକ୍ଷାଂ ବ୍ରହ୍ମାଣିପାଦୌ ଚ ପ୍ରଣମାମି ତେ
ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କର, ମେଖଳା ଓ କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ଦିଅ, ଦୀକ୍ଷା ଗ୍ରହଣ କର, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଦକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଏଵମୁକ୍ତାଽବ୍ରଵୀଦେନଂ ନ କରୋମି ଵଚସ୍ତଵ। ତତ୍ରଚାହଂ ଗମିଷ୍ଯାମି ଯତ୍ରଶ୍ରୋଷ୍ଯେ ନ ଵୈ ଧ୍ଵନିମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, 'ମୁଁ ତୁମ କଥା ମାନିବି ନାହିଁ। ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବି ଯେଉଁଠାରେ କୌଣସି ଶବ୍ଦ ଶୁଣିବି ନାହିଁ।'
ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ସାରୁହ୍ଯ ତସ୍ମାତ୍ସ୍ଥାନଦ୍ଗିରୌ ସ୍ଥିତା। ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତଦଗ୍ରତଃସ୍ଥିତ୍ଵାବଧ୍ଵା ଚ କରସମ୍ପୁଟଂ
ଏହିପରି କହି, ସେ ସେଠାରୁ ଗିରିକୁ ଚଢ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ହାତ ଜୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡବତ୍ କଲେ।
ତୁଷ୍ଟାଵ ପ୍ରଣତୋ ଭୂତ୍ଵା ଭକ୍ତ୍ଯା ପରମଯାସ୍ଥିତଃ। "ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ସର୍ଵଗା ସର୍ଵଭୂତେଷୁ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ସର୍ଵତୋଦ୍ଭୁତା
ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ନମ୍ର ହୋଇ ସ୍ତୁତି କଲେ। 'ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ବ୍ୟାପିଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ଥିବା, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରକାଶିତ।'
ସଦସଚ୍ଚୈଵ ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୃଶ୍ଯଂ ତନ୍ନ ଵିନା ତ୍ଵଯା। ତଥାପିଯେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଦ୍ରଷ୍ଟଵ୍ଯା ସିଦ୍ଧିମୀପ୍ସୁଭିଃ
'ଯେଉଁଠି ସତ୍ୟ କିମ୍ବା ଅସତ୍ୟ, ଯେଉଁଠି ଦୃଶ୍ୟ କିଛି ଅଛି, ସେଠି ତୁମ ବିନା କିଛି ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। ତଥାପି, ଏହି ସ୍ଥାନଗୁଡ଼ିକରେ ସିଦ୍ଧି ଚାହିଁଥିବାମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିବେ।'
ସ୍ମର୍ତଵ୍ଯା ଭୂମିକାମୈର୍ଵା ତତ୍ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେଗ୍ରତଃ। ସାଵିତ୍ରୀ ପୁଷ୍କରେନାମ ତୀର୍ଥାନାଂ ପ୍ରଵରେ ଶୁଭେ
'ଭୂମିକୁ ଆଶା କରୁଥିବାମାନେ ତାଙ୍କର ମନରେ ତୁମକୁ ସ୍ମରଣ କରିବେ; ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି: ସାବିତ୍ରୀ, ପୁଷ୍କର ନାମରେ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ।'
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ନୈମିଷେ ଲିଂଗଧାରିଣୀ। ପ୍ରଯାଗେ ଲଲିତାଦେଵୀ କାମୁକା ଗନ୍ଧମାଦନେ
'ବାରାଣସୀରେ ସେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ନୈମିଷରେ ଲିଙ୍ଗଧାରିଣୀ, ପ୍ରୟାଗରେ ଲଳିତାଦେବୀ, ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତରେ କାମୁକା।'
ମାନସେ କୁମୁଦା ନାମ ଵିଶ୍ଵକାଯା ତଥାମ୍ବରେ। ଗୋମନ୍ତେ ଗୋମତୀ ନାମ ମନ୍ଦରେକାମଚାରିଣୀ
'ମାନସରେ କୁମୁଦା, ଆକାଶରେ ବିଶ୍ୱକାୟା, ଗୋମନ୍ତରେ ଗୋମତୀ, ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ ଇଚ୍ଛାମତେ ଚଳନ୍ତି।'
ମଦୋତ୍କଟା ଚୈତ୍ରରଥେ ଜଯନ୍ତୀ ହସ୍ତିନାପୁରେ। କାନ୍ଯକୁବ୍ଜେ ତଥା ଗୌରୀରମ୍ଭା ମଲଯପର୍ଵତେ
'ଚୈତ୍ରରଥରେ ମଦୋତ୍କଟା, ଜୟନ୍ତୀ ଏବଂ ହସ୍ତିନାପୁରରେ, କାନ୍ୟକୁବ୍ଜରେ ଗୌରୀ, ଅମ୍ବା ଏବଂ ମଲୟ ପର୍ବତରେ।'
ଏକାମ୍ରକେ କୀର୍ତିମତୀ ଵିଶ୍ଵା ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀ ତଥା। କର୍ଣିକେ ପୁରୁହସ୍ତେତି କେଦାରେ ମାର୍ଗଦାଯିକା
'ଏକାମ୍ରରେ କୀର୍ତ୍ତିମତୀ, ବିଶ୍ୱରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ, କର୍ଣ୍ଣିକାରେ ପୁରୁହସ୍ତି, କେଦାରରେ ମାର୍ଗ ଦାୟିନୀ।'
ନନ୍ଦା ହିମଵତଃ ପୃଷ୍ଟେ ଗୋକର୍ଣେ ଭଦ୍ରକାଲିକା। ସ୍ଥାଣ୍ଵୀଶ୍ଵରେ ଭଵାନୀ ତୁ ବିଲ୍ଵକେବିଲ୍ଵପତ୍ରିକା
'ହିମାଳୟ ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ ନନ୍ଦା, ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଭଦ୍ରକାଳୀ, ସ୍ଥାଣ୍ୱୀଶ୍ୱରରେ ଭବାନୀ, ବିଳ୍ବକରେ ବିଳ୍ବପତ୍ରିକା।'
ଶ୍ରୀଶୈଲେ ମାଧଵୀଦେଵୀ ଭଦ୍ରାଭଦ୍ରେଶ୍ଵରୀ ତଥା। ଜଯା ଵରାହଶୈଲେ ତୁ କମଲାକମଲାଲଯେ
'ଶ୍ରୀଶୈଳରେ ମାଧବୀଦେବୀ, ଭଦ୍ରଭଦ୍ରେଶ୍ୱରରେ ଭଦ୍ରା, ବରାହଶୈଳରେ ଜୟା, କମଳାଳୟରେ କମଳା।'