ତ୍ରପାନ୍ଵିତୌ ଵିଷ୍ଣୁରୁଦ୍ରୌ ସର୍ଵେ ଚାନ୍ଯେ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। ସଭାସଦସ୍ତଥା ଭୀତାସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯେ ଦିଵୌକସଃ
ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଲଜ୍ଜାରେ ଭରିଗଲେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ସଭ୍ୟମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୟଭୀତ ହେଲେ।
ପୁତ୍ରାଃପୌତ୍ରା ଭାଗିନେଯା ମାତୁଲା ଭ୍ରାତରସ୍ତଥା। ଋଭଵୋ ନାମ ଯେ ଦେଵା ଦେଵାନାମପି ଦେଵତାଃ
ପୁଅ, ନାତି, ଭଉଣୀପୁଅ, ମାମା, ଭାଇ ଓ ଋଭୁ ନାମକ ଦେବତାମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଦେବତା, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।
ଵୈଲକ୍ଷ୍ଯେଵସ୍ଥିତାଃ ସର୍ଵେ ସାଵିତ୍ରୀ କିଂ ଵଦିଷ୍ଯତି। ବ୍ରହ୍ମପାର୍ଶ୍ଵେ ସ୍ଥିତା ତତ୍ର କିଂତୁ ଵୈ ଗୋପକନ୍ଯକା
ସମସ୍ତେ ଅସୁବିଧାରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ ଦାଉଁଡ଼ିଲେ, 'ସାବିତ୍ରୀ କଣ କହିବେ?' ବୋଲି ଚିନ୍ତା କରୁଥିଲେ। ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ସତ୍ୟରେ ସେ ଗୋପାଳିକା ଥିଲେ।
ମୌନୀଭୂତା ତୁ ଶୃଣ୍ଵାନା ସର୍ଵେଷାଂ ଵଦତାଂ ଗିରଃ। ଅଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁଣା ସମାହୂତା ନାଗତା ଵରଵର୍ଣିନୀ
ସେ ନିରବ ହୋଇ, ସମସ୍ତଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥିଲେ; ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପର ନାରୀ ଆସିଲେ ନାହିଁ।
ଶକ୍ରେଣାନ୍ଯାହୃତା-ଆଭୀରାଦତ୍ତା ସା ଵିଷ୍ଣୁନାସ୍ଵଯମ୍। ଅନୁମୋଦିତାଚରୁଦ୍ରେଣପିତ୍ରାଽଦତ୍ତାସ୍ଵଯଂ ତଥା
ଅନ୍ୟ ଜଣେ, ଶକ୍ର ଆଭୀର ଦେଶରୁ ଆଣିଥିଲେ, ସେଉଁଠିକୁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଦିଆଗଲେ; ରୁଦ୍ର ସମ୍ମତି ଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ନିଜ ପିତା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଦିଆଗଲେ।
କଥଂ ସା ଭଵିତା ଯଜ୍ଞେ ସମାପ୍ତିଂ ଵା ଵ୍ରଜେତ୍କଥମ୍। ଏଵଂ ଚିଂତଯତାଂ ତେଷାଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟା କମଲାଲଯା
ଏହି ଗୋପାଳିକା କିପରି ଯଜ୍ଞରେ ଅଂଶ ନେବେ, କିମ୍ବା କିପରି ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତିକୁ ପହଁଚିବ? ସମସ୍ତେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, କମଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ଦେବୀ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଵୃତୋ ବ୍ରହ୍ମାସଦସ୍ଯୈସ୍ତୁ ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଦୈଵତୈସ୍ତଥା। ହୂଯଂତେ ଚାଗ୍ନଯସ୍ତତ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵୈଦପାରଗୈଃ
ବ୍ରହ୍ମା ସଭ୍ୟମାନେ, ଋତ୍ବିଜମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ସେଠାରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ହବି ଦେଉଥିଲେ।
ପତ୍ନୀଶାଲାସ୍ଥିତା ଗୋପୀ ସୈଣଶ୍ରୃଁଗା ସମେଖଲା। କ୍ଷୌମଵସ୍ତ୍ରପରୀଧାନା ଧ୍ଯାଯଂତୀ ପରମଂ ପଦମ୍
ଗୋପାଳିକା ପତ୍ନୀଶାଳାରେ ଦଢ଼ି ଥିଲେ, ମେଷ ଉଲ ଦ୍ୱାରା ବନା ମେଖଳା ପିନ୍ଧି, କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରି, ସେ ପରମ ପଦ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।
ପତିଵ୍ରତା ପତିପ୍ରାଣା ପ୍ରାଧାନ୍ଯେ ଚ ନିଵେଶିତା। ରୂପାନ୍ଵିତା ଵିଶାଲାକ୍ଷୀ ତେଜସା ଭାସ୍କରୋପମା
ସେ ପତିପ୍ରତି ଅତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ପତିକୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଭାବିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଧାନ, ଶୋଭାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ବଡ଼ ଆଖି, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଦ୍ଯୋତଯନ୍ତୀ ସଦସ୍ତତ୍ର ସୂର୍ଯସ୍ଯେଵ ଯଥା ପ୍ରଭା। ଜ୍ଵଲମାନଂ ତଥା ଵହ୍ନିଂ ଶ୍ରଯନ୍ତେ ଋତ୍ଵିଜସ୍ତଥା
ସେ ସଭାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଆଲୋକ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ଦେଖି, ଋତ୍ବିଜମାନେ ମଧ୍ୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନି ପାଖକୁ ଗଲେ।
ପଶୂନାମିହ ଗୃହ୍ଣାନାଭାଗଂ ସ୍ଵସ୍ଵ ଚରୋର୍ମୁଦା। ଯଜ୍ଞଭାଗାର୍ଥିନୋ ଦେଵା ଵିଲମ୍ବାଦ୍ବ୍ରୁଵତେ ତଦା
ସେଠାରେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ନିଜ ଯଜ୍ଞ ପଶୁର ଅଂଶ ନେଉଥିଲେ; ଦେବତାମାନେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ଆଶା କରି, ବିଳମ୍ବ ଦେଖି କଥା କହିଲେ।
କାଲହୀନଂ ନ କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃତଂ ନ ଫଲଦଂ ଯତଃ। ଵେଦେଷ୍ଵେଵମଧୀକାରୋ ଦୃଷ୍ଟଃସର୍ଵୈର୍ମନୀଷିଭିଃ
'ଯଜ୍ଞ ସମୟ ଠିକ୍ ନ ହେଲେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏପରି କାମ କଲେ ଫଳ ମିଳେନାହିଁ; ବେଦରେ ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହି ନିୟମ ଦେଖିଛନ୍ତି।'
ପ୍ରାଵର୍ଗ୍ଯେ କ୍ରିଯମାଣେ ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। କ୍ଷୀରଦ୍ଵଯେନ ସଂଯୁକ୍ତ ଶୃତେନାଧ୍ଵର୍ଯୁଣା ତଥା
ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପ୍ରାବର୍ଗ୍ୟ କ୍ରିୟା କରୁଥିଲେ, ଦୁଇ ମାପ କ୍ଷୀର ଓ ଘୃତ ସହିତ ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ଦ୍ୱାରା ହବି ଦିଆଯାଉଥିଲା।
ଉପହୂତେନାଗତେ ନଚାହୂତେଷୁ ଦ୍ଵିଜନ୍ମସୁ। କ୍ରିଯମାଣେ ତଥାଭକ୍ଷ୍ଯେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵୀ ରୁଷାନ୍ଵିତା
ଡାକିଲେ ମଧ୍ୟ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଆସିଲେ ନାହିଁ; ଭୋଗ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ହେଉଥିବାବେଳେ, ଏହା ଦେଖି ଦେବୀ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।
ଉଵାଚ ଦେଵୀ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ସଦୋମଧ୍ଯେ ତୁ ମୌନିନମ୍। କିମେତଦ୍ଯୁଜ୍ଯତେ ଦେଵ କର୍ତୁମେତଦ୍ଵିଚେଷ୍ଟିତମ୍
ଦେବୀ ସଭା ମଧ୍ୟରେ ନିରବ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ହେ ଦେବ, ଏହି କାମ ଯଥାଯଥିକି? ତୁମେ ଯାହା କରିଛ, ଏହା ଠିକ୍ କି?'
ମାଂ ପରିତ୍ଯଜ୍ଯ ଯତ୍କାମାତ୍କୃତଵାନସି କିଲ୍ବିଷମ୍। ନତୁଲ୍ଯାପାଦରଜସା ମମୈଷା ଯା ଶିରଃ କୃତା
'ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଇଚ୍ଛାବଶତଃ ତୁମେ ଯେ ଅପରାଧ କରିଛ, ଏଠି ଯାହାକୁ ତୁମେ ଘରଣୀ କରିଛ, ସେ ମୋ ପାଦଧୂଳି ସମ୍ମାନକୁ ମଧ୍ୟ ପାଇନାହିଁ।'
ଯଦ୍ଵଦନ୍ତି ଜନାସ୍ସର୍ଵେ ସଂଗତାଃ ସଦସି ସ୍ଥିତାଃ। ଆଜ୍ଞାମୀଶ୍ଵରଭୂତାନାଂ ତାଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଯଦୀଚ୍ଛସି
ଏଠାରେ ସଭାରେ ଯେଉଁମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଯାହା କହିଛନ୍ତି, ତାହାକୁ ମାନି କାମ କର। ସେମାନେ ପ୍ରଭୁ ସମାନ, ତେଣୁ ତୁମେ ଚାହିଁଲେ ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ କାମ କର।
ଭଵତା ରୂପଲୋଭେନ କୃତଂ ଲୋକଵିଗର୍ହିତମ୍। ପୁତ୍ରେଷୁ ନକୃତାଲଜ୍ଜା ପୌତ୍ରେଷୁଚନ ତେ ପ୍ରଭୋ
ତୁମେ ରୂପର ଲୋଭରେ ଏମିତି କାମ କରିଛ, ଯାହାକୁ ସମସ୍ତେ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି। ପୁଅମାନେ ଓ ନାତିମାନେ ଆଗରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଲଜ୍ଜା ଦେଖାଇନାହା। ହେ ପ୍ରଭୁ!
କାମକାରକୃତଂ ମନ୍ଯ ଏତତ୍କର୍ମଵିଗର୍ହିତମ୍। ପିତାମହୋସି ଦେଵାନାମୃଷୀଣାଂ ପ୍ରପିତାମହଃ
ଇଚ୍ଛାବଶତଃ କରାଯାଇଥିବା ଏହି କାମଟି ନିନ୍ଦାନୀୟ। ତୁମେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ପିତା ଏବଂ ଋଷିମାନଙ୍କର ପ୍ରପିତାମହ।
କଥଂ ନ ତେ ତ୍ରପା ଜାତା ଆତ୍ମନଃପଶ୍ଯତସ୍ତନୁମ୍। ଲୋକମଧ୍ଯେକୃତଂ ହାସ୍ଯମହଂ ଚାପକୃତା ପ୍ରଭୋ
ସ୍ବ ଦେହକୁ ଦେଖି ଏମିତି ଅପମାନଜନକ କାମ କରିଥିବା ପରେ ତୁମେ କିପରି ଲଜ୍ଜା ଅନୁଭବ କଲେନି? ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି କାମ କରିଛ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ ହୋଇଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଯଦ୍ଯେଷ ତେ ସ୍ଥିରୋ ଭାଵସ୍ତିଷ୍ଠ ଦେଵ ନମୋସ୍ତୁତେ। ଅହଂକଥଂସଖୀନାଂତୁ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ଵୈମୁଖମ୍
ଯଦି ଏହି ତୁମର ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ, ତେବେ ରୁହ, ହେ ଦେବ, ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ। କିନ୍ତୁ ମୁଁ କିପରି ମୋ ସଖୀମାନଙ୍କ ଆଗରେ ମୁହଁ ଦେଖେଇବି?
ଭର୍ତ୍ରା ମେ ଵିଧୃତା ପତ୍ନୀ କଥମେତଦହଂ ଵଦେ। "ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚ। ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିସ୍ତ୍ଵରିତଶ୍ଚାହଂ ଦୀକ୍ଷାକାଲାଦନଂତରମ୍
ମୋ ସ୍ୱାମୀ ମୋତେ ଘରଣୀ ଭାବେ ରଖିଛନ୍ତି—ମୁଁ କିପରି ଏହି କଥା କହିପାରିବି?
ପତ୍ନୀଂ ଵିନା ନ ହୋମୋତ୍ର ଶୀଘ୍ରଂ ପତ୍ନୀମିହାନଯ। ଶକ୍ରେଣୈଷା ସମାନୀତା ଦତ୍ତେଯଂ ମମ ଵିଷ୍ଣୁନା
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ: ଋତ୍ବିଜମାନେ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ, ଦୀକ୍ଷା ପରେ ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି। ଏଠାରେ ଘରଣୀ ବିନା ଯଜ୍ଞ କରାଯିବ ନାହିଁ—ଏହିଠାରେ ତୁରନ୍ତ ଘରଣୀକୁ ଆଣ। ଶକ୍ର ତାକୁ ଆଣିଥିଲେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁ ମୋତେ ଦେଇଥିଲେ।
ଗୃହୀତା ଚ ମଯା ସୁଭ୍ରୁ କ୍ଷମସ୍ଵୈତଂ ମଯା କୃତମ୍। ନ ଚାପରାଧଂ ଭୂଯୋନ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯେ ତଵ ସୁଵ୍ରତେ
ମୁଁ ତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରଭ୍ରୁ! ମୋର କରାଯାଇଥିବା କାମକୁ ମାଫ କର। ମୁଁ ଆଉ କେବେ ତୁମ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରିବି ନାହିଁ, ହେ ସତୀ।
ପାଦଯୋଃ ପତିତସ୍ତେହଂ କ୍ଷମସ୍ଵେହ ନମୋସ୍ତୁତେ। "ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଏଵମୁକ୍ତା ତଦା କ୍ରୁଦ୍ଧା ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଶପ୍ତୁମୁଦ୍ଯତା
ମୁଁ ତୁମ ପାଦ ତଳକୁ ପଡ଼ୁଛି—ଦୟାକରି ମୋତେ ମାଫ କର, ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ।
ଯଦି ମେସ୍ତି ତପସ୍ତପ୍ତଂ ଗୁରଵୋ ଯଦି ତୋଷିତାଃ। ସର୍ଵବ୍ରହ୍ମସମୂହେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ଵିଵିଧେଷୁ ଚ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ଏଭଳି କଥା ଶୁଣି ସେ ତେବେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଶାପ ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।
ନୈଵ ତେ ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯଂତି କଦାଚନ। ୠତେ ତୁ କାର୍ତିକୀମେକାଂ ପୂଜାଂ ସାଂଵତ୍ସରୀଂ ତଵ
ଯଦି ମୁଁ ତପସ୍ୟା କରିଛି, ଯଦି ମୋ ଗୁରୁମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସଭାରେ, ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ,
କରିଷ୍ଯନ୍ତି ଦ୍ଵିଜାଃ ସର୍ଵେ ମର୍ତ୍ଯା ନାନ୍ଯତ୍ର ଭୂତଲେ। ଏତଦ୍ବ୍ରହ୍ମାଣମୁକ୍ତ୍ଵାହ ଶତକ୍ରତୁମୁପସ୍ଥିତମ୍
ତୁମ ପୂଜା କେବେ କରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଏକବାର ବାର୍ଷିକ ପୂଜା ଛଡ଼ି।
ଭୋଭୋଃ! ଶକ୍ର ତ୍ଵଯାନୀତା ଆଭୀରୀ ବ୍ରହ୍ମଣୋନ୍ତିକମ୍। ଯସ୍ମାତ୍ତେ କ୍ଷୁଦ୍ରକଂକର୍ମତସ୍ମାତ୍ଵଂ ଲପ୍ସ୍ଯସେ ଫଲମ୍
ପୃଥିବୀରେ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ କେବଳ ସେଇ ପୂଜା କରିବେ, ତା'ଠାରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୂଜା ହେବ ନାହିଁ। ଏଭଳି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ କହି ସେ ଉପସ୍ଥିତ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଯଦା ସଂଗ୍ରାମମଧ୍ଯେ ତ୍ଵଂ ସ୍ଥାତା ଶକ୍ର ଭଵିଷ୍ଯସି। ତଦା ତ୍ଵଂ ଶତ୍ରୁଭିର୍ବଦ୍ଧୋ ନୀତଃ ପରମିକାଂ ଦଶାମ୍
ହେ ଶକ୍ର! ତୁମେ ଏହି ଗୋପାଳିକାକୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆଣିଥିଲ। ଏହି ଛୋଟ କାମର ଫଳ ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଭୋଗିବ।