ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସି କଲ୍ଯାଣି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସର୍ଵାନ୍ମନୋରଥାନ୍ଭଦ୍ରେ ଦାସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଚ ନାନ୍ଯଥା
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।
ମମ ଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଯେ ଲୋକେ ଯେ ଚ ଭକ୍ତାସ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତିକେ । ଚତୁର୍ଯୁଗେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତାସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵୈ ପ୍ରଭୋ
ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଲୋକରେ, ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେମାନେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାରି ଯୁଗ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତ୍ଵାଂ ଚ ଶକ୍ତିମହଂ ମନ୍ଯେ ଏକାଦଶୀଵ୍ରତସ୍ଥିତାଃ । ମମ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯଂତି ମୋକ୍ଷଗାସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବିଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋର ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତୃତୀଯା ଚାଷ୍ଟମୀ ଚୈଵ ନଵମୀ ଚ ଚତୁର୍ଦଶୀ । ଏକାଦଶୀ ଵିଶେଷେଣ ତିଥିରେଷା ହରିପ୍ରିଯା । ସର୍ଵତୀର୍ଥାଧିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ତୃତୀୟା, ଅଷ୍ଟମୀ, ନବମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ଏକାଦଶୀ— ଏହି ତିଥି ହରିଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଏହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇଦଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ଯୈ ତିସ୍ରୋ ଵାଚୋ ନ ସଂଶଯଃ । ହୃଷ୍ଟା ପୁଷ୍ଟା ଚ ସଂଜାତା ଏକାଦଶୀମହାଵ୍ରତା
ଏହି ତିନିଟି ଇଚ୍ଛା ଦେଇ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନଥିବା ଏହି ବର ପାଇଁ, ଏକାଦଶୀ ମହାବ୍ରତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ।
ଶତ୍ରୁଂ ହଂସି ପରାଂ ତସ୍ଯ ଦଦାସି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତ୍ଵଂ ହଂସି ସର୍ଵଵିଘ୍ନାନି ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଵରପ୍ରଦା
ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦିଅ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କର, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଥିବା ଦେବୀ।
ଉଭଯୋଃ ପକ୍ଷଯୋଃ ପାର୍ଥ ତୁଲ୍ଯା ଏକାଦଶୀ ଶୁଭା । ନ ଶୁକ୍ଲା ନୈଵ କୃଷ୍ଣା ଚ ଵିଭେଦଂ ନୈଵ କାରଯେତ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁଇପଟି ପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀ ସମାନ ଶୁଭ। ଏହା ନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ, ନ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ; କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିଭେଦୋ ନୈଵ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଃ ସମସ୍ତଵ୍ରତକାରିଭିଃ । ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ରାତ୍ରୌ ଶୃଣୋତି ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦିନେ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି କଥା ଶୁଣେ—
ତିଥିରେକା ଭଵେତ୍ସର୍ଵା ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି । ଉଭଯୈକାଦଶୀ ସ୍ଵଲ୍ପା ହ୍ଯଂତେ ଚୈଵ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ଦୁଇ ଚନ୍ଦ୍ରପକ୍ଷରେ ଏକ ତିଥି ଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଁଟି ଏକାଦଶୀ କମ୍ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଶେଷରେ ଅଛି।
ମଧ୍ଯେ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୀ ପୂର୍ଣା ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସା ହରିପ୍ରିଯା । ଏକାମୁପୋଷଯେତ୍ତାଂ ଵୈ ସହସ୍ରୈକାଦଶୀଫଲମ୍
ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ଏହା ତିନି ତିଥିକୁ ଛୁଏ; ଏହି ଦିନ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହାରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ହଜାର ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଫଳ ଦିଏ।
ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ହ୍ଯେଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପାରଣେ କୃତେ । ଅଷ୍ଟମ୍ଯେକାଦଶୀ ଷଷ୍ଠୀ ତୃତୀଯା ଚ ଚତୁର୍ଦଶୀ
ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଫଳ ହଜାର ଗୁଣ ହୋଇଯାଏ; ଅଷ୍ଟମୀ, ଏକାଦଶୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ତୃତୀୟା ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ—
ପୂର୍ଵଵିଦ୍ଧା ନ କର୍ତଵ୍ଯା ପରଵିଦ୍ଧାମୁପୋଷଯେତ୍ । ଏକାଦଶୀ ହ୍ଯହୋରାତ୍ରଂ ପ୍ରଭାତେ ଘଟିକା ଭଵେତ୍
ପୂର୍ବ ତିଥି ଛୁଇଁଥିଲେ ଏହା ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପର ତିଥି ଛୁଇଁଥିଲେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏବଂ ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ପ୍ରଭାତରେ ଅଂଶ ରହିଥାଏ।
ସା ତିଥିଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯା ଉପୋଷ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀଯୁତା । ଏଵଂଵିଧା ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ଏହି ତିଥିକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୋଗ ହେଲେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ପକ୍ଷର ନିୟମ ଏପରି ମୁଁ କହିଛି।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ହ୍ଯୁପଵାସଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତେ ଯାଂତି ଵୈଷ୍ଣଵଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ଏକାଦଶୀରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା କରୁଥିବା ଲୋକେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛିଥିବା ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପାଇଁ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମାନଵା ଲୋକେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପରାଯଣାଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ଯଃ ପଠେତ୍
ଏହି ଜଗତରେ ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଏବଂ ଯେ କେହି ଏକାଦଶୀର ମହିମା ସମସ୍ତ କାଳରେ ପଢ଼ନ୍ତି—
ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ସୋଽପି ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ରାତ୍ରୌ ଯେ ଵୈ ଶୃଣ୍ଵଂତି ଭକ୍ତିତଃ
ସେ ଲୋକ ହଜାର ଗାଉଁ ଦାନର ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି; ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି—
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯଂତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମସମଂ ନାସ୍ତି ଗୀତାର୍ଥଂ ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଏକାଦଶୀସମଂ ନାସ୍ତି ଵ୍ରତଂ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପରୁ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମ ପରି କିଛି ନାହିଁ, ଗୀତାର ଅର୍ଥ ପରି କିଛି ନାହିଁ, ରାଜା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏକାଦଶୀ ପରି ପାପ ନାଶ କରିବା ଉପବାସ ନାହିଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସାଧୁ କୃଷ୍ଣ ଜଗନ୍ନାଥ ଆଦିଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କୃପାଂ କୁରୁ ମମୋପରି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆଦିଦେବ, ଜଗତ୍ପତି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହିଦିଅ, ମୋ ଉପରେ କୃପା କର।
ମାଘସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କା ଵା ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଅଛି? ତାହାର ନାମ କଣ ଏବଂ ନିୟମ କଣ? ଏହାକୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।
ଦାଲଭ୍ଯ ଉଵାଚ- ମର୍ତ୍ଯଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ଜଂତଵଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତା ଯେ ଵିଵିଧାଦିଭିଃ
ଦାଳଭ୍ୟ କହିଲେ— ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାପ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ପାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ପରଦ୍ରଵ୍ଯାପହାରାଶ୍ଚ ପରଵ୍ଯସନମୋହିତାଃ । କଥଂ ନ ଯାଂତି ନରକଂ ବ୍ରହ୍ମଂସ୍ତଦ୍ବ୍ରୂହି ତତ୍ତ୍ଵତଃ
ଅନ୍ୟର ଧନ ଚୋରି କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟର ଦୁର୍ବ୍ୟସନରେ ମୋହିତ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେମାନେ କିପରି ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ? ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ସତ୍ୟ କଥା କହ।
ଅନାଯାସେନ ଭଗଵନ୍ଦାନେନାଲ୍ପେନ କେନଚିତ୍ । ପାପଂ ପ୍ରଶମନଂ ଯାତି ଏତନ୍ମେ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
କିପରି ସହଜ ଉପାୟରେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, କିମ୍ବା କିଛି ଅଳ୍ପ ଦାନରେ, ପାପ ଶାନ୍ତି ହୋଇଯାଏ? ଏହାକୁ ମୋତେ କହିବା ଉଚିତ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ- ସାଧୁସାଧୁ ମହାଭାଗ ଗୁହ୍ଯମେତତ୍ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଯନ୍ନ କସ୍ଯଚିଦାଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁବ୍ରହ୍ମେଂଦ୍ରଦୈଵତୈଃ
ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ— ଭଲ, ଭଲ, ହେ ମହାଭାଗ, ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ଅତି ଦୁର୍ଲଭ; ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ଇନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ଦେବତାମାନେ କେହି କୁହିନାହାନ୍ତି।
ତଦହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯା ପୃଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ମାଘମାସେ ତୁ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ଶୁଚିସ୍ନାତୋ ଜିତେଂଦ୍ରିଯଃ
ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଥିବାରୁ, ମୁଁ କହିବି, ହେ ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ମାଘ ମାସ ଆସିଲେ, ଶୁଚି, ସ୍ନାନ କରିଥିବା ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା—
କାମକ୍ରୋଧାଭିମାନେର୍ଷ୍ଯାଲୋଭ ପୈଶୁନ୍ଯ ଵର୍ଜିତଃ । ଦେଵଦେଵଂ ଚ ସଂସ୍ମୃତ୍ଯ ପାଦୌ ପ୍ରକ୍ଷାଲ୍ଯ ଵାରିଭିଃ
କାମ, କ୍ରୋଧ, ଅଭିମାନ, ଇର୍ଷ୍ୟା, ଲୋଭ ଏବଂ ନିନ୍ଦା ଛାଡି, ଦେବତାଙ୍କ ଦେବତାକୁ ସ୍ମରଣ କରି, ପାଦ ଜଳରେ ଧୋଇ—
ଭୂମାଵପତିତଂ ଗୃହ୍ଯ ଗୋମଯଂ ତତ୍ର ମାନଵଃ । ତିଲାନ୍ପ୍ରକ୍ଷିପ୍ଯ କାର୍ପାଂସଂ ପିଂଡିକାଶ୍ଚୈଵ କାରଯେତ୍
ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଗୋମୟ ନେଇ, ତାହାରେ ତିଳ ଏବଂ କାପଡ଼ ମିଶାଇ, ଛୋଟ ଗୋଲା ତିଆରି କରିବା ଉଚିତ।
ଅଷ୍ଟୋତ୍ତରଶତଂ ଚୈଵ ନାତ୍ର କାର୍ଯା ଵିଚାରଣା । ତତୋ ମାଘେ ଚ ସଂପ୍ରାପ୍ତେ ହ୍ଯାଷାଢର୍କ୍ଷଂ ଭଵେଦ୍ଯଦି
ଏଠାରେ ଏକଶେ ଆଠ ଗଣନା ବିଷୟରେ ଆଉ କିଛି ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ଦରକାର ନାହିଁ। ତାପରେ ଯେତେବେଳେ ମାଘ ମାସ ଆସିଯିବ, ଯଦି ଆଷାଢ଼ ନକ୍ଷତ୍ର ରହିଥାଏ—
ମୂଲଂ ଵା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷସ୍ଯୈକାଦଶୀ ନିଯମାଂସ୍ତତଃ । ଗୃହ୍ଣୀଯାତ୍ପୁଣ୍ଯକାଲେ ଚ ଵିଧାନଂ ତତ୍ର ମେ ଶୃଣୁ
କିମ୍ବା କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ମୂଳ ନକ୍ଷତ୍ର, କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ ଥିଲେ, ସେ ସୁଯୋଗରେ ଏହି କ୍ରିୟା ଆରମ୍ଭ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ବିଧି ମୋ ପାଖରୁ ଶୁଣ।
ଦେଵଦେଵଂ ସମଭ୍ଯର୍ଚ୍ଯ ସୁସ୍ନାତଃ ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ । କୃଷ୍ଣନାମାନି ସଂକୀର୍ତ୍ଯ ପୁନଃ ପ୍ରସ୍ଖଲିତାଦିଷୁ
ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି, ଶୁଦ୍ଧ ମନେ ଏବଂ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ, ବିଶେଷକରି ଯେଉଁଠି ଭୁଲ କିମ୍ବା ଅପରାଧ ହୋଇଥାଏ।
ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାଦାଦୌ ହୋମଂ ଚ କାରଯେତ୍ । ଅର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଦ୍ଵିତୀଯେଽହ୍ନି ପୁନର୍ହରିମ୍
ରାତିରେ ଜାଗି ରହିବା ଉଚିତ, ପ୍ରଥମେ ହୋମ କରିବା ଦରକାର, ଏବଂ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱିତୀୟ ଦିନ ଆଉଥରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କର।