ତତୋ ଦେଵେନ ତେ ଶପ୍ତା ଯୂଯଂ ଵେଦଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଊର୍ଧ୍ଵଜଟାଃ କ୍ରତୁଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପରଦାରୋପସେଵିନଃ
ତାପରେ ଦେବତା ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ବେଦରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ, ଜଟାଧାରୀ ହେବେ, ଯଜ୍ଞରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହ ମିଶିବେ।'
ଵେଶ୍ଯାଯାନ୍ତୁ ରତା ଦ୍ଯୂତେ ପିତୃମାତୃଵିଵର୍ଜିତାଃ। ନ ପୁତ୍ରଃ ପୈତୃକଂ ଵିତ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଵାପି ଗମିଷ୍ଯତି
'ବେଶ୍ୟା ସହ ରତି, ଜୁଆରେ ଲିପ୍ତ, ପିତା ମାତାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ; ପୁତ୍ର, ପୈତୃକ ଧନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପାଇବେନାହିଁ।'
ସର୍ଵେ ଚ ମୋହିତାଃ ସନ୍ତୁ ସର୍ଵେଂଦ୍ରିଯଵିଵର୍ଜିତାଃ। ରୌଦ୍ରୀଂ ଭିକ୍ଷାଂ ସମଶ୍ନଂତୁ ପରପିଣ୍ଡୋପଜୀଵିନଃ
'ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେବେ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ବଞ୍ଚିତ; ଭୟଙ୍କର ଭିକ୍ଷା ଖାଇବେ, ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବେ।'
ଆତ୍ମାନଂ ଵର୍ତଯନ୍ତଶ୍ଚ ନିର୍ମମା ଧର୍ମଵର୍ଜିତାଃ। କୃପାର୍ପିତା ତୁ ଯୈର୍ଵିପ୍ରୈରୁନ୍ମତ୍ତେ ମଯି ସାଂପ୍ରତମ୍
'ସେମାନେ ନିଜେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବେ, କିଛି ମମତା ନଥିବା, ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ; କିନ୍ତୁ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଗଳ ଭାବରେ ଥିବା ମୋତେ ଦୟା ଦେଖାଇଥିଲେ—'
ତେଷାଂ ଧନଂ ଚ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦାସୀଦାସମଜାଵିକମ୍। କୁଲୋତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚ ଵୈ ନାର୍ଯୋ ମଯି ତୁଷ୍ଟେ ଭଵନ୍ଵିହ
'ସେମାନଙ୍କର ଧନ, ପୁତ୍ର, ଦାସ ଦାସୀ, ଜୀବିକା ଏବଂ ଗୋତ୍ରର ଜନାନୀ ରହିବ, ଯଦି ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।'
ଏଵଂ ଶାପଂ ଵରଂ ଚୈଵ ଦତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନମୀଶ୍ଵରଃ। ଗତୋ ଦ୍ଵିଜାଗତେ ଦେଵେ ମତ୍ଵା ତଂ ଶଂକରଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଏପରି ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଈଶ୍ୱର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତା ଚାଲିଗଲାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯନ୍ତୋପି ଯତ୍ନେନ ନ ଚାପଶ୍ଯଂତ ତେ ଯଦା। ତଦା ନିଯମସଂପନ୍ନାଃ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଗତାଃ
ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନାହିଁ; ତାପରେ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରି, ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠସରୋ ଵିପ୍ରା ଜେପୁସ୍ତେ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍। ଜାପ୍ଯାଵସାନେ ଦେଵସ୍ତାନଶୀରରଗିରାଽବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରଧାନ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କଲେ; ପାଠ ଶେଷରେ ଦେବତା ଆକାଶବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ।
ଅନୃତଂ ନ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵୈରେଷ୍ଵପି କୁତଃପୁନଃ। ଆଗତେ ନିଗ୍ରହେ କ୍ଷେମଂ ଭୂଯୋପି କରଵାଣ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଶାସନ ଫେରିଲେ, ମୁଁ ପୁନି ମଙ୍ଗଳ ଦେଇବି।'
ଶାନ୍ତା ଦାଂତା ଦ୍ଵିଜା ଯେ ତୁ ଭକ୍ତିମନ୍ତୋ ମଯି ସ୍ଥିରାଃ। ନ ତେଷାଂ ଛିଦ୍ଯତେ ଵେଦୋ ନ ଧନଂ ନାପି ସନ୍ତତିଃ
'ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତ, ଦମିତ ଏବଂ ମୋପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କର ବେଦ, ଧନ ଏବଂ ସନ୍ତାନ କେବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେନାହିଁ।'
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ଯେ ଚ ଭକ୍ତିମନ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନେ। ପୂଜଯନ୍ତି ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂତେଜୋରାଶିଂ ଦିଵାକରମ୍
'ଯେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଲିପ୍ତ, ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦିନକର ରୂପ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—'
ନାଶୁଭଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତେଷାଂ ଯେଷାଂ ସାମ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ମତିଃ। ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭୂତସ୍ତୁ ସୋଽଭଵତ୍
'ଯେମାନଙ୍କର ମନ ସମତାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ଅଶୁଭ ଘଟିବେନାହିଁ; ଏପରି କହି, ସେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲେ।'
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରଂ ସପ୍ରସାଦଂ ଦେଵଦେଵାନ୍ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଆଜଗ୍ମୁଃ ସହିତାସ୍ସର୍ଵେ ଯତ୍ର ଦେଵଃପିତାମହଃ
ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର କୃପାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଚଳିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ପିତାମହ ବସିଥିଲେ।
ଵିରିଞ୍ଚିଂ ସଂହିତାଜାପ୍ଯୈସ୍ତୋଷଯଂତୋଽଗ୍ରତଃସ୍ଥିତାଃ। ତୁଷ୍ଟସ୍ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ମତ୍ତୋପି ଵ୍ରିଯତାଂ ଵରଃ
ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୋଠୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।'
ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତେନଵାକ୍ଯେନ ହୃଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। କୋ ଵରୋ ଯାଚ୍ଯତାଂ ଵିପ୍ରାଃ ପରିତୁଷ୍ଟେ ପିତାମହେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; 'ପିତାମହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିବେ?'
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଵେଦାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସାନ୍ତାନିକାଶ୍ଚ ଯେ ଲୋକା ଵରଦାନାଦ୍ଭଵଂତୁ ନଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବେଦ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାନ୍ତାନିକ ଲୋକମାନେ—ଏସବୁ ଆମ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ।
ଏଵଂ ପ୍ରଜଲ୍ପତାଂ ତତ୍ର ଵିପ୍ରାଣାଂ କୋପମାଵିଶତ୍। କେ ଯୂଯଂ କେତ୍ର ପ୍ରଵରା ଵଯଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତଥାପରେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ କ୍ରୋଧ ଆସିଗଲା: 'ତୁମେ କିଏ, କିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ? ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।'
ନେତିନେତି ତଥା ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵିଜାଂସ୍ତାଂସ୍ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାନ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚାଭିସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍କ୍ରୋଧପୂରିତାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ 'ନୁହେଁ, ନୁହେଁ' କହି ତାହାଁଠି ଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି କହିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଯୂଯଂ ତ୍ରିଭିର୍ଭାଗୈଃ ସଭାଯାଂ ବାହ୍ଯତଃ ସ୍ଥିତାଃ। ତସ୍ମାଦାମୂଲିକୋ ଗୁଲ୍ମୋ ହ୍ଯେକୋ ଭଵତୁ ଵୋଦ୍ଵିଜାଃ
ତୁମେ ସଭାର ବାହାରେ ତିନି ଦଳରେ ଦଉଡିଥିଲେ, ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମୂଳହୀନ ଗୁଛ ହେଉ।
ଉଦାସୀନାଃ ସ୍ଥିତା ଯେ ତୁ ଉଦାସୀନା ଭଵଂତୁ ତେ। ସାଯୁଧାବଦ୍ଧନିସ୍ତ୍ରିଂଶା ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଉଦାସୀନ ଭାବରେ ଦଉଡିଥିଲେ, ସେମାନେ ଉଦାସୀନ ରହିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତଳୱାର ବାନ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ।
କୌଶିକୀତି ଗଣୋ ନାମ ତୃତୀଯୋ ଭଵତୁ ଦ୍ଵିଜାଃ। ତ୍ରିଧାବଦ୍ଧମିଦଂ ସ୍ଥାନଂ ସର୍ଵଂ ଯୁଷ୍ମଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ତୃତୀୟ ଦଳର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ 'କୌଶିକୀ' ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ହେଉ; ଏହି ସ୍ଥାନ ସମସ୍ତେ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ତୁମମାନେର ହେବ।
ବାହ୍ଯତୋ ଲୋକଶବ୍ଦେନ ପ୍ରୋଚ୍ଯମାନାଃ ପ୍ରଜାସ୍ତ୍ଵିହ। ଅଵିଜ୍ଞେଯମିଦଂ ସ୍ଥାନଂ ଵିଷ୍ଣୁଃ ପାଲଯିତା ଧ୍ରୁଵମ୍
ବାହାରରୁ 'ଲୋକ' ଶବ୍ଦରେ ଯେଉଁ ପ୍ରଜାମାନେ ଉଲ୍ଲେଖିତ, ଏହି ସ୍ଥାନ ଅଜଣା ରହିବ; ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁ ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରିବେ।
ମଯା ଦତ୍ତଂ ଚିରସ୍ଥାଯି ଅଭଂଗଂ ଚଭଵିଷ୍ଯତି। ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ସମାପ୍ତିଂତାମଵୈକ୍ଷତ
ମୁଁ ଯାହା ଦେଇଛି, ଏହା ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଓ ଅଭଙ୍ଗ ରହିବ; ଏଭଳି କହି ବ୍ରହ୍ମା ସମାପ୍ତିକୁ ଦେଖିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସହିତାସ୍ତେ ତୁ କ୍ରୋଧାମର୍ଷସମନ୍ଵିତାଃ। ଅତିଥିଂ ଭୋଜଯାନାଶ୍ଚ ଵେଦାଭ୍ଯାସରତାସ୍ତୁ ତେ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକତାରେ, କ୍ରୋଧ ଓ ଅସନ୍ତୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅତିଥିମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଓ ବେଦ ଅଧ୍ୟୟନରେ ଲଗି ରହିଲେ।
ଏତଚ୍ଚ ପରମଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପୁଷ୍କରଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍। ତତ୍ରସ୍ଥା ଯେ ଦ୍ଵିଜାଃ ଶାଂତା ଵସଂତି କ୍ଷେତ୍ରଵାସିନଃ
ଏହି ପରମ କ୍ଷେତ୍ର, ପୁଷ୍କର, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଏଠାରେ ଶାନ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଥାଇଥିବା କ୍ଷେତ୍ରବାସୀ।
ନ ତେଷାଂ ଦୁର୍ଲଭଂ କିଂଚିଦ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକେ ଭଵିଷ୍ଯତି। କୋକାମୁଖେ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରେ ନୈମିଷେ ଋଷିସଂଗମେ
ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରେ ସେମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଦୁର୍ଲଭ ନୁହେଁ; କୋକାମୁଖ, କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର କିମ୍ବା ନୈମିଶ ଋଷିମିଳନରେ।
ଵାରାଣସ୍ଯାଂ ପ୍ରଭାସେ ଚ ତଥା ବଦରିକାଶ୍ରମେ। ଗଂଗାଦ୍ଵାରେ ପ୍ରଯାଗେ ଚ ଗଂଗାସାଗରସଂଗମେ
ବାରାଣସୀ, ପ୍ରଭାସ ଓ ବଦରିକାଶ୍ରମରେ, ଗଙ୍ଗା ଦ୍ୱାର, ପ୍ରୟାଗ ଓ ଗଙ୍ଗା ସାଗର ସଂଗମରେ।
ରୁଦ୍ରକୋଟ୍ଯାଂ ଵିରୂପାକ୍ଷେ ମିତ୍ରସ୍ଯାପି ତଥା ଵନେ। ତୀର୍ଥେଷ୍ଵେତେଷୁ ସର୍ଵେଷୁ ସିଦ୍ଧିର୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶାବ୍ଦିକା
ରୁଦ୍ରକୋଟି, ବିରୂପାକ୍ଷ ଓ ମିତ୍ରଙ୍କ ଅରଣ୍ୟରେ; ଏସବୁ ତୀର୍ଥରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷର ସିଦ୍ଧି।
ପ୍ରାପ୍ଯତେ ମାନଵୈର୍ଲୋକେ ଷଣ୍ମାସାଦ୍ରାଜସତ୍ତମ। ପୁଷ୍କରେ ତୁ ନ ସଂଦେହୋ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମନା ଯଦି
ମାନବମାନେ ଏହି ସିଦ୍ଧି ଛଅ ମାସରେ ପାଇପାରିବେ, ରାଜାଶ୍ରେଷ୍ଠ; କିନ୍ତୁ ପୁଷ୍କରରେ ନିଶ୍ଚିତ, ଯଦି ମନ ବ୍ରହ୍ମଚାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗିଥାଏ।
ତୀର୍ଥାନାଂ ପରମଂ ତୀର୍ଥଂ କ୍ଷେତ୍ରାଣାମପି ଚୋତ୍ତମମ୍। ସଦା ତୁ ପୂଜିତଂ ପୂଜ୍ଯୈର୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତୈଃ ପିତାମହେ
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପରମ; ସମସ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଉତ୍ତମ; ସଦା ପୂଜ୍ୟମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ପିତାମହଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।