କେନୈଷା ଦର୍ଶିତା ଚର୍ଯା ଗୁରୁଣା ପାପଦର୍ଶିନା। ଯେନଚୋନ୍ମତ୍ତଵଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଵଦନ୍ମଧ୍ଯେପ୍ରଧାଵସି
'କେଉଁ ଗୁରୁ ତୁମକୁ ଏହି ବ୍ରତ ଦେଖାଇଛି, ପାପ ଦେଖୁଥିବା? କାହିଁକି ତୁମେ ପାଗଳ ଭଳି କଥା କହି ଆମ ମଧ୍ୟରେ ଦୌଡ଼ୁଛ?'
ଶିଶ୍ନଂ ମେ ବ୍ରହ୍ମଣୋ ରୂପଂ ଭଗଂ ଚାପି ଜନାର୍ଦନଃ। ଉପ୍ଯମାନମିଦଂ ବୀଜଂ ଲୋକଃ କ୍ଲିଶ୍ନାତିଚାନ୍ଯଥା
'ମୋର ଶିଶ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରୂପ, ଭଗ ହେଉଛନ୍ତି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ; ଏହି ବୀଜ ଅର୍ପିତ ହେଲେ ଭଲ, ନହେଲେ ଜଗତ ଦୁଃଖ ପାଏ ।'
ମଯାଯଂ ଜନିତଃ ପୁତ୍ରୋ ଜନିତୋନେନ ଚାପ୍ଯହମ୍। ମହାଦେଵକୃତେ ସୃଷ୍ଟିଃ ସୃଷ୍ଟା ଭାର୍ଯା ହିମାଲଯେ
'ମୁଁ ଏହି ପୁଅକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲି, ସେ ମୋତେ ଜନ୍ମ ଦେଲା; ମହାଦେବଙ୍କ ପାଇଁ ସୃଷ୍ଟି ହେଲା, ହିମାଳୟରେ ଜଣେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ତିଆରି ହେଲେ ।'
ଉମାଦତ୍ତା ତୁ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ କସ୍ଯ ସା ତନଯା ଵଦ। ମୂଢା ଯୂଯଂ ନ ଜାନୀଥ ଵଦତାଂ ଭଗଵାଂସ୍ତୁ ଵଃ
'ଉମାଙ୍କୁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ଦିଆଯାଇଥିଲା—ସେ କାହାର ଝିଅ, କହ? ତୁମେ ମୂଢ଼ ଅଛ, ଜାଣନାହ, ତୁମ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନ କହୁନ୍ତୁ ।'
ବ୍ରହ୍ମଣା ନ କୃତା ଚର୍ଯା ଦର୍ଶିତା ନୈଵ ଵିଷ୍ଣୁନା। ଗିରିଶେନାପି ଦେଵେନ ବ୍ରହ୍ମଵଧ୍ଯା କୃତେନ ତୁ
ବ୍ରହ୍ମା କେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଦେଖାଇନାହାନ୍ତି, ଏବଂ ଗିରିଶ ଦେବ ମଧ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ହତ୍ୟା କରିବା ପରେ ଏପରି କାର୍ଯ୍ୟ କରିନାହାନ୍ତି।
କଥଂସ୍ଵିଦ୍ଗର୍ହସେ ଦେଵଂ ଵଧ୍ଯୋସ୍ମାକଂ ତ୍ଵମଦ୍ଯ ଵୈ। ଏଵଂ ତୈର୍ହନ୍ଯମାନସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୈସ୍ତତ୍ର ଶଂକରଃ
ତେବେ ତୁମେ କିପରି ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଉଛ, 'ଆଜି ଆମେ ତୁମକୁ ଦଣ୍ଡିବା' ବୋଲି କହୁଛ?
ସ୍ମିତଂ କୃତ୍ଵାବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ନୃପସତ୍ତମ। କିଂ ମାଂ ନ ଵିତ୍ଥ ଭୋ ଵିପ୍ରା ଉନ୍ମତ୍ତଂ ନଷ୍ଟଚେତନମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରୁଥିବା ବେଳେ, ଶିବ ହସି ଏବଂ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଯୂଯଂ କାରୁଣିକାଃ ସର୍ଵେ ମିତ୍ରଭାଵେ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ। ଵଦମାନମିଦଂ ଛଦ୍ମ ବ୍ରହ୍ମରୂପଧରଂ ହରମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ତୁମେ ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି କି? ମୁଁ ଅସ୍ତିର ମନ ଥିବା, ପାଗଳ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛି; ତୁମେ ସମସ୍ତେ ଦୟାଳୁ ଏବଂ ମିତ୍ରତାରେ ଅଟୁଟ ଅଛ; ତଥାପି ତୁମେ ଏହି ଭାବରେ କହୁଛ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମା ଭାବରେ ଚାଲିଛି, ଯଦିଓ ମୁଁ ହରା।
ମାଯଯା ତସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ ମୋହିତାସ୍ତେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। କପର୍ଦିନଂ ନିଜଘ୍ନୁସ୍ତେ ପାଣିପାଦୈଶ୍ଚ ମୁଷ୍ଟିଭିଃ
ସେ ଦେବତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ସେଇ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜଟାଧାରୀକୁ ହାତ, ପା ଓ ମୁଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ମାରିଲେ।
ଦଣ୍ଡୈଶ୍ଚାପି ଚ କୀଲୈଶ୍ଚ ଉନ୍ମତ୍ତଵେଷଧାରିଣମ୍। ପୀଡ୍ଯମାନସ୍ତତସ୍ତୈସ୍ତୁ ଦ୍ଵିଜୈଃ କୋପମଥାଗମତ୍
ଏବଂ ଦଣ୍ଡ ଓ କିଲା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ପାଗଳ ଭାବରେ ଥିବା ତାଙ୍କୁ ମାରିଲେ; ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଦେଲେ, ତେଣୁ ଶିବ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ।
ତତୋ ଦେଵେନ ତେ ଶପ୍ତା ଯୂଯଂ ଵେଦଵିଵର୍ଜିତାଃ। ଊର୍ଧ୍ଵଜଟାଃ କ୍ରତୁଭ୍ରଷ୍ଟାଃ ପରଦାରୋପସେଵିନଃ
ତାପରେ ଦେବତା ଶାପ ଦେଲେ: 'ତୁମେ ବେଦରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ, ଜଟାଧାରୀ ହେବେ, ଯଜ୍ଞରୁ ବିଚ୍ୟୁତ ହେବେ, ଅନ୍ୟର ଜନାନୀ ସହ ମିଶିବେ।'
ଵେଶ୍ଯାଯାନ୍ତୁ ରତା ଦ୍ଯୂତେ ପିତୃମାତୃଵିଵର୍ଜିତାଃ। ନ ପୁତ୍ରଃ ପୈତୃକଂ ଵିତ୍ତଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଵାପି ଗମିଷ୍ଯତି
'ବେଶ୍ୟା ସହ ରତି, ଜୁଆରେ ଲିପ୍ତ, ପିତା ମାତାରୁ ବିଚ୍ୟୁତ; ପୁତ୍ର, ପୈତୃକ ଧନ କିମ୍ବା ଶିକ୍ଷା ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପାଇବେନାହିଁ।'
ସର୍ଵେ ଚ ମୋହିତାଃ ସନ୍ତୁ ସର୍ଵେଂଦ୍ରିଯଵିଵର୍ଜିତାଃ। ରୌଦ୍ରୀଂ ଭିକ୍ଷାଂ ସମଶ୍ନଂତୁ ପରପିଣ୍ଡୋପଜୀଵିନଃ
'ସମସ୍ତେ ଭ୍ରମିତ ହେବେ, ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୁ ବଞ୍ଚିତ; ଭୟଙ୍କର ଭିକ୍ଷା ଖାଇବେ, ଅନ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିବେ।'
ଆତ୍ମାନଂ ଵର୍ତଯନ୍ତଶ୍ଚ ନିର୍ମମା ଧର୍ମଵର୍ଜିତାଃ। କୃପାର୍ପିତା ତୁ ଯୈର୍ଵିପ୍ରୈରୁନ୍ମତ୍ତେ ମଯି ସାଂପ୍ରତମ୍
'ସେମାନେ ନିଜେ ଜୀବନ ଚାଲାଇବେ, କିଛି ମମତା ନଥିବା, ଧର୍ମରୁ ବିଚ୍ୟୁତ; କିନ୍ତୁ ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଗଳ ଭାବରେ ଥିବା ମୋତେ ଦୟା ଦେଖାଇଥିଲେ—'
ତେଷାଂ ଧନଂ ଚ ପୁତ୍ରାଶ୍ଚ ଦାସୀଦାସମଜାଵିକମ୍। କୁଲୋତ୍ପନ୍ନାଶ୍ଚ ଵୈ ନାର୍ଯୋ ମଯି ତୁଷ୍ଟେ ଭଵନ୍ଵିହ
'ସେମାନଙ୍କର ଧନ, ପୁତ୍ର, ଦାସ ଦାସୀ, ଜୀବିକା ଏବଂ ଗୋତ୍ରର ଜନାନୀ ରହିବ, ଯଦି ମୁଁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉ।'
ଏଵଂ ଶାପଂ ଵରଂ ଚୈଵ ଦତ୍ଵାନ୍ତର୍ଦ୍ଧାନମୀଶ୍ଵରଃ। ଗତୋ ଦ୍ଵିଜାଗତେ ଦେଵେ ମତ୍ଵା ତଂ ଶଂକରଂ ପ୍ରଭୁମ୍
ଏପରି ଶାପ ଓ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ଈଶ୍ୱର ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ଦେବତା ଚାଲିଗଲାପରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଶିବ ଭାବରେ ଚିନ୍ତା କଲେ।
ଅନ୍ଵିଷ୍ଯନ୍ତୋପି ଯତ୍ନେନ ନ ଚାପଶ୍ଯଂତ ତେ ଯଦା। ତଦା ନିଯମସଂପନ୍ନାଃ ପୁଷ୍କରାରଣ୍ଯମାଗତାଃ
ସେମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରି ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିଲେନାହିଁ; ତାପରେ ନିୟମ ରକ୍ଷା କରି, ସେମାନେ ପୁଷ୍କର ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵା ଜ୍ଯେଷ୍ଠସରୋ ଵିପ୍ରା ଜେପୁସ୍ତେ ଶତରୁଦ୍ରିଯମ୍। ଜାପ୍ଯାଵସାନେ ଦେଵସ୍ତାନଶୀରରଗିରାଽବ୍ରଵୀତ୍
ପ୍ରଧାନ ସରୋବରରେ ସ୍ନାନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କଲେ; ପାଠ ଶେଷରେ ଦେବତା ଆକାଶବାଣୀ ଦ୍ୱାରା କହିଲେ।
ଅନୃତଂ ନ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ସ୍ଵୈରେଷ୍ଵପି କୁତଃପୁନଃ। ଆଗତେ ନିଗ୍ରହେ କ୍ଷେମଂ ଭୂଯୋପି କରଵାଣ୍ଯହମ୍
'ମୁଁ କେବେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହିନାହିଁ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଶାସନ ଫେରିଲେ, ମୁଁ ପୁନି ମଙ୍ଗଳ ଦେଇବି।'
ଶାନ୍ତା ଦାଂତା ଦ୍ଵିଜା ଯେ ତୁ ଭକ୍ତିମନ୍ତୋ ମଯି ସ୍ଥିରାଃ। ନ ତେଷାଂ ଛିଦ୍ଯତେ ଵେଦୋ ନ ଧନଂ ନାପି ସନ୍ତତିଃ
'ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଶାନ୍ତ, ଦମିତ ଏବଂ ମୋପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କର ବେଦ, ଧନ ଏବଂ ସନ୍ତାନ କେବେ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହେବେନାହିଁ।'
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରତା ଯେ ଚ ଭକ୍ତିମନ୍ତୋ ଜନାର୍ଦନେ। ପୂଜଯନ୍ତି ଚ ବ୍ରହ୍ମାଣଂତେଜୋରାଶିଂ ଦିଵାକରମ୍
'ଯେମାନେ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ଲିପ୍ତ, ଜନାର୍ଦନ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଦିନକର ରୂପ ତେଜସ୍ୱୀ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି—'
ନାଶୁଭଂ ଵିଦ୍ଯତେ ତେଷାଂ ଯେଷାଂ ସାମ୍ଯେ ସ୍ଥିତା ମତିଃ। ଏତାଵଦୁକ୍ତ୍ଵା ଵଚନଂ ତୂଷ୍ଣୀଂ ଭୂତସ୍ତୁ ସୋଽଭଵତ୍
'ଯେମାନଙ୍କର ମନ ସମତାରେ ଅଟୁଟ, ସେମାନଙ୍କୁ କେବେ ଅଶୁଭ ଘଟିବେନାହିଁ; ଏପରି କହି, ସେ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ହେଲେ।'
ଲବ୍ଧ୍ଵା ଵରଂ ସପ୍ରସାଦଂ ଦେଵଦେଵାନ୍ମହେଶ୍ଵରାତ୍। ଆଜଗ୍ମୁଃ ସହିତାସ୍ସର୍ଵେ ଯତ୍ର ଦେଵଃପିତାମହଃ
ଦେବଦେବ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କର କୃପାରେ ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଚଳିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦେବତା ପିତାମହ ବସିଥିଲେ।
ଵିରିଞ୍ଚିଂ ସଂହିତାଜାପ୍ଯୈସ୍ତୋଷଯଂତୋଽଗ୍ରତଃସ୍ଥିତାଃ। ତୁଷ୍ଟସ୍ତାନବ୍ରଵୀଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ମତ୍ତୋପି ଵ୍ରିଯତାଂ ଵରଃ
ସମସ୍ତେ ଏକତାରେ ମନ୍ତ୍ର ଓ ପ୍ରାର୍ଥନା କରି ବିରିଞ୍ଚିଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କଲେ; ବ୍ରହ୍ମା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ, 'ମୋଠୁ ଏକ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚୟନ କର।'
ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତେନଵାକ୍ଯେନ ହୃଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମାଃ। କୋ ଵରୋ ଯାଚ୍ଯତାଂ ଵିପ୍ରାଃ ପରିତୁଷ୍ଟେ ପିତାମହେ
ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଏହି କଥା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଖୁସି ହେଲେ; 'ପିତାମହ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଚାହିବେ?'
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ଵେଦାଶ୍ଚ ଶାସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସାନ୍ତାନିକାଶ୍ଚ ଯେ ଲୋକା ଵରଦାନାଦ୍ଭଵଂତୁ ନଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର, ବେଦ, ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସାନ୍ତାନିକ ଲୋକମାନେ—ଏସବୁ ଆମ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଉ।
ଏଵଂ ପ୍ରଜଲ୍ପତାଂ ତତ୍ର ଵିପ୍ରାଣାଂ କୋପମାଵିଶତ୍। କେ ଯୂଯଂ କେତ୍ର ପ୍ରଵରା ଵଯଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତଥାପରେ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏଭଳି କଥା କହିବା ସମୟରେ, ସେଠାରେ କ୍ରୋଧ ଆସିଗଲା: 'ତୁମେ କିଏ, କିଏ ସର୍ବୋତ୍ତମ? ଆମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଭଳି।'
ନେତିନେତି ତଥା ଵିପ୍ରା ଦ୍ଵିଜାଂସ୍ତାଂସ୍ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତାନ୍। ବ୍ରହ୍ମୋଵାଚାଭିସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍କ୍ରୋଧପୂରିତାନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ 'ନୁହେଁ, ନୁହେଁ' କହି ତାହାଁଠି ଥିବା ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ବ୍ରହ୍ମା କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଦେଖି କହିଲେ।
ଯସ୍ମାଦ୍ଯୂଯଂ ତ୍ରିଭିର୍ଭାଗୈଃ ସଭାଯାଂ ବାହ୍ଯତଃ ସ୍ଥିତାଃ। ତସ୍ମାଦାମୂଲିକୋ ଗୁଲ୍ମୋ ହ୍ଯେକୋ ଭଵତୁ ଵୋଦ୍ଵିଜାଃ
ତୁମେ ସଭାର ବାହାରେ ତିନି ଦଳରେ ଦଉଡିଥିଲେ, ତେଣୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ତୁମ ମଧ୍ୟରୁ ଏକ ମୂଳହୀନ ଗୁଛ ହେଉ।
ଉଦାସୀନାଃ ସ୍ଥିତା ଯେ ତୁ ଉଦାସୀନା ଭଵଂତୁ ତେ। ସାଯୁଧାବଦ୍ଧନିସ୍ତ୍ରିଂଶା ଯୋଦ୍ଧୁକାମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାଃ
ଯେଉଁମାନେ ଉଦାସୀନ ଭାବରେ ଦଉଡିଥିଲେ, ସେମାନେ ଉଦାସୀନ ରହିବେ; ଯେଉଁମାନେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ, ତଳୱାର ବାନ୍ଧି ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲେ।