ସଂହରିଷ୍ଯତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସୁପ୍ତେ ଚୈଵ ଜର୍ନାଦନେ । ତସ୍ଯାସ୍ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁର୍ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଯଦି ନିଦ୍ରା ଓ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ନଷ୍ଟ ହେଉଛି, ସେ ତିନି ଲୋକକୁ ସଂହାର କରିଦେବ। ଏହି କଥା ଶୁଣି, ବିଷ୍ଣୁ ଏପରି କହିଲେ।
ଅହଂ ଚ ନିର୍ଜିତୋ ଯେନ କଥଂ ସୋଽପି ତ୍ଵଯା ଜିତଃ । ଏକାଦଶ୍ଯୁଵାଚ- ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ଭୋ ସ୍ଵାମିନ୍ମହାଦୈତ୍ଯୋ ମଯା ହତଃ
ଯିଏ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଜିତ କରିଥିଲେ, ସେ କିପରି ତୁମେ ଜିତିପାରିଲ? ଏକାଦଶୀ କହିଲେ— ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ ମୁଁ ସେ ମହାଦାନବକୁ ବଧ କରିଛି।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ଆନଂଦଂ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ମୁନଯୋ ଦେଵତା ଗତାଃ । ବ୍ରୂହି ତ୍ଵଂ ଚ ମଯା ଭଦ୍ରେ ଯତ୍ତେ ମନସି ରୋଚତେ । ଦଦାମି ଚ ନ ସଂଦେହୋ ଯତ୍ସୁରୈରପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ତିନି ଲୋକର ଋଷିମାନେ ଓ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଛନ୍ତି। ହେ ସୁଭାଗ୍ୟବତୀ, ତୁମ ମନରେ ଯାହା ଅଛି, ମୋତେ କହ। ମୁଁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଦେବି, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଯାହା ପାଇବାକୁ ଦୁର୍ଲଭ।
ଏକାଦଶ୍ଯୁଵାଚ- ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ମେ ଦେଵ ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ଜନାର୍ଦନ । ଵରମେକଂ ତୁ ଵାଂଚ୍ଛାମି ହୃଦଯେ ଚ ଜଗତ୍ପତେ
ଏକାଦଶୀ କହିଲେ— ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ, ଓ ମୁଁ ସତ୍ୟ କହିଛି, ତେବେ ହେ ଜଗତ୍ପତି, ମୋ ହୃଦୟର ଏକ ଇଚ୍ଛା ଆଛି, ତାହା ଦିଅ।
ପ୍ରାର୍ଥଯାମି ଚ ଦେଵେଶ ଈପ୍ସିତଂ ଚ ମଯା ପ୍ରଭୋ । ଯଦି ସତ୍ଯଂ ଜଗନ୍ନାଥ ତିସ୍ରୋ ଵାଚୋ ଦଦାସି ମେ
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛି, ହେ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ମୋ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ। ଯଦି ଏହା ସତ୍ୟ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ତେବେ ମୋତେ ତିନିଟି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ- ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଅଵଶ୍ଯଂ ତଵ ସୁଵ୍ରତେ । ତିସ୍ରୋ ଵାଚୋ ମଯା ଦତ୍ତା ନ ଚାଵାକ୍ଯଂ ଭଵେଦିହ
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ— ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ। ହେ ସୁବ୍ରତେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ତିନିଟି ଇଚ୍ଛା ଦେଉଛି, ଏଠାରେ କୌଣସି ଅସତ୍ୟ ନାହିଁ।
ଏକାଦଶ୍ଯୁଵାଚ- ତ୍ରିଭୁଵନେଷୁ ଚ ଦେଵେଶ ଚତୁର୍ଯୁଗେଷୁ ସାଂପ୍ରତମ୍ । ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ସର୍ଵତ୍ର ତାଦୃଶଂ କୁରୁ ମେ ପ୍ରଭୋ
ଏକାଦଶୀ କହିଲେ— ହେ ଦେବତାଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ତିନି ଲୋକ ଓ ଚାରି ଯୁଗରେ, ସବୁଠାରେ ଏହିପରି ହେଉ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ସର୍ଵତୀର୍ଥପ୍ରଧାନଂ ହି ସର୍ଵଵିଘ୍ନଵିନାଶିନୀ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିକରୀ ଦେଵୀ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦ୍ଭଵାମ୍ଯହମ୍
ଆପଣଙ୍କର କୃପାରେ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କରୁଥିବା, ଓ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ଦେବୀ ହେଉ।
ମାମୁପୋଷ୍ଯଂତି ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ତଵ ଭକ୍ତ୍ଯା ଜନାର୍ଦନ । ସର୍ଵସିଦ୍ଧିର୍ଭଵେତ୍ତେଷାଂ ଯଦି ତୁଷ୍ଟୋଽସି ମେ ପ୍ରଭୋ 6.38.
ଯେମାନେ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋତେ ଉପବାସ କରନ୍ତି, ଓ ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜନ୍ତି, ହେ ଜନାର୍ଦନ, ଯଦି ଆପଣ ମୋତେ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ପାଇବେ।
ଉପଵାସଂ ଚ ନକ୍ତଂ ଚ ଏକଭକ୍ତଂ କରୋତି ଚ । ତସ୍ଯ ଵିତ୍ତଂ ଚ ଧର୍ମଂ ଚ ମୋକ୍ଷଂ ଵୈ ଦେହି ମାଧଵ
ଯିଏ ଉପବାସ, ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରେ, କିମ୍ବା ଏକବେଳ ଭୋଜନ କରେ— ତାଙ୍କୁ ଆପଣ ଧନ, ଧର୍ମ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦିଅନ୍ତୁ, ହେ ମାଧବ।
ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ-। ଯତ୍ତ୍ଵଂ ଵଦସି କଲ୍ଯାଣି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି । ସର୍ଵାନ୍ମନୋରଥାନ୍ଭଦ୍ରେ ଦାସ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ଚ ନାନ୍ଯଥା
ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ— ହେ ଶୁଭା, ତୁମେ ଯାହା ଚାହିଲ, ସେସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ହେବ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବ, ଏହା ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ।
ମମ ଭକ୍ତାଶ୍ଚ ଯେ ଲୋକେ ଯେ ଚ ଭକ୍ତାସ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତିକେ । ଚତୁର୍ଯୁଗେଷୁ ଵିଖ୍ଯାତାସ୍ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵୈ ପ୍ରଭୋ
ମୋର ଭକ୍ତମାନେ ଏହି ଲୋକରେ, ଓ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେମାନେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଚାରି ଯୁଗ ଓ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ତ୍ଵାଂ ଚ ଶକ୍ତିମହଂ ମନ୍ଯେ ଏକାଦଶୀଵ୍ରତସ୍ଥିତାଃ । ମମ ପୂଜାଂ କରିଷ୍ଯଂତି ମୋକ୍ଷଗାସ୍ତେ ନ ସଂଶଯଃ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାବିଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପାଳନ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ମୋର ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ମୋକ୍ଷ ପାଇବେ— ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତୃତୀଯା ଚାଷ୍ଟମୀ ଚୈଵ ନଵମୀ ଚ ଚତୁର୍ଦଶୀ । ଏକାଦଶୀ ଵିଶେଷେଣ ତିଥିରେଷା ହରିପ୍ରିଯା । ସର୍ଵତୀର୍ଥାଧିକଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ନ ସଂଶଯଃ
ତୃତୀୟା, ଅଷ୍ଟମୀ, ନବମୀ, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଓ ବିଶେଷ କରି ଏକାଦଶୀ— ଏହି ତିଥି ହରିଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ। ଏହା ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନଠାରୁ ଅଧିକ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ; ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଇଦଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଵରଂ ତସ୍ଯୈ ତିସ୍ରୋ ଵାଚୋ ନ ସଂଶଯଃ । ହୃଷ୍ଟା ପୁଷ୍ଟା ଚ ସଂଜାତା ଏକାଦଶୀମହାଵ୍ରତା
ଏହି ତିନିଟି ଇଚ୍ଛା ଦେଇ, କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନଥିବା ଏହି ବର ପାଇଁ, ଏକାଦଶୀ ମହାବ୍ରତ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ସୁସ୍ଥ ହେଲେ।
ଶତ୍ରୁଂ ହଂସି ପରାଂ ତସ୍ଯ ଦଦାସି ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ତ୍ଵଂ ହଂସି ସର୍ଵଵିଘ୍ନାନି ସର୍ଵସିଦ୍ଧିଵରପ୍ରଦା
ତୁମେ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କର, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗତି ଦିଅ। ତୁମେ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନ ଦୂର କର, ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛିତ ସିଦ୍ଧି ଦେଉଥିବା ଦେବୀ।
ଉଭଯୋଃ ପକ୍ଷଯୋଃ ପାର୍ଥ ତୁଲ୍ଯା ଏକାଦଶୀ ଶୁଭା । ନ ଶୁକ୍ଲା ନୈଵ କୃଷ୍ଣା ଚ ଵିଭେଦଂ ନୈଵ କାରଯେତ୍
ହେ ପାର୍ଥ, ଦୁଇପଟି ପକ୍ଷରେ ଏକାଦଶୀ ସମାନ ଶୁଭ। ଏହା ନ ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ, ନ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ; କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵିଭେଦୋ ନୈଵ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଃ ସମସ୍ତଵ୍ରତକାରିଭିଃ । ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ରାତ୍ରୌ ଶୃଣୋତି ଭକ୍ତିତତ୍ପରଃ
ଯେଉଁମାନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦିନେ କିମ୍ବା ରାତିରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି କଥା ଶୁଣେ—
ତିଥିରେକା ଭଵେତ୍ସର୍ଵା ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି । ଉଭଯୈକାଦଶୀ ସ୍ଵଲ୍ପା ହ୍ଯଂତେ ଚୈଵ ତ୍ରଯୋଦଶୀ
ଦୁଇ ଚନ୍ଦ୍ରପକ୍ଷରେ ଏକ ତିଥି ଥାଏ; ଯେତେବେଳେ ଦୁଇଁଟି ଏକାଦଶୀ କମ୍ ହୋଇଯାଏ ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଶେଷରେ ଅଛି।
ମଧ୍ଯେ ତୁ ଦ୍ଵାଦଶୀ ପୂର୍ଣା ତ୍ରିସ୍ପୃଶା ସା ହରିପ୍ରିଯା । ଏକାମୁପୋଷଯେତ୍ତାଂ ଵୈ ସହସ୍ରୈକାଦଶୀଫଲମ୍
ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ଏହା ତିନି ତିଥିକୁ ଛୁଏ; ଏହି ଦିନ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଏହାରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ, ଏହା ହଜାର ଏକାଦଶୀ ଉପବାସର ଫଳ ଦିଏ।
ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ହ୍ଯେଵଂ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପାରଣେ କୃତେ । ଅଷ୍ଟମ୍ଯେକାଦଶୀ ଷଷ୍ଠୀ ତୃତୀଯା ଚ ଚତୁର୍ଦଶୀ
ଏପରି ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ ଫଳ ହଜାର ଗୁଣ ହୋଇଯାଏ; ଅଷ୍ଟମୀ, ଏକାଦଶୀ, ଷଷ୍ଠୀ, ତୃତୀୟା ଏବଂ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ—
ପୂର୍ଵଵିଦ୍ଧା ନ କର୍ତଵ୍ଯା ପରଵିଦ୍ଧାମୁପୋଷଯେତ୍ । ଏକାଦଶୀ ହ୍ଯହୋରାତ୍ରଂ ପ୍ରଭାତେ ଘଟିକା ଭଵେତ୍
ପୂର୍ବ ତିଥି ଛୁଇଁଥିଲେ ଏହା ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; କିନ୍ତୁ ପର ତିଥି ଛୁଇଁଥିଲେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଏବଂ ରାତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥାଏ, ପ୍ରଭାତରେ ଅଂଶ ରହିଥାଏ।
ସା ତିଥିଃ ପରିହର୍ତଵ୍ଯା ଉପୋଷ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀଯୁତା । ଏଵଂଵିଧା ମଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ପକ୍ଷଯୋରୁଭଯୋରପି
ଏହି ତିଥିକୁ ଛାଡିଦେବା ଉଚିତ; ଦ୍ୱାଦଶୀ ଯୋଗ ହେଲେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଦୁଇ ପକ୍ଷର ନିୟମ ଏପରି ମୁଁ କହିଛି।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରକୁର୍ଵୀତ ହ୍ଯୁପଵାସଂ ନ ସଂଶଯଃ । ତେ ଯାଂତି ଵୈଷ୍ଣଵଂ ସ୍ଥାନଂ ଯତ୍ରାସ୍ତେ ଗରୁଡଧ୍ଵଜଃ
ଏକାଦଶୀରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ; ଏହା କରୁଥିବା ଲୋକେ ଗରୁଡ଼ଧ୍ୱଜ ବିଷ୍ଣୁ ଅଛିଥିବା ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକକୁ ପାଇଁ।
ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ମାନଵା ଲୋକେ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିପରାଯଣାଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସର୍ଵକାଲେଷୁ ଯଃ ପଠେତ୍
ଏହି ଜଗତରେ ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିରେ ଲଗି ରହିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ। ଏବଂ ଯେ କେହି ଏକାଦଶୀର ମହିମା ସମସ୍ତ କାଳରେ ପଢ଼ନ୍ତି—
ଗୋସହସ୍ରଫଲଂ ସୋଽପି ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ମାନଵଃ । ଦିଵା ଵା ଯଦି ଵା ରାତ୍ରୌ ଯେ ଵୈ ଶୃଣ୍ଵଂତି ଭକ୍ତିତଃ
ସେ ଲୋକ ହଜାର ଗାଉଁ ଦାନର ଫଳ ପାଉଛନ୍ତି; ଦିନ କିମ୍ବା ରାତି, ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣନ୍ତି—
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପେଭ୍ଯୋ ମୁଚ୍ଯଂତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ । ଵିଷ୍ଣୁଧର୍ମସମଂ ନାସ୍ତି ଗୀତାର୍ଥଂ ଚ ନୃପୋତ୍ତମ । ଏକାଦଶୀସମଂ ନାସ୍ତି ଵ୍ରତଂ ପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ପାପରୁ ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ବିଷ୍ଣୁଧର୍ମ ପରି କିଛି ନାହିଁ, ଗୀତାର ଅର୍ଥ ପରି କିଛି ନାହିଁ, ରାଜା ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ଏକାଦଶୀ ପରି ପାପ ନାଶ କରିବା ଉପବାସ ନାହିଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଉଵାଚ- ସାଧୁ କୃଷ୍ଣ ଜଗନ୍ନାଥ ଆଦିଦେଵ ଜଗତ୍ପତେ । କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ କୃପାଂ କୁରୁ ମମୋପରି
ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ— ହେ କୃଷ୍ଣ, ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ଆଦିଦେବ, ଜଗତ୍ପତି, ଦୟାକରି ମୋତେ କହିଦିଅ, ମୋ ଉପରେ କୃପା କର।
ମାଘସ୍ଯ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷେ ତୁ କା ଵା ଚୈକାଦଶୀ ଭଵେତ୍ । କିଂ ନାମ କୋ ଵିଧିସ୍ତସ୍ଯା ଏତଦ୍ଵିସ୍ତରତୋ ଵଦ
ମାଘ ମାସର କୃଷ୍ଣପକ୍ଷରେ କେଉଁ ଏକାଦଶୀ ଅଛି? ତାହାର ନାମ କଣ ଏବଂ ନିୟମ କଣ? ଏହାକୁ ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ।
ଦାଲଭ୍ଯ ଉଵାଚ- ମର୍ତ୍ଯଲୋକମନୁପ୍ରାପ୍ତାଃ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ଜଂତଵଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାଦିପାପୈଶ୍ଚ ଯୁକ୍ତା ଯେ ଵିଵିଧାଦିଭିଃ
ଦାଳଭ୍ୟ କହିଲେ— ମର୍ତ୍ୟ ଲୋକକୁ ଆସିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାପ କରନ୍ତି, ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଆଦି ବିଭିନ୍ନ ପାପରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି।