ସମାନଭାଵତାଂ ଯାତି ପଂକଜଂ ନାସ୍ଯ ନେତ୍ରଯୋଃ। କୋପମା ଜଲଶଂଖେନ ପ୍ରାପ୍ତା ଶ୍ରଵଣଶଂଙ୍ଖଯୋଃ
ପଦ୍ମ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକୁର ସମାନତା ପାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର କଣ ଶଙ୍ଖ ପରି, ଏହି ଜଳ ଶଙ୍ଖ ଉପମା ମିଳିଥାଏ।
ଵିଦ୍ରୁମୋପ୍ଯଧରସ୍ଯାସ୍ଯ ଲଭତେ ନୋପମାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଆତ୍ମସ୍ଥମମୃତଂ ହ୍ଯେଷ ସଂସ୍ରଵଂଶ୍ଚେଷ୍ଟତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାଙ୍କର ତଳ ଓଠରେ କୋରାଳ ଉପମା ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରରୁ ଅମୃତ ନିଶ୍ଚୟ ଝରିବା, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଯଦି କିଂଚିଚ୍ଛୁଭଂ କର୍ମ ଜନ୍ମାଂତରଶତୈଃ କୃତମ୍। ତତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପୁନର୍ଭର୍ତା ଭଵତ୍ଵେଷ ମମେପ୍ସିତଃ
ମୁଁ ଯଦି ଗତ ଶତାବ୍ଦୀରେ କିଛି ଭଲ କାମ କରିଥାଏ, ତାହାର ଦୟାରେ ଏହି ପୁରୁଷ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ, ପୁନି ମୋର ପତି ହେଉ।
ଏଵଂ ଚିଂତାପରାଧୀନା ଯାଵତ୍ସା ଗୋପକନ୍ଯକା। ତାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ହରିଂ ପ୍ରାହ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ସତ୍ଵରଂ ଵଚଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପ କନ୍ୟା ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵୀ ଚୈଷା ମହାଭାଗା ଗାଯତ୍ରୀ ନାମତଃ ପ୍ରଭୋ। ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନିଦମ୍
ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଗାୟତ୍ରୀ, ମହାପ୍ରଭୁ। ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିବା ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତଦେନାମୁଦ୍ଵହସ୍ଵାଦ୍ଯ ମଯା ଦତ୍ତାଂ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ। ଗାଂଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଵିକଲ୍ପଂ ମା କୃଥାଶ୍ଚିରମ୍
ଏହି ଦିନ ତୁମେ ଏହାକୁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ତାକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ବିବାହ କର, ଦିରଘ କାଳ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅମୁଂ ଗୃହାଣ ଦେଵାଦ୍ଯ ଅସ୍ଯାଃ ପାଣିମନାକୁଲମ୍। ଗାଂଧେର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଉପଯେମେ ପିତାମହଃ
ଏହି ଦିନ ତୁମେ ଦେବତା ତାଙ୍କର ହାତ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଧର, ବ୍ରହ୍ମା, ପିତାମହା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ତାମଵାପ୍ଯ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଜଗାଦାଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁସତ୍ତମମ୍। କୃତା ପତ୍ନୀ ମଯା ହ୍ଯେଷା ସଦନେ ମେ ନିଵେଶଯ
ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଲେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଇଛି, ତାକୁ ମୋ ଘରେ ବସାଇଦିଅ।'
ମୃଗଶୃଂଗଧରା ବାଲା କ୍ଷୌମଵସ୍ତ୍ରାଵଗୁଂଠିତା। ପତ୍ନୀଶାଲାଂ ତଦା ନୀତା ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ
ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଥିବା ଏହି ଯୁବତୀକୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତମାନେ ପତ୍ନୀ ଶାଳାକୁ ନେଇଗଲେ।
ଔଦୁଂବେରଣ ଦଂଡେନ ପ୍ରାଵୃତୋ ମୃଗଚର୍ମଣା। ମହାଧ୍ଵରେ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଧାମ୍ନା ସ୍ଵେନୈଵ ଶୋଭତେ
ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମୃଗଚର୍ମ ରେ ଢାକି ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ସେହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲେ।
ପ୍ରାରବ୍ଧଂ ଚ ତତୋ ହୋତ୍ରଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୈର୍ଵେଦପାରଗୈଃ। ଭୃଗୁଣା ସହିତୈଃ କର୍ମ ଵେଦୋକ୍ତଂ ତୈଃ କୃତଂ ତଦା। ତଥା ଯୁଗସହସ୍ରଂ ତୁ ସ ଯଜ୍ଞଃ ପୁଷ୍କରେଽଭଵତ୍
ତାପରେ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭୃଗୁ ସହିତ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ; ବେଦ ଅନୁସାରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଏହି ଯଜ୍ଞ ପୁଷ୍କରରେ ଏକ ହଜାର ଯୁଗ ଚାଲିଥିଲା।
"ଭୀଷ୍ମ-ଉଵାଚ। ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ କିମାଶ୍ଚର୍ଯଂ ତଦାସୀଦ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ। କଥଂ ରୁଦ୍ରଃସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚାପି ସୁରୋତ୍ତମଃ
"ଭୀଷ୍ମ କହିଲେ: ଏହି ଯଜ୍ଞରେ କଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା? ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ କିପରି ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, ଦ୍ବିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ?"
ଆଭୀର:ପୁତ୍ରୀ ଗାଯତ୍ର୍ଯା କିଂ କୃତଂ ତତ୍ର ପତ୍ନୀତ୍ଵେ ସ୍ଥିତଯା ତଯା। ଆଭୀରା: କିଂ ସୁଵୃତ୍ତଜ୍ଞୈର୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତୈଶ୍ଚ କୃତଂ ମୁନେ
"ଆଭୀର କନ୍ୟା ଗାୟତ୍ରୀ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଥିବାବେଳେ କଣ କରିଥିଲେ? ଏହି କଥା ଜାଣି ନିର୍ମଳ ଚରିତ୍ର ଜ୍ଞାନୀମାନେ କଣ କରିଥିଲେ, ମୁନି?"
ଏତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ଯଥାଵୃତ୍ତଂ ଯଥାକୃତମ୍। ଆଭୀରୈର୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଚାପି ମମୈତତ୍କୌତୁକଂ ମହତ୍
"ଏହି ଘଟଣା ଯେପରି ଘଟିଥିଲା, ଆଭୀର ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କିପରି କରିଥିଲେ, ସେହିପରି ମୋତେ କହ; ମୋର ଏଥିରେ ବଡ଼ ଉତ୍ସୁକତା।"
"ପୁଲସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ତସ୍ମିନ୍ଯଜ୍ଞେ ଯଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ ଵୃତ୍ତମାସୀନ୍ନରାଧିପ। କଥଯିଷ୍ଯାମି ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵୈକମନା ନୃପ
"ପୁଲସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ: ରାଜା, ଏହି ଯଜ୍ଞରେ ଯେଉଁ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟିଥିଲା, ସେସବୁ କଥା ମୁଁ କହିବି; ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ।"
ରୁଦ୍ରସ୍ତୁ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯଂ କୃତଵାନ୍ଵୈ ସଦୋ ଗତଃ। ନିନ୍ଦ୍ଯରୂପଧରୋ ଦେଵସ୍ତତ୍ରାଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜସନ୍ନିଧୌ
ରୁଦ୍ର ଏହି ସଭାରେ ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାମ କଲେ; ଦେବତା ଏଠାରେ ନିନ୍ଦନୀୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାବେଳେ।
ଵିଷ୍ଣୁନା ନ କୃତଂ କିଞ୍ଚିତ୍ପ୍ରାଧାନ୍ଯେ ସ ଯତଃସ୍ଥିତଃ। ନାଶଂ ତୁ ଗୋପକନ୍ଯାଯା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଗୋପକୁମାରକାଃ
ବିଷ୍ଣୁ କିଛି କରିନଥିଲେ, କାରଣ ସେ ଅଧିନ ଭୂମିକାରେ ରହିଥିଲେ; ଗୋପ କନ୍ୟା ହରାଇଯିବାକୁ ଜାଣି, ଗୋପ ଯୁବକମାନେ ଏହାକୁ ମନେ ରାଖିନଥିଲେ।
ଗୋପ୍ଯଶ୍ଚ ତାସ୍ତଥା ସର୍ଵା ଆଗତା ବ୍ରହ୍ମଣୋନ୍ତିକମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତାଂ ମେଖଲାବଦ୍ଧାଂ ଯଜ୍ଞସୀମଵ୍ଯସ୍ଥିତାମ୍
ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଗୋପ ଜନନୀମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ; ତାଙ୍କୁ ମେଖଳା ପିନ୍ଧି, ଯଜ୍ଞ ସୀମାରେ ଦଢ଼ିଥିବା ଦେଖିଲେ।
ହା ପୁତ୍ରୀତି ତଦା ମାତା ପିତା ହା ପୁତ୍ରିକେତି ଚ। ସ୍ଵସେତି ବାନ୍ଧଵାଃ ସର୍ଵେ ସଖ୍ଯଃ ସଖ୍ଯେନ ହାସଖି
ତାଙ୍କର ମା ହା ପୁତ୍ର! ଚିଁତିଲେ, ବାପା ହା ପୁତ୍ରୀ! କହିଲେ; ସମସ୍ତ ବାନ୍ଧବ ହା ସ୍ୱସ୍ତ୍ରୀ! କହିଲେ, ମିତ୍ରମାନେ ହା ସଖୀ! କହିଲେ।
କେନ ତ୍ଵମିହ ଚାନୀତା ଅଲକ୍ତାଂକା ତୁ ସୁନ୍ଦରୀ। ଶାଟୀଂ ନିଵୃତ୍ତାଂକୃତ୍ଵା ତୁ କେନ ଯୁକ୍ତା ଚ କମ୍ବଲୀ
"ତୁମେ କିଏ ଦ୍ୱାରା ଏଠାକୁ ଆଣିଯାଇଛ? ଲାଲ ଲାକ ଲାଗିଥିବା ଚରଣର ସୁନ୍ଦରୀ, କିଏ ତୁମର ଶାଠୀ ଖୋଲିଛ? କିଏ ତୁମକୁ କମ୍ବଳ ପିନ୍ଧାଇଛ?"
କେନ ଚେଯଂ ଜଟା ପୁତ୍ରି ରକ୍ତସୂତ୍ରାଵକଲ୍ପିତା। ଏଵଂଵିଧାନି ଵାକ୍ଯାନି ଶ୍ରୁତ୍ଵୋଵାଚ ସ୍ଵଯଂହରିଃ
ଏହି ଜଟାକୁ କେଉଁଠି, ପୁତ୍ରୀ, ଲାଲ ସୂତ୍ର ଦ୍ୱାରା ସଜାଇ ଦିଆଯାଇଛି? ଏପରି କଥାଗୁଡିକ ଶୁଣି, ସ୍ୱୟଂ ହରି ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଇହ ଚାସ୍ମାଭିରାନୀତା ପତ୍ନ୍ଯର୍ଥଂ ଵିନିଯୋଜିତା। ବ୍ରହ୍ମଣାଲମ୍ବିତା ବାଲା ପ୍ରଲାପଂ ମାକୃଥାସ୍ତ୍ଵିହ
ଏହି ଝିଅକୁ ଆମେ ଏଠାକୁ ଆଣିଛୁ, ଗୃହଲକ୍ଷ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କରିଛୁ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଝିଅ ଦେଇଯାଇଛି—ଏଠାରେ ଅନର୍ଥ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପୁଣ୍ଯା ଚୈଷା ସୁଭାଗ୍ଯା ଚ ସର୍ଵେଷାଂ କୁଲନନ୍ଦିନୀ। ପୁଣ୍ଯା ଚେନ୍ନ ଭଵତ୍ଯେଷା କଥମାଗଚ୍ଛତେ ସଦଃ
ଏହି ଝିଅ ଶୁଭକର୍ମା, ଭାଗ୍ୟଶାଳି, ସମସ୍ତ କୁଳର ଆନନ୍ଦ; ଯଦି ଏହି ଶୁଭକର୍ମା ନୁହେଁ, ତେବେ କିପରି ସଭାକୁ ଆସିପାରିଥାନ୍ତି?
ଏଵଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ମହାଭାଗନ ତ୍ଵଂ ଶୋଚିତୁମର୍ହସି। କନ୍ଯୈଷା ତେ ମହାଭାଗା ପ୍ରାପ୍ତା ଦେଵଂ ଵିରିଂଚନମ୍
ଏପରି ଜାଣି, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତୁମେ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟବାନ ଝିଅ ତୁମର, ବିରିଞ୍ଚି ଦେବଙ୍କୁ ପାଇଛି।
ଯୋଗିନୋ ଯୋଗଯୁକ୍ତା ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵେଦପାରଗାଃ। ନ ଲଭନ୍ତେ ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତସ୍ତାଂ ଗତିଂ ଦୁହିତା ଗତା
ଯେଉଁ ଯୋଗୀ ଯୋଗରେ ଲିନ, ଯେଉଁ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବେଦରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଦଶାକୁ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ଯାହାକୁ ତୁମର ଝିଅ ପାଇଛି।
*ଧର୍ମଵନ୍ତଂ ସଦାଚାରଂ ଭଵନ୍ତଂ ଧର୍ମଵତ୍ସଲମ୍। ମଯା ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତତଃ କନ୍ଯା ଦତ୍ତାଚୈଷା ଵିରଞ୍ଚଯେ
ତୁମେ ଧର୍ମବାନ, ସଦାଚାରୀ, ଧର୍ମକୁ ଭଲପାଉଛ, ଏହା ଜାଣି, ଏହି ଝିଅକୁ ମୁଁ ବିରଞ୍ଚିଙ୍କୁ ଦେଇଛି।
ଅନଯା-ଆଭୀରକନ୍ଯାଯା ତାରିତୋ ଗଚ୍ଛ! *ଦିଵ୍ଯାନ୍ଲୋକାନ୍ମହୋଦଯାନ୍। ଯୁଷ୍ମାକଂ ଚ କୁଲେ ଚାପି ଦେଵକାର୍ଯାର୍ଥସିଦ୍ଧଯେ
ଏହି ଆଭୀର ଝିଅ ସହିତ, ତୁମେ ମହା ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବ; ତୁମର କୁଳରେ ମଧ୍ୟ, ଦେବତାଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସଫଳ ହେବା ପାଇଁ।
*ଅଵତାରଂ କରିଷ୍ଯେହଂ ସା କ୍ରୀଡା ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଯଦା ନନ୍ଦପ୍ରଭୃତଯୋ ହ୍ଯଵତାରଂ ଧରାତଲେ
ମୁଁ ଏଠାରେ ଅବତାର ନେବି; ଏହା ମୋର ଲୀଳା ହେବ, ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଭୂମିରେ ଅବତରଣ କରିବେ।
କରିଷ୍ଯନ୍ତି ତଦା ଚାହଂ ଵସିଷ୍ଯେ ତେଷୁ ମଧ୍ଯତଃ। ଯୁଷ୍ମାକଂ କନ୍ଯକାଃ ସର୍ଵା ଵସିଷ୍ଯନ୍ତି ମଯା ସହ
ସେମାନେ ଅବତରଣ କରିବାବେଳେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରହିବି; ତୁମର ସମସ୍ତ ଝିଅମାନେ ମୋ ସହିତ ରହିବେ।
ତତ୍ର ଦୋଷୋ ନ ଭଵିତା ନ ଦ୍ଵେଷୋ ନ ଚ ମତ୍ସରଃ। କରିଷ୍ଯନ୍ତି ତଦା ଗୋପା ଭଯଂ ଚ ନ ମନୁଷ୍ଯକାଃ
ସେଠାରେ କୌଣସି ଦୋଷ, ଦ୍ୱେଷ କିମ୍ବା ଇର୍ଷ୍ୟା ରହିବ ନାହିଁ; ଗୋପମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ, ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭୟରେ ରହିବେ ନାହିଁ।