କା ହି ନାଭିଲଷେତ୍କନ୍ଯା ଭର୍ତାଂରଂ ଭକ୍ତିଵତ୍ସଲମ୍। ନାଦେଯମପି ତେ କିଂଚିତ୍ପିତୁର୍ମେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ
କେଉଁ କନ୍ୟା ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ପତିକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ଧର୍ମପରାୟଣ ମୋ ପିତା ତୁମକୁ କିଛି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବେ ନାହିଁ।
ପ୍ରସାଦଯେ ତଂ ଶିରସା ମାଂ ସ ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ପିତୁଶ୍ଚିତ୍ତମଵିଜ୍ଞାଯ ଯଦ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଦଦାମି ତେ
ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କରିବି; ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୋତେ ଦେବେ। ପିତାଙ୍କ ମନ ଜାଣିନଥିବା, କିପରି ମୁଁ ନିଜକୁ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବି?
ଧର୍ମୋ ହି ଵିପୁଲୋ ନଶ୍ଯେତ୍ତେନ ତ୍ଵାଂ ନ ପ୍ରସାଦଯେ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵଶେ ତୁଭ୍ଯଂ ଯଦି ତାତଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଧର୍ମ ଅତି ବିଶାଳ ଓ ହରାଇଯିବ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହିଁ। ମୋ ପିତା ଦେଇଲେ, ମୁଁ ତୁମର ଅଧୀନ ହେବି।
ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯମାଣସ୍ତୁ ତଦା ଶକ୍ରୋଽନଯଚ୍ଚ ତାମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ପ୍ରାହାସ୍ଯାର୍ଥେ ମଯାଽବଲେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ, ରଖି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ, ହେ ମୃଦୁଭାବୀ।
ଆନୀତାସି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମା ଶୁଚୋ ଵରଵର୍ଣିନି। ଗୋପକନ୍ଯାମସୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌରଵର୍ଣାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍
ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆଣି ଆସିଛ, ବଡ଼ ଚକୁ ଥିବା ମହିଳା; ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ। ଏହି ଗୋପ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଗାଉଁ ପରି ଧଳା ରଙ୍ଗ ଓ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚମକ ଥିବା।
କମଲାମେଵ ତାଂ ମେନେ ପୁଂଡରୀକନିଭେକ୍ଷଣାମ୍। ତପ୍ତକାଂଚନସଦ୍ଭିତ୍ତି ସଦୃଶା ପୀନଵକ୍ଷସମ୍
ତାଙ୍କର ନୟନ ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତଳ ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଦିଓଳ ପରି ମିଳିଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଗଣନା କରିଥିଲେ।
ମତ୍ତେଭହସ୍ତଵୃତ୍ତୋରୁଂ ରକ୍ତୋତ୍ତୁଂଗ ନଖତ୍ଵିଷଂ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽମନ୍ଯତାତ୍ମାନଂ ସାପି ମନ୍ମନଥଚରମ୍
ତାଙ୍କର ଜଘା ମଦ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଗଠିତ, ନଖ ଲାଲ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ନିଜେ ଅପରାଜିତ ଭାବେ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ମନ ମନେ ଆକର୍ଷିତ ହେଲା।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିହେତୁ କ ଧିଯା ଗତଚିତ୍ତେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ପ୍ରଭୁତ୍ଵମାତ୍ମନୋ ଦାନେ ଗୋପକନ୍ଯାପ୍ଯମନ୍ଯତ
ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚଲିଗଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଦେବାରେ ନିଜ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଭାବରେ ଗୋପ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ।
ଯଦ୍ଯେଷ ମାଂ ସୁରୂପତ୍ଵାଦିଚ୍ଛତ୍ଯାଦାତୁମାଗ୍ରହାତ୍। ନାସ୍ତି ସୀମଂତିନୀ କାଚିନ୍ମତ୍ତୋ ଧନ୍ଯତରା ଭୁଵି
ଯଦି ସେ ମୋ ରୂପରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋତେ ନେବାକୁ ଚାହେ, ତେବେ ଏ ପୃଥିବୀରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜଣେ ମହିଳା ନାହିଁ।
ଅନେନାହଂ ସମାନୀତା ଯଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଗୋଚରଂ ଗତା। ଅସ୍ଯ ତ୍ଯାଗେ ଭଵେନ୍ମୃତ୍ଯୁରତ୍ଯାଗେ ଜୀଵିତଂ ସୁଖମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣି ଆସିଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛି। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ଜୀବନର ସୁଖ।
ଭଵେଯମପମାନାଚ୍ଚ ଧିଗ୍ରୂପା ଦୁଃଖଦାଯିନୀ। ଦୃଶ୍ଯତେ ଚକ୍ଷୁଷାନେନ ଯାପି ଯୋଷିତ୍ପ୍ରସାଦତଃ
ଯଦି ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ନିଜ ରୂପରେ ଦୁଃଖ ଦେଇବା ଲଜ୍ଜା ହେବି। ତଥାପି ଯେଉଁ ଯୁବତୀକୁ ସେ ଦୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ସାପି ଧନ୍ଯା ନ ସଂଦେହଃ କିଂ ପୁନର୍ଯାଂ ପରିଷ୍ଵଜେତ୍। ଜଗଦ୍ରୂପମଶେଷଂ ହି ପୃଥକ୍ସଂଚାରମାଶ୍ରିତମ୍
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁକୁ ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରୂପ, ସବୁଠାରେ ଅଲଗା ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା।
ଲାଵଣ୍ଯଂ ତଦିହୈକସ୍ଥଂ ଦର୍ଶିତଂ ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା। ଅସ୍ଯୋପମା ସ୍ମରଃ ସାଧ୍ଵୀ ମନ୍ମଥସ୍ଯ ତ୍ଵିଷୋପମା
ଏଠି ଏକା ଲାଭଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ତାଙ୍କର ଉପମା କେବଳ ଶ୍ରୀକାମଦେବଙ୍କର ନିର୍ମଳ ପତ୍ନୀ ଓ ମନମଥଙ୍କର ଚମକ ସହିତ।
ତିରସ୍କୃତସ୍ତୁ ଶୋକୋଯଂ ପିତା ମାତା ନ କାରଣମ୍। ଯଦି ମାଂ ନୈଷ ଆଦତ୍ତେ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ମଯି ନ ଭାଷତେ
ଏହି ଦୁଃଖ ପିତା କିମ୍ବା ମାତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା। ଯଦି ସେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୋ ସହ ଅଳ୍ପ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବେ ନାହିଁ—
ଅସ୍ଯାନୁସ୍ମରଣାନ୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତି ଶୋକଜଃ। ଅନାଗସି ଚ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯାତେଯମୀଦୃଶୀ
ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରୁ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଜୟ କରିବ। ମୁଁ ଦୋଷହୀନ ପତ୍ନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯିବି।
କୁଚଯୋର୍ମଣିଶୋଭାଯୈ ଶୁଦ୍ଧାମ୍ବୁଜ ସମଦ୍ଯୁତିଃ। ମୁଖମସ୍ଯ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତ୍ଯା ମନୋ ମେ ଧ୍ଯାନମାଗତମ୍
ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟାର ମଣିର ଚମକ ଶୁଦ୍ଧ ପଦ୍ମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମାନ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ମୋ ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଯାଏ।
ଅସ୍ଯାଂଗସ୍ପର୍ଶସଂଯୋଗାନ୍ନ ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ବହୁ ମନ୍ଯସେ। ସ୍ପୃଶନ୍ନଟସି ତର୍ହି ନ ତ୍ଵଂ ଶରୀରଂ ଵିତଥଂ ପରମ୍
ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଏକତାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଚଳିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ଶରୀର ନିଷ୍ଫଳ।
ଅଥଵାସ୍ଯ ନ ଦୋଷୋସ୍ତି ଯଦୃଚ୍ଛାଚାରକୋ ହ୍ଯସି। ମୁଷିତଃ ସ୍ମର ନୂନଂ ତ୍ଵଂ ସଂରକ୍ଷ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରିଯାଂ ରତିମ୍
କିମ୍ବା ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଯାହା ହେଉଛି ତାହା ଅନୁସାରେ କରୁଛ। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଛ; ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର।
ତ୍ଵତ୍ତୋପି ଦୃଶ୍ଯତେ ଯେନ ରୂପେଣାଯଂ ସ୍ମରାଧିକଃ। ମମାନେନ ମନୋରତ୍ନ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଚ ହୃତଂ ଦୃଢମ୍
ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମ ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ମନ, ମୋ ରତ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଚୋରାଯାଇଛି।
ଶୋଭା ଯା ଦୃଶ୍ଯତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ସା କୁତଃ ଶଶଲକ୍ଷ୍ମଣି। ନୋପମା ସକଲଂ କସ୍ଯ ନିଷ୍କଲଂକେନ ଶସ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୋଭା—ସେ କେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ମିଳିପାରିବ, ଯେଉଁଠି ଖରାପ ଚିହ୍ନ ଅଛି? ଏପରି ନିର୍ମଳ ଜଣେ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପମା କଦାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ।
ସମାନଭାଵତାଂ ଯାତି ପଂକଜଂ ନାସ୍ଯ ନେତ୍ରଯୋଃ। କୋପମା ଜଲଶଂଖେନ ପ୍ରାପ୍ତା ଶ୍ରଵଣଶଂଙ୍ଖଯୋଃ
ପଦ୍ମ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଚକୁର ସମାନତା ପାଇବାକୁ ସମର୍ଥ ନୁହେଁ। ତାଙ୍କର କଣ ଶଙ୍ଖ ପରି, ଏହି ଜଳ ଶଙ୍ଖ ଉପମା ମିଳିଥାଏ।
ଵିଦ୍ରୁମୋପ୍ଯଧରସ୍ଯାସ୍ଯ ଲଭତେ ନୋପମାଂ ଧ୍ରୁଵମ୍। ଆତ୍ମସ୍ଥମମୃତଂ ହ୍ଯେଷ ସଂସ୍ରଵଂଶ୍ଚେଷ୍ଟତେ ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାଙ୍କର ତଳ ଓଠରେ କୋରାଳ ଉପମା ନିଶ୍ଚୟ ମିଳିପାରିବ ନାହିଁ। ତାଙ୍କ ଅନ୍ତରରୁ ଅମୃତ ନିଶ୍ଚୟ ଝରିବା, ଏହା ନିଶ୍ଚିତ।
ଯଦି କିଂଚିଚ୍ଛୁଭଂ କର୍ମ ଜନ୍ମାଂତରଶତୈଃ କୃତମ୍। ତତ୍ପ୍ରସାଦାତ୍ପୁନର୍ଭର୍ତା ଭଵତ୍ଵେଷ ମମେପ୍ସିତଃ
ମୁଁ ଯଦି ଗତ ଶତାବ୍ଦୀରେ କିଛି ଭଲ କାମ କରିଥାଏ, ତାହାର ଦୟାରେ ଏହି ପୁରୁଷ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଚାହେଁ, ପୁନି ମୋର ପତି ହେଉ।
ଏଵଂ ଚିଂତାପରାଧୀନା ଯାଵତ୍ସା ଗୋପକନ୍ଯକା। ତାଵଦ୍ବ୍ରହ୍ମା ହରିଂ ପ୍ରାହ ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ସତ୍ଵରଂ ଵଚଃ
ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପ କନ୍ୟା ଚିନ୍ତାରେ ଲିନ ଥିଲେ, ସେହି ସମୟରେ ବ୍ରହ୍ମା ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଶୀଘ୍ର ହରିଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଦେଵୀ ଚୈଷା ମହାଭାଗା ଗାଯତ୍ରୀ ନାମତଃ ପ୍ରଭୋ। ଏଵମୁକ୍ତେ ତଦା ଵିଷ୍ଣୁର୍ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପ୍ରୋକ୍ତଵାନିଦମ୍
ଏହି ମହାଭାଗ୍ୟବତୀ ଦେବୀଙ୍କ ନାମ ଗାୟତ୍ରୀ, ମହାପ୍ରଭୁ। ବ୍ରହ୍ମା ଏପରି କହିବା ପରେ, ବିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ତଦେନାମୁଦ୍ଵହସ୍ଵାଦ୍ଯ ମଯା ଦତ୍ତାଂ ଜଗତ୍ପ୍ରଭୋ। ଗାଂଧର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଵିକଲ୍ପଂ ମା କୃଥାଶ୍ଚିରମ୍
ଏହି ଦିନ ତୁମେ ଏହାକୁ ତୁମ ପତ୍ନୀ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର, ମୁଁ ତାକୁ ତୁମକୁ ଦେଇଛି, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ବିବାହ କର, ଦିରଘ କାଳ ଅପେକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅମୁଂ ଗୃହାଣ ଦେଵାଦ୍ଯ ଅସ୍ଯାଃ ପାଣିମନାକୁଲମ୍। ଗାଂଧେର୍ଵେଣ ଵିଵାହେନ ଉପଯେମେ ପିତାମହଃ
ଏହି ଦିନ ତୁମେ ଦେବତା ତାଙ୍କର ହାତ ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ଧର, ବ୍ରହ୍ମା, ପିତାମହା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ବିବାହରେ ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କଲେ।
ତାମଵାପ୍ଯ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଜଗାଦାଦ୍ଧ୍ଵର୍ଯୁସତ୍ତମମ୍। କୃତା ପତ୍ନୀ ମଯା ହ୍ଯେଷା ସଦନେ ମେ ନିଵେଶଯ
ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ପରେ, ବ୍ରହ୍ମା ତାଲେ ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଏହି ମୋର ପତ୍ନୀ ହେଇଛି, ତାକୁ ମୋ ଘରେ ବସାଇଦିଅ।'
ମୃଗଶୃଂଗଧରା ବାଲା କ୍ଷୌମଵସ୍ତ୍ରାଵଗୁଂଠିତା। ପତ୍ନୀଶାଲାଂ ତଦା ନୀତା ଋତ୍ଵିଗ୍ଭିର୍ଵେଦପାରଗୈଃ
ମୃଗଶୃଙ୍ଗ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, କ୍ଷୌମ ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକିଥିବା ଏହି ଯୁବତୀକୁ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ପୁରୋହିତମାନେ ପତ୍ନୀ ଶାଳାକୁ ନେଇଗଲେ।
ଔଦୁଂବେରଣ ଦଂଡେନ ପ୍ରାଵୃତୋ ମୃଗଚର୍ମଣା। ମହାଧ୍ଵରେ ତଦା ବ୍ରହ୍ମା ଧାମ୍ନା ସ୍ଵେନୈଵ ଶୋଭତେ
ଉଦୁମ୍ବର କାଠର ଦଣ୍ଡ ଧରି, ମୃଗଚର୍ମ ରେ ଢାକି ଥିବା ବ୍ରହ୍ମା, ସେହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଥିଲେ।