ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଂତର୍ଗତଂ ଯଦ୍ଯଦ୍ଵସ୍ତୁତତ୍ତତ୍ପ୍ରଧାନତଃ। ସମାଦାଯ ଵିଧାତ୍ରାସ୍ଯାଃ କୃତା ରୂପସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତିଃ
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ ଅଛି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସେଗୁଡିକୁ ଏକଠା କରି ତାଙ୍କର ରୂପରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। କାସି କସ୍ଯ କୁତଶ୍ଚ ତ୍ଵମାଗତା ସୁଭ୍ରୁ କଥ୍ଯତାମ୍। ଏକାକିନୀ କିମର୍ଥଂ ଚ ଵୀଥୀମଧ୍ଯେଷୁ ତିଷ୍ଠସି
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଥିବା ଝିଅ? କହ। ଏକା ହୋଇ ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟରେ କାହିଁକି ଦଢ଼ିଛ?'
ଯାନ୍ଯେତାନ୍ଯଂଗସଂସ୍ଥାନି ଭୂଷଣାନି ବିଭର୍ଷି ଚ। ନୈତାନି ତଵ ଭୂଷାଯୈ ତ୍ଵମେତେଷାଂ ହି ଭୂଷଣମ୍
ତୁମେ ଗାଁ ଉପରେ ଯେଉଁ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛ, ସେଗୁଡିକ ତୁମର ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ବାସ୍ତବରେ, ତୁମେ ସେଭୂଷଣମାନଙ୍କର ଶୋଭା।
ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ। କିନ୍ନରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ଵା ଯାଦୃଶୀ ତ୍ଵଂ ସୁଲୋଚନେ
ନା ଦେବୀ, ନା ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନା ଅସୁରୀ, ନା ପନ୍ନଗୀ, ନା କିନ୍ନରୀ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଭଳି ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ନାହିଁ।
ଉକ୍ତା ମଯାପି ବହୁଶଃ କସ୍ମାଦ୍ଦତ୍ସେ ହି ନୋତ୍ତରମ୍। ତ୍ରପାନ୍ଵିତା ତୁ ସା କନ୍ଯା ଶକ୍ରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵେପତୀ
ମୁଁ ବହୁବାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ? ସେ କନ୍ୟା ଲଜ୍ଜା ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୋପକନ୍ଯା ତ୍ଵହଂ ଵୀର ଵିକ୍ରୀଣାମୀହ ଗୋରସମ୍। ନଵନୀତମିଦଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଦଧି ଚେଦଂ ଵିମଂଡକମ୍
ବୀର, ମୁଁ ଗୋପ କନ୍ୟା, ଏଠାରେ ଗୋ ଦୁଧ, ଏହି ପବିତ୍ର ନବନୀତ, ଦହି ଓ ମାଠା ବିକ୍ରି କରୁଛି।
ଦଧ୍ନା ଚୈଵାତ୍ର ତକ୍ରେଣ ରସେନାପି ପରଂତପ। ଅର୍ଥୀ ଯେନାସି ତଦ୍ବ୍ରୂହି ପ୍ରଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ଦହି, ମାଠା ଓ ଦୁଧ ରହିଛି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଛ? ଯେଉଁ ଚିଜ ଚାହୁଛ, ନିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଶକ୍ରୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ କରେ ଦୃଢମ୍। ଅନଯତ୍ତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ହାତରେ ଧରି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଝିଅକୁ ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ନେଲେ।
ନୀଯମାନା ତୁ ସା ତେନ କ୍ରୋଶଂତୀ ପିତୃମାତରୌ। ହା ତାତ ମାତର୍ହା ଭ୍ରାତର୍ନଯତ୍ଯେଷ ନରୋ ବଲାତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତାକୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ: 'ହା ପିତା, ହା ମା, ହା ଭାଇ, ଏ ଲୋକ ମୋତେ ଜବରଦସ୍ତି ନେଉଛି।'
ଯଦି ଵାସ୍ତି ମଯା କାର୍ଯଂ ପିତରଂ ମେ ପ୍ରଯାଚଯ। ସ ଦାସ୍ଯତି ହି ମାଂ ନୂନଂ ଭଵତଃ ସତ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ
ମୋ ସହ କିଛି କାମ ଥିଲେ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କର; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେବେ—ଏହା ସତ୍ୟ କଥା।
କା ହି ନାଭିଲଷେତ୍କନ୍ଯା ଭର୍ତାଂରଂ ଭକ୍ତିଵତ୍ସଲମ୍। ନାଦେଯମପି ତେ କିଂଚିତ୍ପିତୁର୍ମେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ
କେଉଁ କନ୍ୟା ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ପତିକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ଧର୍ମପରାୟଣ ମୋ ପିତା ତୁମକୁ କିଛି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବେ ନାହିଁ।
ପ୍ରସାଦଯେ ତଂ ଶିରସା ମାଂ ସ ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ପିତୁଶ୍ଚିତ୍ତମଵିଜ୍ଞାଯ ଯଦ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଦଦାମି ତେ
ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କରିବି; ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୋତେ ଦେବେ। ପିତାଙ୍କ ମନ ଜାଣିନଥିବା, କିପରି ମୁଁ ନିଜକୁ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବି?
ଧର୍ମୋ ହି ଵିପୁଲୋ ନଶ୍ଯେତ୍ତେନ ତ୍ଵାଂ ନ ପ୍ରସାଦଯେ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵଶେ ତୁଭ୍ଯଂ ଯଦି ତାତଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଧର୍ମ ଅତି ବିଶାଳ ଓ ହରାଇଯିବ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହିଁ। ମୋ ପିତା ଦେଇଲେ, ମୁଁ ତୁମର ଅଧୀନ ହେବି।
ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯମାଣସ୍ତୁ ତଦା ଶକ୍ରୋଽନଯଚ୍ଚ ତାମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ପ୍ରାହାସ୍ଯାର୍ଥେ ମଯାଽବଲେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ, ରଖି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ, ହେ ମୃଦୁଭାବୀ।
ଆନୀତାସି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମା ଶୁଚୋ ଵରଵର୍ଣିନି। ଗୋପକନ୍ଯାମସୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌରଵର୍ଣାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍
ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆଣି ଆସିଛ, ବଡ଼ ଚକୁ ଥିବା ମହିଳା; ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ। ଏହି ଗୋପ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଗାଉଁ ପରି ଧଳା ରଙ୍ଗ ଓ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚମକ ଥିବା।
କମଲାମେଵ ତାଂ ମେନେ ପୁଂଡରୀକନିଭେକ୍ଷଣାମ୍। ତପ୍ତକାଂଚନସଦ୍ଭିତ୍ତି ସଦୃଶା ପୀନଵକ୍ଷସମ୍
ତାଙ୍କର ନୟନ ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତଳ ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଦିଓଳ ପରି ମିଳିଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଗଣନା କରିଥିଲେ।
ମତ୍ତେଭହସ୍ତଵୃତ୍ତୋରୁଂ ରକ୍ତୋତ୍ତୁଂଗ ନଖତ୍ଵିଷଂ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽମନ୍ଯତାତ୍ମାନଂ ସାପି ମନ୍ମନଥଚରମ୍
ତାଙ୍କର ଜଘା ମଦ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଗଠିତ, ନଖ ଲାଲ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ନିଜେ ଅପରାଜିତ ଭାବେ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ମନ ମନେ ଆକର୍ଷିତ ହେଲା।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିହେତୁ କ ଧିଯା ଗତଚିତ୍ତେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ପ୍ରଭୁତ୍ଵମାତ୍ମନୋ ଦାନେ ଗୋପକନ୍ଯାପ୍ଯମନ୍ଯତ
ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚଲିଗଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଦେବାରେ ନିଜ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଭାବରେ ଗୋପ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ।
ଯଦ୍ଯେଷ ମାଂ ସୁରୂପତ୍ଵାଦିଚ୍ଛତ୍ଯାଦାତୁମାଗ୍ରହାତ୍। ନାସ୍ତି ସୀମଂତିନୀ କାଚିନ୍ମତ୍ତୋ ଧନ୍ଯତରା ଭୁଵି
ଯଦି ସେ ମୋ ରୂପରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋତେ ନେବାକୁ ଚାହେ, ତେବେ ଏ ପୃଥିବୀରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜଣେ ମହିଳା ନାହିଁ।
ଅନେନାହଂ ସମାନୀତା ଯଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଗୋଚରଂ ଗତା। ଅସ୍ଯ ତ୍ଯାଗେ ଭଵେନ୍ମୃତ୍ଯୁରତ୍ଯାଗେ ଜୀଵିତଂ ସୁଖମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣି ଆସିଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛି। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ଜୀବନର ସୁଖ।
ଭଵେଯମପମାନାଚ୍ଚ ଧିଗ୍ରୂପା ଦୁଃଖଦାଯିନୀ। ଦୃଶ୍ଯତେ ଚକ୍ଷୁଷାନେନ ଯାପି ଯୋଷିତ୍ପ୍ରସାଦତଃ
ଯଦି ମୁଁ ଅପମାନିତ ହେଉଛି, ତେବେ ମୁଁ ନିଜ ରୂପରେ ଦୁଃଖ ଦେଇବା ଲଜ୍ଜା ହେବି। ତଥାପି ଯେଉଁ ଯୁବତୀକୁ ସେ ଦୟାର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ।
ସାପି ଧନ୍ଯା ନ ସଂଦେହଃ କିଂ ପୁନର୍ଯାଂ ପରିଷ୍ଵଜେତ୍। ଜଗଦ୍ରୂପମଶେଷଂ ହି ପୃଥକ୍ସଂଚାରମାଶ୍ରିତମ୍
ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେଉଁକୁ ସେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରନ୍ତି, ସେ ତାଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ; କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ରୂପ, ସବୁଠାରେ ଅଲଗା ଭାବରେ ଚାଲିଥିବା।
ଲାଵଣ୍ଯଂ ତଦିହୈକସ୍ଥଂ ଦର୍ଶିତଂ ଵିଶ୍ଵଯୋନିନା। ଅସ୍ଯୋପମା ସ୍ମରଃ ସାଧ୍ଵୀ ମନ୍ମଥସ୍ଯ ତ୍ଵିଷୋପମା
ଏଠି ଏକା ଲାଭଣ୍ୟ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ। ତାଙ୍କର ଉପମା କେବଳ ଶ୍ରୀକାମଦେବଙ୍କର ନିର୍ମଳ ପତ୍ନୀ ଓ ମନମଥଙ୍କର ଚମକ ସହିତ।
ତିରସ୍କୃତସ୍ତୁ ଶୋକୋଯଂ ପିତା ମାତା ନ କାରଣମ୍। ଯଦି ମାଂ ନୈଷ ଆଦତ୍ତେ ସ୍ଵଲ୍ପଂ ମଯି ନ ଭାଷତେ
ଏହି ଦୁଃଖ ପିତା କିମ୍ବା ମାତା ଦ୍ୱାରା ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା। ଯଦି ସେ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରିବେ ନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୋ ସହ ଅଳ୍ପ କଥା ମଧ୍ୟ କହିବେ ନାହିଁ—
ଅସ୍ଯାନୁସ୍ମରଣାନ୍ମୃତ୍ଯୁଃ ପ୍ରଭଵିଷ୍ଯତି ଶୋକଜଃ। ଅନାଗସି ଚ ପତ୍ନ୍ଯାଂ ତୁ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯାତେଯମୀଦୃଶୀ
ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାରୁ ଦୁଃଖ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ମୋତେ ଜୟ କରିବ। ମୁଁ ଦୋଷହୀନ ପତ୍ନୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ଶୀଘ୍ର ନଶିଯିବି।
କୁଚଯୋର୍ମଣିଶୋଭାଯୈ ଶୁଦ୍ଧାମ୍ବୁଜ ସମଦ୍ଯୁତିଃ। ମୁଖମସ୍ଯ ପ୍ରପଶ୍ଯଂତ୍ଯା ମନୋ ମେ ଧ୍ଯାନମାଗତମ୍
ତାଙ୍କର ଚେଷ୍ଟାର ମଣିର ଚମକ ଶୁଦ୍ଧ ପଦ୍ମର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସମାନ। ମୁଁ ତାଙ୍କର ମୁହଁକୁ ଦେଖିବା ସମୟରେ, ମୋ ମନ ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଯାଏ।
ଅସ୍ଯାଂଗସ୍ପର୍ଶସଂଯୋଗାନ୍ନ ଚେତ୍ତ୍ଵଂ ବହୁ ମନ୍ଯସେ। ସ୍ପୃଶନ୍ନଟସି ତର୍ହି ନ ତ୍ଵଂ ଶରୀରଂ ଵିତଥଂ ପରମ୍
ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ ଓ ଏକତାର ମୂଲ୍ୟ ଦେଉନାହିଁ, ତେବେ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଚଳିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ଶରୀର ନିଷ୍ଫଳ।
ଅଥଵାସ୍ଯ ନ ଦୋଷୋସ୍ତି ଯଦୃଚ୍ଛାଚାରକୋ ହ୍ଯସି। ମୁଷିତଃ ସ୍ମର ନୂନଂ ତ୍ଵଂ ସଂରକ୍ଷ ସ୍ଵାଂ ପ୍ରିଯାଂ ରତିମ୍
କିମ୍ବା ତୁମର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, କାରଣ ତୁମେ ଯାହା ହେଉଛି ତାହା ଅନୁସାରେ କରୁଛ। ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପ୍ରେମ ଦ୍ୱାରା ଚୋରାଯାଇଛ; ନିଜ ପ୍ରିୟ ଆନନ୍ଦକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କର।
ତ୍ଵତ୍ତୋପି ଦୃଶ୍ଯତେ ଯେନ ରୂପେଣାଯଂ ସ୍ମରାଧିକଃ। ମମାନେନ ମନୋରତ୍ନ ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଚ ହୃତଂ ଦୃଢମ୍
ତୁମଠାରୁ ଅଧିକ ରୂପ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରେମ ଦେଖାଯାଏ। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, ମୋ ମନ, ମୋ ରତ୍ନ ଓ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଚୋରାଯାଇଛି।
ଶୋଭା ଯା ଦୃଶ୍ଯତେ ଵକ୍ତ୍ରେ ସା କୁତଃ ଶଶଲକ୍ଷ୍ମଣି। ନୋପମା ସକଲଂ କସ୍ଯ ନିଷ୍କଲଂକେନ ଶସ୍ଯତେ
ତାଙ୍କର ମୁହଁରେ ଦେଖାଯାଉଥିବା ଶୋଭା—ସେ କେଉଁଠି ଚନ୍ଦ୍ରରେ ମିଳିପାରିବ, ଯେଉଁଠି ଖରାପ ଚିହ୍ନ ଅଛି? ଏପରି ନିର୍ମଳ ଜଣେ ପାଇଁ କୌଣସି ଉପମା କଦାପି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ।