ପଯୋଧରୌ ନାତିଚିତ୍ରଂ କସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ହୃଦି। ରାଗୋପହତଦେହୋଯମଧରୋ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଫୁଟମ୍
ତାଙ୍କର ଷଣ୍ଡ ଅତି ଅସାଧାରଣ ନୁହେଁ—କିଏ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେବେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କର ଅଧର ରାଗର ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ତଥାପି ସେଵମାନସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଵହଦ୍ଭିରପି କୌଟିଲ୍ଯମଲକୈଃ ସୁଖମର୍ପ୍ଯତେ
ତଥାପି ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରାଯାଏ, ସେ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର କେଶର କିଛି ବାକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଦୋଷୋପି ଗୁଣଵଦ୍ଭାତି ଭୂରିସୌଂଦର୍ଯମାଶ୍ରିତଃ। ନେତ୍ରଯୋର୍ଭୂଷିତାଵଂତା ଵାକର୍ଣାଭ୍ଯାଶମାଗତୌ
ଅଧିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ପରି ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ଭୂଷିତ ଚକ୍ଷୁ ଦୁଇଟି କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲା।
କାରଣାଦ୍ଭାଵଚୈତନ୍ଯଂ ପ୍ରଵଦଂତି ହି ତଦ୍ଵିଦଃ। କର୍ଣଯୋର୍ଭୂଷଣେ ନେତ୍ରେ ନେତ୍ରଯୋଃ ଶ୍ରଵଣାଵିମୌ
ଜଣା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଭାବ ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କାନର ଭୂଷଣ ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁ, ଚକ୍ଷୁର ଭୂଷଣ ହେଉଛି କାନ।
କୁଂଡଲାଂଜନଯୋରତ୍ର ନାଵକାଶୋସ୍ତି କଶ୍ଚନ। ନ ତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ କଟାକ୍ଷାଣାଂ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଧାକରଣଂ ହୃଦି
ଏଠି କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅଞ୍ଜନ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କଟାକ୍ଷ ହୃଦୟରେ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଵସଂବଂଧିନୋଯେଽତ୍ର କଥଂ ତେ ଦୁଃଖଭାଗିନଃ। ସର୍ଵସୁଂଦରତାମେତି ଵିକାରଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଗୁଣୈଃ
ତୁମ ସଂପୃକ୍ତ ଲୋକମାନେ କିପରି ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେଉ? ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଵୃଦ୍ଧେ କ୍ଷଣଶତାନାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟମେଷା ମଯା ଧନମ୍। ଧାତ୍ରା କୌଶଲ୍ଯସୀମେଯଂ ରୂପୋତ୍ପତ୍ତୌ ସୁଦର୍ଶିତା
ବୟସ୍କ ହେବା ପରେ, ଅନେକ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଏହି ଧନକୁ ଦେଖିଛି; ଏହି କୌଶଳ୍ୟର ସୀମା, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ରୂପରେ ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି।
କରୋତ୍ଯେଷା ମନୋ ନୄଣାଂ ସସ୍ନେହଂ କୃତିଵିଭ୍ରମୈଃ। ଏଵଂ ଵିମୃଶତସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ରୂପାପହୃତତ୍ଵିଷଃ
ସେ ନରମନଙ୍କର ମନକୁ ସ୍ନେହ ଓ ଖେଳାଳି ଭାବରେ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତାଙ୍କର ରୂପରେ ହରାଇଯାଏ।
ନିରଂତରୋଦ୍ଗତୈଶ୍ଛନ୍ନମଭଵତ୍ପୁଲକୈର୍ଵପୁଃ। ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନଵହେମାଭାଂ ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ସାରାଠାରେ ଉଠିଥିବା କୁଣ୍ଡଳି ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଇଥିଲା; ନବ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଲମ୍ବା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ତାକୁ ଦେଖି।
ଦେଵାନାମଥ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଗଂଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ନାନା ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ନାର୍ଯୋ ନେଦୃଶୀ ରୂପସଂପଦା୧୫୦ 1.16.
ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଅନେକ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଏପରି ରୂପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା କେହି ନଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଂତର୍ଗତଂ ଯଦ୍ଯଦ୍ଵସ୍ତୁତତ୍ତତ୍ପ୍ରଧାନତଃ। ସମାଦାଯ ଵିଧାତ୍ରାସ୍ଯାଃ କୃତା ରୂପସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତିଃ
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ ଅଛି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସେଗୁଡିକୁ ଏକଠା କରି ତାଙ୍କର ରୂପରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। କାସି କସ୍ଯ କୁତଶ୍ଚ ତ୍ଵମାଗତା ସୁଭ୍ରୁ କଥ୍ଯତାମ୍। ଏକାକିନୀ କିମର୍ଥଂ ଚ ଵୀଥୀମଧ୍ଯେଷୁ ତିଷ୍ଠସି
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଥିବା ଝିଅ? କହ। ଏକା ହୋଇ ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟରେ କାହିଁକି ଦଢ଼ିଛ?'
ଯାନ୍ଯେତାନ୍ଯଂଗସଂସ୍ଥାନି ଭୂଷଣାନି ବିଭର୍ଷି ଚ। ନୈତାନି ତଵ ଭୂଷାଯୈ ତ୍ଵମେତେଷାଂ ହି ଭୂଷଣମ୍
ତୁମେ ଗାଁ ଉପରେ ଯେଉଁ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛ, ସେଗୁଡିକ ତୁମର ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ବାସ୍ତବରେ, ତୁମେ ସେଭୂଷଣମାନଙ୍କର ଶୋଭା।
ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ। କିନ୍ନରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ଵା ଯାଦୃଶୀ ତ୍ଵଂ ସୁଲୋଚନେ
ନା ଦେବୀ, ନା ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନା ଅସୁରୀ, ନା ପନ୍ନଗୀ, ନା କିନ୍ନରୀ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଭଳି ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ନାହିଁ।
ଉକ୍ତା ମଯାପି ବହୁଶଃ କସ୍ମାଦ୍ଦତ୍ସେ ହି ନୋତ୍ତରମ୍। ତ୍ରପାନ୍ଵିତା ତୁ ସା କନ୍ଯା ଶକ୍ରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵେପତୀ
ମୁଁ ବହୁବାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ? ସେ କନ୍ୟା ଲଜ୍ଜା ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୋପକନ୍ଯା ତ୍ଵହଂ ଵୀର ଵିକ୍ରୀଣାମୀହ ଗୋରସମ୍। ନଵନୀତମିଦଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଦଧି ଚେଦଂ ଵିମଂଡକମ୍
ବୀର, ମୁଁ ଗୋପ କନ୍ୟା, ଏଠାରେ ଗୋ ଦୁଧ, ଏହି ପବିତ୍ର ନବନୀତ, ଦହି ଓ ମାଠା ବିକ୍ରି କରୁଛି।
ଦଧ୍ନା ଚୈଵାତ୍ର ତକ୍ରେଣ ରସେନାପି ପରଂତପ। ଅର୍ଥୀ ଯେନାସି ତଦ୍ବ୍ରୂହି ପ୍ରଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ଦହି, ମାଠା ଓ ଦୁଧ ରହିଛି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଛ? ଯେଉଁ ଚିଜ ଚାହୁଛ, ନିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଶକ୍ରୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ କରେ ଦୃଢମ୍। ଅନଯତ୍ତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ହାତରେ ଧରି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଝିଅକୁ ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ନେଲେ।
ନୀଯମାନା ତୁ ସା ତେନ କ୍ରୋଶଂତୀ ପିତୃମାତରୌ। ହା ତାତ ମାତର୍ହା ଭ୍ରାତର୍ନଯତ୍ଯେଷ ନରୋ ବଲାତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତାକୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ: 'ହା ପିତା, ହା ମା, ହା ଭାଇ, ଏ ଲୋକ ମୋତେ ଜବରଦସ୍ତି ନେଉଛି।'
ଯଦି ଵାସ୍ତି ମଯା କାର୍ଯଂ ପିତରଂ ମେ ପ୍ରଯାଚଯ। ସ ଦାସ୍ଯତି ହି ମାଂ ନୂନଂ ଭଵତଃ ସତ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ
ମୋ ସହ କିଛି କାମ ଥିଲେ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କର; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେବେ—ଏହା ସତ୍ୟ କଥା।
କା ହି ନାଭିଲଷେତ୍କନ୍ଯା ଭର୍ତାଂରଂ ଭକ୍ତିଵତ୍ସଲମ୍। ନାଦେଯମପି ତେ କିଂଚିତ୍ପିତୁର୍ମେ ଧର୍ମଵତ୍ସଲ
କେଉଁ କନ୍ୟା ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା ପତିକୁ ଚାହିବେ ନାହିଁ? ଧର୍ମପରାୟଣ ମୋ ପିତା ତୁମକୁ କିଛି ଅସ୍ୱୀକାର କରିବେ ନାହିଁ।
ପ୍ରସାଦଯେ ତଂ ଶିରସା ମାଂ ସ ତୁଷ୍ଟଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି। ପିତୁଶ୍ଚିତ୍ତମଵିଜ୍ଞାଯ ଯଦ୍ଯାତ୍ମାନଂ ଦଦାମି ତେ
ମୁଁ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କରିବି; ସେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲେ, ମୋତେ ଦେବେ। ପିତାଙ୍କ ମନ ଜାଣିନଥିବା, କିପରି ମୁଁ ନିଜକୁ ତୁମକୁ ଦେଇପାରିବି?
ଧର୍ମୋ ହି ଵିପୁଲୋ ନଶ୍ଯେତ୍ତେନ ତ୍ଵାଂ ନ ପ୍ରସାଦଯେ। ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵଶେ ତୁଭ୍ଯଂ ଯଦି ତାତଃ ପ୍ରଦାସ୍ଯତି
ଧର୍ମ ଅତି ବିଶାଳ ଓ ହରାଇଯିବ; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁନାହିଁ। ମୋ ପିତା ଦେଇଲେ, ମୁଁ ତୁମର ଅଧୀନ ହେବି।
ଇତ୍ଥମାଭାଷ୍ଯମାଣସ୍ତୁ ତଦା ଶକ୍ରୋଽନଯଚ୍ଚ ତାମ୍। ବ୍ରହ୍ମଣଃ ପୁରତଃ ସ୍ଥାପ୍ଯ ପ୍ରାହାସ୍ଯାର୍ଥେ ମଯାଽବଲେ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନେଇ, ରଖି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କଥା କହିଲେ, ହେ ମୃଦୁଭାବୀ।
ଆନୀତାସି ଵିଶାଲାକ୍ଷି ମା ଶୁଚୋ ଵରଵର୍ଣିନି। ଗୋପକନ୍ଯାମସୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଗୌରଵର୍ଣାଂ ମହାଦ୍ଯୁତିମ୍
ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆଣି ଆସିଛ, ବଡ଼ ଚକୁ ଥିବା ମହିଳା; ଦୁଃଖ କରିବାକୁ ନାହିଁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ। ଏହି ଗୋପ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ଗାଉଁ ପରି ଧଳା ରଙ୍ଗ ଓ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଚମକ ଥିବା।
କମଲାମେଵ ତାଂ ମେନେ ପୁଂଡରୀକନିଭେକ୍ଷଣାମ୍। ତପ୍ତକାଂଚନସଦ୍ଭିତ୍ତି ସଦୃଶା ପୀନଵକ୍ଷସମ୍
ତାଙ୍କର ନୟନ ନୀଳ ପଦ୍ମ ପରି, ତାଙ୍କର ଉତ୍ତଳ ଅଂଶ ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଦିଓଳ ପରି ମିଳିଥିଲା। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିଜେ ତାଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବରେ ଗଣନା କରିଥିଲେ।
ମତ୍ତେଭହସ୍ତଵୃତ୍ତୋରୁଂ ରକ୍ତୋତ୍ତୁଂଗ ନଖତ୍ଵିଷଂ। ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽମନ୍ଯତାତ୍ମାନଂ ସାପି ମନ୍ମନଥଚରମ୍
ତାଙ୍କର ଜଘା ମଦ ହାତୀର ଶୁଣ୍ଡ ପରି ଗଠିତ, ନଖ ଲାଲ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ। ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ମନ ନିଜେ ଅପରାଜିତ ଭାବେ ଅନୁଭବ କଲେ, ଏବଂ ମନ ମନେ ଆକର୍ଷିତ ହେଲା।
ତତ୍ପ୍ରାପ୍ତିହେତୁ କ ଧିଯା ଗତଚିତ୍ତେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ। ପ୍ରଭୁତ୍ଵମାତ୍ମନୋ ଦାନେ ଗୋପକନ୍ଯାପ୍ଯମନ୍ଯତ
ତାଙ୍କୁ ପାଇବା ଚିନ୍ତାରେ ମନ ଅନ୍ୟଠାରେ ଚଲିଗଲା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଦେବାରେ ନିଜ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଭାବରେ ଗୋପ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟ ନିଜକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ।
ଯଦ୍ଯେଷ ମାଂ ସୁରୂପତ୍ଵାଦିଚ୍ଛତ୍ଯାଦାତୁମାଗ୍ରହାତ୍। ନାସ୍ତି ସୀମଂତିନୀ କାଚିନ୍ମତ୍ତୋ ଧନ୍ଯତରା ଭୁଵି
ଯଦି ସେ ମୋ ରୂପରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ ମୋତେ ନେବାକୁ ଚାହେ, ତେବେ ଏ ପୃଥିବୀରେ ମୋଠାରୁ ଅଧିକ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଜଣେ ମହିଳା ନାହିଁ।
ଅନେନାହଂ ସମାନୀତା ଯଚ୍ଚକ୍ଷୁର୍ଗୋଚରଂ ଗତା। ଅସ୍ଯ ତ୍ଯାଗେ ଭଵେନ୍ମୃତ୍ଯୁରତ୍ଯାଗେ ଜୀଵିତଂ ସୁଖମ୍
ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଣି ଆସିଛି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିରେ ପଡ଼ିଛି। ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତ୍ୟାଗ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗ୍ରହଣ ଜୀବନର ସୁଖ।