ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଶକ୍ରୋ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଧରାତଲଂ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯାସ୍ତେନ ସର୍ଵାଃ ପରପରିଗ୍ରହାଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ସଂଗୀନୀ।
ଆଭୀରକନ୍ଯା ରୂପାଢ୍ଯା ସୁନାସା ଚାରୁଲୋଚନା। ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ
ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଆଭୀର କନ୍ୟା, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶୁଭ୍ର ନାକ ଓ ଆକର୍ଷକ ଚକ୍ଷୁ; ସେ ଦେବୀ ନୁହେଁ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ନୁହେଁ, ଅସୁରୀ ନୁହେଁ, ପନ୍ନଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ ଚାସ୍ତି ତାଦୃଶୀ କନ୍ଯା ଯାଦୃଶୀ ସା ଵରାଂଗନା। ଦଦର୍ଶ ତାଂ ସୁଚାର୍ଵଂଗୀଂ ଶ୍ରିଯଂ ଦେଵୀମିଵାପରାମ୍
ଏପରି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଆଉ କେଉଁଠି ମିଳିବ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଅନ୍ୟ ଦେବୀ ଭଳି।
ସଂକ୍ଷିପନ୍ତୀଂ ମନୋଵୃତ୍ତି ଵିଭଵଂ ରୂପସଂପଦା। ଯଦ୍ଯତ୍ତୁ ଵସ୍ତୁସୌଂଦର୍ଯାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟଂ ଲଭ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମନ ଓ ରୂପର ଧନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ଜଗତରେ ଅତିଶୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମିଳିଥାଏ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ତଚ୍ଛରୀରସଂଲଗ୍ନଂ ତନ୍ଵଂଗ୍ଯା ଦଦୃଶେ ଵରମ୍। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଯଦ୍ଯେଷା କନ୍ଯକା ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଭଲ ଗୁଣ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଲଗିଥିଲା, ତାଙ୍କର କମର ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଯଦି ଏହି କନ୍ୟା ଅବିବାହିତ ହେଉ।'
ତନ୍ମତ୍ତଃ କୃତପୁଣ୍ଯୋନ୍ଯୋ ନ ଦେଵୋ ଭୁଵି ଵିଦ୍ଯତେ। ଯୋଷିଦ୍ରତ୍ନମିଦଂ ସେଯଂ ସଦ୍ଭାଗ୍ଯାଯାଂ ପିତାମହଃ
ମୋ ଛଡା ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଯୋଷିତ୍ ରତ୍ନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ।
ସରାଗୋ ଯଦି ଵା ସ୍ଯାତ୍ତୁ ସଫଲସ୍ତ୍ଵେଷ ମେ ଶ୍ରମଃ। ନୀଲାଭ୍ର କନକାଂଭୋଜ ଵିଦ୍ରୁମାଭାଂ ଦଦର୍ଶ ତାଂ
ଯଦି ସେ ରାଗିନୀ ହେଉ, ତେବେ ମୋର ଶ୍ରମ ଫଳଦାୟି ହେବ; ସେ ନୀଳ ମେଘ, ସୁନା ମନ୍ଦାର ଓ ପାରିଜାତ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖିଲେ।
ତ୍ଵିଷଂ ସଂବିଭ୍ରତୀମଂଗୈଃ କେଶଗଂଡେ କ୍ଷଣାଧରୈଃ। ମନ୍ମଥାଶୋକଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ପ୍ରୋଦ୍ଭିନ୍ନାଂ କଲିକାମିଵ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, କେଶ, ଗଣ୍ଡ ଓ ଅଧର ମଧୁର; ମନମଥ ଆଶୋକ ଗଛର ମୁଞ୍ଚିଥିବା କଳି ପରି।
ପ୍ରଦଗ୍ଧହୃଚ୍ଛଯେନୈଵ ନେତ୍ରଵହ୍ନିଶିଖୋତ୍କରୈଃ। ଧାତ୍ରା କଥଂ ହି ସା ସୃଷ୍ଟା ପ୍ରତିରୂପମପଶ୍ଯତା
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦେଉଥିଲା; ଧାତା କିପରି ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସମାନ କୌଣସି ଦେଖିନଥିଲେ।
କଲ୍ପିତା ଚେତ୍ସ୍ଵଯଂ ବୁଧ୍ଯା ନୈପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଗତିଃ ପରା। ଉତ୍ତୁଂଗାଗ୍ରାଵିମୌ ସୃଷ୍ଟୌ ଯନ୍ମେ ସଂପଶ୍ଯତଃ ସୁଖଂ
ଯଦି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ତେବେ କଳାର ଗତି ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଦୁଇଟି ମୋତେ ଦେଖିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ପଯୋଧରୌ ନାତିଚିତ୍ରଂ କସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ହୃଦି। ରାଗୋପହତଦେହୋଯମଧରୋ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଫୁଟମ୍
ତାଙ୍କର ଷଣ୍ଡ ଅତି ଅସାଧାରଣ ନୁହେଁ—କିଏ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେବେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କର ଅଧର ରାଗର ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ତଥାପି ସେଵମାନସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଵହଦ୍ଭିରପି କୌଟିଲ୍ଯମଲକୈଃ ସୁଖମର୍ପ୍ଯତେ
ତଥାପି ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରାଯାଏ, ସେ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର କେଶର କିଛି ବାକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଦୋଷୋପି ଗୁଣଵଦ୍ଭାତି ଭୂରିସୌଂଦର୍ଯମାଶ୍ରିତଃ। ନେତ୍ରଯୋର୍ଭୂଷିତାଵଂତା ଵାକର୍ଣାଭ୍ଯାଶମାଗତୌ
ଅଧିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ପରି ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ଭୂଷିତ ଚକ୍ଷୁ ଦୁଇଟି କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲା।
କାରଣାଦ୍ଭାଵଚୈତନ୍ଯଂ ପ୍ରଵଦଂତି ହି ତଦ୍ଵିଦଃ। କର୍ଣଯୋର୍ଭୂଷଣେ ନେତ୍ରେ ନେତ୍ରଯୋଃ ଶ୍ରଵଣାଵିମୌ
ଜଣା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଭାବ ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କାନର ଭୂଷଣ ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁ, ଚକ୍ଷୁର ଭୂଷଣ ହେଉଛି କାନ।
କୁଂଡଲାଂଜନଯୋରତ୍ର ନାଵକାଶୋସ୍ତି କଶ୍ଚନ। ନ ତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ କଟାକ୍ଷାଣାଂ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଧାକରଣଂ ହୃଦି
ଏଠି କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅଞ୍ଜନ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କଟାକ୍ଷ ହୃଦୟରେ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଵସଂବଂଧିନୋଯେଽତ୍ର କଥଂ ତେ ଦୁଃଖଭାଗିନଃ। ସର୍ଵସୁଂଦରତାମେତି ଵିକାରଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଗୁଣୈଃ
ତୁମ ସଂପୃକ୍ତ ଲୋକମାନେ କିପରି ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେଉ? ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଵୃଦ୍ଧେ କ୍ଷଣଶତାନାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟମେଷା ମଯା ଧନମ୍। ଧାତ୍ରା କୌଶଲ୍ଯସୀମେଯଂ ରୂପୋତ୍ପତ୍ତୌ ସୁଦର୍ଶିତା
ବୟସ୍କ ହେବା ପରେ, ଅନେକ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଏହି ଧନକୁ ଦେଖିଛି; ଏହି କୌଶଳ୍ୟର ସୀମା, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ରୂପରେ ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି।
କରୋତ୍ଯେଷା ମନୋ ନୄଣାଂ ସସ୍ନେହଂ କୃତିଵିଭ୍ରମୈଃ। ଏଵଂ ଵିମୃଶତସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ରୂପାପହୃତତ୍ଵିଷଃ
ସେ ନରମନଙ୍କର ମନକୁ ସ୍ନେହ ଓ ଖେଳାଳି ଭାବରେ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତାଙ୍କର ରୂପରେ ହରାଇଯାଏ।
ନିରଂତରୋଦ୍ଗତୈଶ୍ଛନ୍ନମଭଵତ୍ପୁଲକୈର୍ଵପୁଃ। ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନଵହେମାଭାଂ ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ସାରାଠାରେ ଉଠିଥିବା କୁଣ୍ଡଳି ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଇଥିଲା; ନବ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଲମ୍ବା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ତାକୁ ଦେଖି।
ଦେଵାନାମଥ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଗଂଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ନାନା ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ନାର୍ଯୋ ନେଦୃଶୀ ରୂପସଂପଦା୧୫୦ 1.16.
ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଅନେକ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଏପରି ରୂପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା କେହି ନଥିଲେ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯାଂତର୍ଗତଂ ଯଦ୍ଯଦ୍ଵସ୍ତୁତତ୍ତତ୍ପ୍ରଧାନତଃ। ସମାଦାଯ ଵିଧାତ୍ରାସ୍ଯାଃ କୃତା ରୂପସ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତିଃ
ତିନି ଲୋକରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଜିନିଷରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଅଂଶ ଅଛି, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ସେଗୁଡିକୁ ଏକଠା କରି ତାଙ୍କର ରୂପରେ ରଖିଛନ୍ତି।
ଇଂଦ୍ର ଉଵାଚ। କାସି କସ୍ଯ କୁତଶ୍ଚ ତ୍ଵମାଗତା ସୁଭ୍ରୁ କଥ୍ଯତାମ୍। ଏକାକିନୀ କିମର୍ଥଂ ଚ ଵୀଥୀମଧ୍ଯେଷୁ ତିଷ୍ଠସି
ଇନ୍ଦ୍ର କହିଲେ: 'ତୁମେ କିଏ, କାହାର ଝିଅ, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ସୁନ୍ଦର ଭୂରୁ ଥିବା ଝିଅ? କହ। ଏକା ହୋଇ ରାସ୍ତା ମଧ୍ୟରେ କାହିଁକି ଦଢ଼ିଛ?'
ଯାନ୍ଯେତାନ୍ଯଂଗସଂସ୍ଥାନି ଭୂଷଣାନି ବିଭର୍ଷି ଚ। ନୈତାନି ତଵ ଭୂଷାଯୈ ତ୍ଵମେତେଷାଂ ହି ଭୂଷଣମ୍
ତୁମେ ଗାଁ ଉପରେ ଯେଉଁ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛ, ସେଗୁଡିକ ତୁମର ଶୋଭା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ବାସ୍ତବରେ, ତୁମେ ସେଭୂଷଣମାନଙ୍କର ଶୋଭା।
ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ। କିନ୍ନରୀ ଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ଵା ଯାଦୃଶୀ ତ୍ଵଂ ସୁଲୋଚନେ
ନା ଦେବୀ, ନା ଗନ୍ଧର୍ବୀ, ନା ଅସୁରୀ, ନା ପନ୍ନଗୀ, ନା କିନ୍ନରୀ, ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା କେହି ମଧ୍ୟ, ତୁମେ ଭଳି ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ନାହିଁ।
ଉକ୍ତା ମଯାପି ବହୁଶଃ କସ୍ମାଦ୍ଦତ୍ସେ ହି ନୋତ୍ତରମ୍। ତ୍ରପାନ୍ଵିତା ତୁ ସା କନ୍ଯା ଶକ୍ରଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵେପତୀ
ମୁଁ ବହୁବାର ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛି, କିନ୍ତୁ କାହିଁକି ଉତ୍ତର ଦେଉନାହିଁ? ସେ କନ୍ୟା ଲଜ୍ଜା ଓ କମ୍ପିତ ହୋଇ, ଶକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଗୋପକନ୍ଯା ତ୍ଵହଂ ଵୀର ଵିକ୍ରୀଣାମୀହ ଗୋରସମ୍। ନଵନୀତମିଦଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଦଧି ଚେଦଂ ଵିମଂଡକମ୍
ବୀର, ମୁଁ ଗୋପ କନ୍ୟା, ଏଠାରେ ଗୋ ଦୁଧ, ଏହି ପବିତ୍ର ନବନୀତ, ଦହି ଓ ମାଠା ବିକ୍ରି କରୁଛି।
ଦଧ୍ନା ଚୈଵାତ୍ର ତକ୍ରେଣ ରସେନାପି ପରଂତପ। ଅର୍ଥୀ ଯେନାସି ତଦ୍ବ୍ରୂହି ପ୍ରଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଯଥେପ୍ସିତମ୍
ଦହି, ମାଠା ଓ ଦୁଧ ରହିଛି, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କରୁଥିବା, ତୁମେ କଣ ଚାହୁଛ? ଯେଉଁ ଚିଜ ଚାହୁଛ, ନିଅ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଶକ୍ରୋ ଗୃହୀତ୍ଵା ତାଂ କରେ ଦୃଢମ୍। ଅନଯତ୍ତାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମା ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦୃଢ଼ ହାତରେ ଧରି, ବିଶାଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଝିଅକୁ ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ଅଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ନେଲେ।
ନୀଯମାନା ତୁ ସା ତେନ କ୍ରୋଶଂତୀ ପିତୃମାତରୌ। ହା ତାତ ମାତର୍ହା ଭ୍ରାତର୍ନଯତ୍ଯେଷ ନରୋ ବଲାତ୍
ସେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିଆଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ପିତା ଓ ମାତାକୁ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ: 'ହା ପିତା, ହା ମା, ହା ଭାଇ, ଏ ଲୋକ ମୋତେ ଜବରଦସ୍ତି ନେଉଛି।'
ଯଦି ଵାସ୍ତି ମଯା କାର୍ଯଂ ପିତରଂ ମେ ପ୍ରଯାଚଯ। ସ ଦାସ୍ଯତି ହି ମାଂ ନୂନଂ ଭଵତଃ ସତ୍ଯମୁଚ୍ଯତେ
ମୋ ସହ କିଛି କାମ ଥିଲେ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ପ୍ରସ୍ନ କର; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତୁମକୁ ଦେବେ—ଏହା ସତ୍ୟ କଥା।