ଅରୁଂଧତୀ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ଚ ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଅନସୂଯାତ୍ରିପତ୍ନୀ ଚ ତଥାନ୍ଯାଃ ପ୍ରମଦା ଇହ
ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ; ଅନସୂୟା, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଵଧ୍ଵୋ ଦୁହିତରଶ୍ଚୈଵ ସଖ୍ଯୋ ଭଗିନିକାସ୍ତଥା। ନାଦ୍ଯାଗତାସ୍ତୁ ତାଃ ସର୍ଵା ଅହଂ ତାଵତ୍ସ୍ଥିତା ଚିରଂ
ବଧୁମାନେ, କନ୍ୟାମାନେ, ସଖୀମାନେ, ଓ ଭଉଣୀମାନେ — ସମସ୍ତେ ଏଯାଁ ଆସିନାହିଁ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।
ନାହମେକାକିନୀ ଯାସ୍ଯେ ଯାଵନ୍ନାଯାଂତି ତା ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ବ୍ରୂହି ଗତ୍ଵା ଵିରଂଚିଂ ତୁ ତିଷ୍ଠ ତାଵନ୍ମୁହୂର୍ତକମ୍
ମୁଁ ଏକା ଯିବିନାହିଁ, ସେମାନେ ଆସିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯାଇ କହ, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।
ସର୍ଵାଭିଃ ସହିତା ଚାହମାଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା। ସର୍ଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶୋଭାଂ ଦେଵୈଃ ସହ ମହାମତେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସିବି; ଦେବମାନେ ସହ ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭା ନେଇ ଆସିବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଭଵାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାଂ ତଥାହଂ ତୁ ନ ସଂଶଯଃ। ଵଦମାନାଂ ତଥାଧ୍ଵର୍ଯୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣମାଗତଃ
ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ କରିବ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଲାଭ ପାଇବି। ଏହିପରି କହି, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପୁଜାରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଫେରିଗଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ ଵ୍ଯାକୁଲା ଦେଵ ପ୍ରସକ୍ତା ଗୃହକର୍ମାଣି। ସଖ୍ଯୋ ନାଭ୍ଯାଗତା ଯାଵତ୍ତାଵନ୍ନାଗମନଂ ମମ
ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ; କହିଲେ — 'ମୋ ସଖୀମାନେ ଆସିନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଆସିପାରିବିନାହିଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋସ୍ମି ଵୈ ଦେଵ କାଲଶ୍ଚାପ୍ଯତିଵର୍ତ୍ତତେ। ଯତ୍ତେଦ୍ଯ ରୁଚିତଂ ତାଵତ୍ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ପିତାମହ
ଏପରି କହାଯାଇଛି, ଦେବ; ସମୟ ବହୁତ ହେଉଛି; ଆଜି ଯାହା ତୁମର ଇଚ୍ଛା, ତାହା କର, ପିତାମହ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା କିଂଚିତ୍କୋପସମନ୍ଵିତଃ। ପତ୍ନୀଂ ଚାନ୍ଯାଂ ମଦର୍ଥେ ଵୈ ଶୀଘ୍ରଂ ଶକ୍ର ଇହାନଯ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା କିଛି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ — 'ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଆଣ।'
ଯଥା ପ୍ରଵର୍ତତେ ଯଜ୍ଞଃ କାଲହୀନୋ ନ ଜାଯତେ। ତଥା ଶୀଘ୍ରଂ ଵିଧିତ୍ସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ନାରୀଂ କାଂଚିଦୁପାନଯ
ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ସମୟ ବିନା ଆରମ୍ଭ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି କୌଣସି ଜନନୀକୁ ଆଣିବାକୁ ପଡିବ।
ଯାଵଦ୍ଯଜ୍ଞସମାପ୍ତିର୍ମେ ଵର୍ଣେ ତ୍ଵାଂ ମା କୃଥା ମନଃ। ଭୂଯୋପି ତାଂ ପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାପ୍ତୌ ତୁ କ୍ରତୋରିହ
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ମନରେ କିଛି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କ୍ରତୁ ସମାପ୍ତି ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଶକ୍ରୋ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଧରାତଲଂ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯାସ୍ତେନ ସର୍ଵାଃ ପରପରିଗ୍ରହାଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ସଂଗୀନୀ।
ଆଭୀରକନ୍ଯା ରୂପାଢ୍ଯା ସୁନାସା ଚାରୁଲୋଚନା। ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ
ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଆଭୀର କନ୍ୟା, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶୁଭ୍ର ନାକ ଓ ଆକର୍ଷକ ଚକ୍ଷୁ; ସେ ଦେବୀ ନୁହେଁ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ନୁହେଁ, ଅସୁରୀ ନୁହେଁ, ପନ୍ନଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ ଚାସ୍ତି ତାଦୃଶୀ କନ୍ଯା ଯାଦୃଶୀ ସା ଵରାଂଗନା। ଦଦର୍ଶ ତାଂ ସୁଚାର୍ଵଂଗୀଂ ଶ୍ରିଯଂ ଦେଵୀମିଵାପରାମ୍
ଏପରି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଆଉ କେଉଁଠି ମିଳିବ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଅନ୍ୟ ଦେବୀ ଭଳି।
ସଂକ୍ଷିପନ୍ତୀଂ ମନୋଵୃତ୍ତି ଵିଭଵଂ ରୂପସଂପଦା। ଯଦ୍ଯତ୍ତୁ ଵସ୍ତୁସୌଂଦର୍ଯାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟଂ ଲଭ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମନ ଓ ରୂପର ଧନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ଜଗତରେ ଅତିଶୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମିଳିଥାଏ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ତଚ୍ଛରୀରସଂଲଗ୍ନଂ ତନ୍ଵଂଗ୍ଯା ଦଦୃଶେ ଵରମ୍। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଯଦ୍ଯେଷା କନ୍ଯକା ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଭଲ ଗୁଣ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଲଗିଥିଲା, ତାଙ୍କର କମର ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଯଦି ଏହି କନ୍ୟା ଅବିବାହିତ ହେଉ।'
ତନ୍ମତ୍ତଃ କୃତପୁଣ୍ଯୋନ୍ଯୋ ନ ଦେଵୋ ଭୁଵି ଵିଦ୍ଯତେ। ଯୋଷିଦ୍ରତ୍ନମିଦଂ ସେଯଂ ସଦ୍ଭାଗ୍ଯାଯାଂ ପିତାମହଃ
ମୋ ଛଡା ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଯୋଷିତ୍ ରତ୍ନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ।
ସରାଗୋ ଯଦି ଵା ସ୍ଯାତ୍ତୁ ସଫଲସ୍ତ୍ଵେଷ ମେ ଶ୍ରମଃ। ନୀଲାଭ୍ର କନକାଂଭୋଜ ଵିଦ୍ରୁମାଭାଂ ଦଦର୍ଶ ତାଂ
ଯଦି ସେ ରାଗିନୀ ହେଉ, ତେବେ ମୋର ଶ୍ରମ ଫଳଦାୟି ହେବ; ସେ ନୀଳ ମେଘ, ସୁନା ମନ୍ଦାର ଓ ପାରିଜାତ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖିଲେ।
ତ୍ଵିଷଂ ସଂବିଭ୍ରତୀମଂଗୈଃ କେଶଗଂଡେ କ୍ଷଣାଧରୈଃ। ମନ୍ମଥାଶୋକଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ପ୍ରୋଦ୍ଭିନ୍ନାଂ କଲିକାମିଵ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, କେଶ, ଗଣ୍ଡ ଓ ଅଧର ମଧୁର; ମନମଥ ଆଶୋକ ଗଛର ମୁଞ୍ଚିଥିବା କଳି ପରି।
ପ୍ରଦଗ୍ଧହୃଚ୍ଛଯେନୈଵ ନେତ୍ରଵହ୍ନିଶିଖୋତ୍କରୈଃ। ଧାତ୍ରା କଥଂ ହି ସା ସୃଷ୍ଟା ପ୍ରତିରୂପମପଶ୍ଯତା
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦେଉଥିଲା; ଧାତା କିପରି ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସମାନ କୌଣସି ଦେଖିନଥିଲେ।
କଲ୍ପିତା ଚେତ୍ସ୍ଵଯଂ ବୁଧ୍ଯା ନୈପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଗତିଃ ପରା। ଉତ୍ତୁଂଗାଗ୍ରାଵିମୌ ସୃଷ୍ଟୌ ଯନ୍ମେ ସଂପଶ୍ଯତଃ ସୁଖଂ
ଯଦି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ତେବେ କଳାର ଗତି ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଦୁଇଟି ମୋତେ ଦେଖିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ପଯୋଧରୌ ନାତିଚିତ୍ରଂ କସ୍ଯ ସଂଜାଯତେ ହୃଦି। ରାଗୋପହତଦେହୋଯମଧରୋ ଯଦ୍ଯପି ସ୍ଫୁଟମ୍
ତାଙ୍କର ଷଣ୍ଡ ଅତି ଅସାଧାରଣ ନୁହେଁ—କିଏ ହୃଦୟରେ ଉତ୍ସାହିତ ହେବେ ନାହିଁ? ତାଙ୍କର ଅଧର ରାଗର ଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ।
ତଥାପି ସେଵମାନସ୍ଯ ନିର୍ଵାଣଂ ସଂପ୍ରଯଚ୍ଛତି। ଵହଦ୍ଭିରପି କୌଟିଲ୍ଯମଲକୈଃ ସୁଖମର୍ପ୍ଯତେ
ତଥାପି ଯେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ସେବା କରାଯାଏ, ସେ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କର କେଶର କିଛି ବାକା ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଦୋଷୋପି ଗୁଣଵଦ୍ଭାତି ଭୂରିସୌଂଦର୍ଯମାଶ୍ରିତଃ। ନେତ୍ରଯୋର୍ଭୂଷିତାଵଂତା ଵାକର୍ଣାଭ୍ଯାଶମାଗତୌ
ଅଧିକ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଥିଲେ ଦୋଷ ମଧ୍ୟ ଗୁଣ ପରି ଲାଗେ; ତାଙ୍କର ଭୂଷିତ ଚକ୍ଷୁ ଦୁଇଟି କାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଥିଲା।
କାରଣାଦ୍ଭାଵଚୈତନ୍ଯଂ ପ୍ରଵଦଂତି ହି ତଦ୍ଵିଦଃ। କର୍ଣଯୋର୍ଭୂଷଣେ ନେତ୍ରେ ନେତ୍ରଯୋଃ ଶ୍ରଵଣାଵିମୌ
ଜଣା ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି, କାରଣ ଦ୍ୱାରା ଭାବ ଚେତନା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ; କାନର ଭୂଷଣ ହେଉଛି ଚକ୍ଷୁ, ଚକ୍ଷୁର ଭୂଷଣ ହେଉଛି କାନ।
କୁଂଡଲାଂଜନଯୋରତ୍ର ନାଵକାଶୋସ୍ତି କଶ୍ଚନ। ନ ତଦ୍ଯୁକ୍ତଂ କଟାକ୍ଷାଣାଂ ଯଦ୍ଦ୍ଵିଧାକରଣଂ ହୃଦି
ଏଠି କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅଞ୍ଜନ ପାଇଁ କୌଣସି ସ୍ଥାନ ନାହିଁ; ତାଙ୍କର କଟାକ୍ଷ ହୃଦୟରେ ଦୁଇଭାଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ତଵସଂବଂଧିନୋଯେଽତ୍ର କଥଂ ତେ ଦୁଃଖଭାଗିନଃ। ସର୍ଵସୁଂଦରତାମେତି ଵିକାରଃ ପ୍ରାକୃତୈର୍ଗୁଣୈଃ
ତୁମ ସଂପୃକ୍ତ ଲୋକମାନେ କିପରି ଦୁଃଖର ଭାଗୀ ହେଉ? ସମସ୍ତ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସ୍ୱାଭାବିକ ଗୁଣ ଦ୍ୱାରା ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ପରିଣତ ହୁଏ।
ଵୃଦ୍ଧେ କ୍ଷଣଶତାନାଂ ତୁ ଦୃଷ୍ଟମେଷା ମଯା ଧନମ୍। ଧାତ୍ରା କୌଶଲ୍ଯସୀମେଯଂ ରୂପୋତ୍ପତ୍ତୌ ସୁଦର୍ଶିତା
ବୟସ୍କ ହେବା ପରେ, ଅନେକ ସମୟ ପରେ, ମୁଁ ଏହି ଧନକୁ ଦେଖିଛି; ଏହି କୌଶଳ୍ୟର ସୀମା, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ରୂପରେ ଅତି ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଇଛନ୍ତି।
କରୋତ୍ଯେଷା ମନୋ ନୄଣାଂ ସସ୍ନେହଂ କୃତିଵିଭ୍ରମୈଃ। ଏଵଂ ଵିମୃଶତସ୍ତସ୍ଯ ତଦ୍ରୂପାପହୃତତ୍ଵିଷଃ
ସେ ନରମନଙ୍କର ମନକୁ ସ୍ନେହ ଓ ଖେଳାଳି ଭାବରେ ଉତ୍ତେଜିତ କରେ; ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ତାଙ୍କର ରୂପରେ ହରାଇଯାଏ।
ନିରଂତରୋଦ୍ଗତୈଶ୍ଛନ୍ନମଭଵତ୍ପୁଲକୈର୍ଵପୁଃ। ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ନଵହେମାଭାଂ ପଦ୍ମପତ୍ରାଯତେକ୍ଷଣାମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ସାରାଠାରେ ଉଠିଥିବା କୁଣ୍ଡଳି ଦ୍ୱାରା ଢାକିଯାଇଥିଲା; ନବ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ପଦ୍ମପତ୍ର ଭଳି ଲମ୍ବା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ତାକୁ ଦେଖି।
ଦେଵାନାମଥ ଯକ୍ଷାଣାଂ ଗଂଧର୍ଵୋରଗରକ୍ଷସାମ୍। ନାନା ଦୃଷ୍ଟା ମଯା ନାର୍ଯୋ ନେଦୃଶୀ ରୂପସଂପଦା୧୫୦ 1.16.
ଦେବ, ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ନାଗ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ମଧ୍ୟରେ, ମୁଁ ଅନେକ ନାରୀଙ୍କୁ ଦେଖିଛି, କିନ୍ତୁ ଏପରି ରୂପର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣତା କେହି ନଥିଲେ।