ଦ୍ଵିଜାନାଂ କ୍ଷତ୍ରବନ୍ଧୂନାଂ ବନ୍ଧୂନାଂ ଚ ଭଵଦ୍ଵିଧୈଃ। ତ୍ରିଭ୍ଯଶ୍ଶୁଶ୍ରୂଷଣା କାର୍ଯେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମା ତଥାଽକରୋତ୍
ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ — ତୁମେ ଏବଂ ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟମାନେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନେଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି କହି ନିଜେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କରିଲେ।
ଦ୍ଵାରାଧ୍ଯକ୍ଷଂ ତଥା ଶକ୍ରଂ ଵରୁଣଂ ରସଦାଯକମ୍। ଵିତ୍ତପ୍ରଦଂ ଵୈଶ୍ରଵଣଂ ପଵନଂ ଗଂଧଦାଯିନମ୍
ବ୍ରହ୍ମା ଦ୍ୱାରରକ୍ଷକ ଭାବେ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ, ଜଳ ଦେଇବାକୁ ବରୁଣଙ୍କୁ, ଧନ ଦେଇବାକୁ କୁବେରଙ୍କୁ, ଓ ସୁଗନ୍ଧ ଦେଇବାକୁ ବାୟୁଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଲେ।
ଉଦ୍ଯୋତକାରିଣଂ ସୂର୍ଯଂ ପ୍ରଭୁତ୍ଵେ ମାଧଵଃ ସ୍ଥିତଃ। ସୋମଃ ସୋମପ୍ରଦସ୍ତେଷାଂ ଵାମପକ୍ଷ ପଥାଶ୍ରିତଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆଲୋକ ଦେବାର ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଲେ, ମାଧବ ଅଧିକାରରେ ରହିଲେ; ସୋମ, ସୋମ ଦେଇବାକୁ, ସେମାନଙ୍କ ପଥର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ବସିଲେ।
ସୁସତ୍କୃତା ଚ ପତ୍ନୀ ସା ସଵିତ୍ରୀ ଚ ଵରାଂଗନା। ଅଧ୍ଵର୍ଯୁଣା ସମାହୂତା ଏହି ଦେଵି ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା
ସମ୍ମାନିତ ପତ୍ନୀ ସାବିତ୍ରୀ, ସେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରୀ, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପୁଜାରୀ ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ — 'ଦେବୀ, ଶୀଘ୍ର ଆସ।'
ଉତ୍ଥିତାଶ୍ଚାଗ୍ନଯଃ ସର୍ଵେ ଦୀକ୍ଷାକାଲ ଉପାଗତଃ। ଵ୍ଯଗ୍ରା ସା କାର୍ଯକରଣେ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ଵଭାଵେନ ନାଗତା
ଦୀକ୍ଷା ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଅଗ୍ନି ଜଳିଉଠିଲେ; କିନ୍ତୁ ସେ ନାରୀ ସ୍ୱଭାବରେ କାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲେ, ଆସି ପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଇହଵୈ ନ କୃତଂ କିଂଚିଦ୍ଦ୍ଵାରେ ଵୈ ମଂଡନଂ ମଯା। ଭିତ୍ତ୍ଯାଂ ଵୈଚିତ୍ରକର୍ମାଣି ସ୍ଵସ୍ତିକଂ ପ୍ରାଂଗଣେନ ତୁ
ଏଠାରେ ମୁଁ ଦ୍ୱାରରେ କିଛି ଶୃଙ୍ଗାର କରିନାହିଁ; ଦିଵାଳରେ କିଛି ଚିତ୍ର କିମ୍ବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଚିହ୍ନ ମଣ୍ଡପରେ ମୁଁ ରଖିନାହିଁ।
ପ୍ରକ୍ଷାଲନଂ ଚ ଭାଂଡାନାଂ ନ କୃତଂ କିମପି ତ୍ଵିହ। ଲକ୍ଷ୍ମୀରଦ୍ଯାପି ନାଯାତା ପତ୍ନୀନାରାଯଣସ୍ଯ ଯା
ଏଠାରେ ମୁଁ କୌଣସି ପାତ୍ର ଧୋଇନାହିଁ; ନାରାୟଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏଯାଁ ଆସିନାହିଁ।
ଅଗ୍ନେଃ ପତ୍ନୀ ତଥା ସ୍ଵାହା ଧୂମ୍ରୋର୍ଣା ତୁ ଯମସ୍ଯ ତୁ। ଵାରୁଣୀ ଵୈ ତଥା ଗୌରୀ ଵାଯୋର୍ଵୈ ସୁପ୍ରଭା ତଥା
ଅଗ୍ନିଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସ୍ୱାହା, ଯମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଧୂମ୍ରୋର୍ଣ୍ଣା, ବରୁଣଙ୍କ ପତ୍ନୀ ବାରୁଣୀ, ବାୟୁଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଗୌରୀ, ଏବଂ ସୁପ୍ରଭା।
ଋଦ୍ଧିର୍ଵୈଶ୍ରଵଣୀ ଭାର୍ଯା ଶମ୍ଭୋର୍ଗୌରୀ ଜଗତ୍ପ୍ରିଯା। ମେଧା ଶ୍ରଦ୍ଧା ଵିଭୂତିଶ୍ଚ ଅନସୂଯା ଧୃତିଃ କ୍ଷମା
କୁବେରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଋଦ୍ଧି, ଶିବଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଗୌରୀ; ମେଧା, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ବିଭୂତି, ଅନସୂୟା, ଧୃତି ଓ କ୍ଷମା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ।
ଗଂଗା ସରସ୍ଵତୀ ଚୈଵ ନାଦ୍ଯା ଯାତାଶ୍ଚ କନ୍ଯକାଃ। ଇଂଦ୍ରାଣୀ ଚଂଦ୍ରପତ୍ନୀ ତୁ ରୋହିଣୀ ଶଶିନଃ ପ୍ରିଯାଃ
ଗଙ୍ଗା ଓ ସରସ୍ବତୀ ଏଯାଁ ଆସିନାହିଁ, କନ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିନାହିଁ; ଇନ୍ଦ୍ରାଣୀ, ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଓ ଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ରୋହିଣୀ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ନାହିଁ।
ଅରୁଂଧତୀ ଵସିଷ୍ଠସ୍ଯ ସପ୍ତର୍ଷୀଣାଂ ଚ ଯାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ଅନସୂଯାତ୍ରିପତ୍ନୀ ଚ ତଥାନ୍ଯାଃ ପ୍ରମଦା ଇହ
ଅରୁନ୍ଧତୀ, ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ସପ୍ତ ଋଷିଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ; ଅନସୂୟା, ଅତ୍ରିଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ଓ ଅନ୍ୟ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଅଛନ୍ତି।
ଵଧ୍ଵୋ ଦୁହିତରଶ୍ଚୈଵ ସଖ୍ଯୋ ଭଗିନିକାସ୍ତଥା। ନାଦ୍ଯାଗତାସ୍ତୁ ତାଃ ସର୍ଵା ଅହଂ ତାଵତ୍ସ୍ଥିତା ଚିରଂ
ବଧୁମାନେ, କନ୍ୟାମାନେ, ସଖୀମାନେ, ଓ ଭଉଣୀମାନେ — ସମସ୍ତେ ଏଯାଁ ଆସିନାହିଁ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛି।
ନାହମେକାକିନୀ ଯାସ୍ଯେ ଯାଵନ୍ନାଯାଂତି ତା ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ବ୍ରୂହି ଗତ୍ଵା ଵିରଂଚିଂ ତୁ ତିଷ୍ଠ ତାଵନ୍ମୁହୂର୍ତକମ୍
ମୁଁ ଏକା ଯିବିନାହିଁ, ସେମାନେ ଆସିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ; ତୁମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଯାଇ କହ, ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଅପେକ୍ଷା କର।
ସର୍ଵାଭିଃ ସହିତା ଚାହମାଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵରାନ୍ଵିତା। ସର୍ଵୈଃ ପରିଵୃତଃ ଶୋଭାଂ ଦେଵୈଃ ସହ ମହାମତେ
ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ ସହ ଶୀଘ୍ର ଆସିବି; ଦେବମାନେ ସହ ଚାରିପାଖରେ ଶୋଭା ନେଇ ଆସିବି, ବୁଦ୍ଧିମାନ।
ଭଵାନ୍ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମାଂ ତଥାହଂ ତୁ ନ ସଂଶଯଃ। ଵଦମାନାଂ ତଥାଧ୍ଵର୍ଯୁସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମାଣମାଗତଃ
ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲାଭ କରିବ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏହି ଲାଭ ପାଇବି। ଏହିପରି କହି, ଅଧ୍ୱର୍ୟୁ ପୁଜାରୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଫେରିଗଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ ଵ୍ଯାକୁଲା ଦେଵ ପ୍ରସକ୍ତା ଗୃହକର୍ମାଣି। ସଖ୍ଯୋ ନାଭ୍ଯାଗତା ଯାଵତ୍ତାଵନ୍ନାଗମନଂ ମମ
ସାବିତ୍ରୀ ଦେବୀ ଗୃହକାର୍ଯ୍ୟରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଚିନ୍ତିତ ଥିଲେ; କହିଲେ — 'ମୋ ସଖୀମାନେ ଆସିନାହିଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ଆସିପାରିବିନାହିଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତୋସ୍ମି ଵୈ ଦେଵ କାଲଶ୍ଚାପ୍ଯତିଵର୍ତ୍ତତେ। ଯତ୍ତେଦ୍ଯ ରୁଚିତଂ ତାଵତ୍ତତ୍କୁରୁଷ୍ଵ ପିତାମହ
ଏପରି କହାଯାଇଛି, ଦେବ; ସମୟ ବହୁତ ହେଉଛି; ଆଜି ଯାହା ତୁମର ଇଚ୍ଛା, ତାହା କର, ପିତାମହ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମା କିଂଚିତ୍କୋପସମନ୍ଵିତଃ। ପତ୍ନୀଂ ଚାନ୍ଯାଂ ମଦର୍ଥେ ଵୈ ଶୀଘ୍ରଂ ଶକ୍ର ଇହାନଯ
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ବ୍ରହ୍ମା କିଛି କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ — 'ଇନ୍ଦ୍ର, ମୋ ପାଇଁ ଏଠାରେ ଶୀଘ୍ର ଅନ୍ୟ ପତ୍ନୀ ଆଣ।'
ଯଥା ପ୍ରଵର୍ତତେ ଯଜ୍ଞଃ କାଲହୀନୋ ନ ଜାଯତେ। ତଥା ଶୀଘ୍ରଂ ଵିଧିତ୍ସ୍ଵ ତ୍ଵଂ ନାରୀଂ କାଂଚିଦୁପାନଯ
ଯେପରି ଯଜ୍ଞ ସଠିକ୍ ସମୟ ବିନା ଆରମ୍ଭ ହୁଏନାହିଁ, ସେପରି ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ନିଷ୍ପତ୍ତି କରି କୌଣସି ଜନନୀକୁ ଆଣିବାକୁ ପଡିବ।
ଯାଵଦ୍ଯଜ୍ଞସମାପ୍ତିର୍ମେ ଵର୍ଣେ ତ୍ଵାଂ ମା କୃଥା ମନଃ। ଭୂଯୋପି ତାଂ ପ୍ରମୋକ୍ଷ୍ଯାମି ସମାପ୍ତୌ ତୁ କ୍ରତୋରିହ
ଯଜ୍ଞ ସମାପ୍ତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ମନରେ କିଛି ଭାବିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; କ୍ରତୁ ସମାପ୍ତି ପରେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପୁନି ମୁକ୍ତ କରିଦେବି।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତଦା ଶକ୍ରୋ ଗତ୍ଵା ସର୍ଵଂ ଧରାତଲଂ। ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଦୃଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଯାସ୍ତେନ ସର୍ଵାଃ ପରପରିଗ୍ରହାଃ
ଏପରି କହିବା ପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭୂମିର ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ଘୁଞ୍ଚିଲେ; ସେ ଦେଖିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ଜନନୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କର ସଂଗୀନୀ।
ଆଭୀରକନ୍ଯା ରୂପାଢ୍ଯା ସୁନାସା ଚାରୁଲୋଚନା। ନ ଦେଵୀ ନ ଚ ଗଂଧର୍ଵୀ ନାସୁରୀ ନ ଚ ପନ୍ନଗୀ
ସେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଆଭୀର କନ୍ୟା, ଅତି ସୁନ୍ଦର, ଶୁଭ୍ର ନାକ ଓ ଆକର୍ଷକ ଚକ୍ଷୁ; ସେ ଦେବୀ ନୁହେଁ, ଗନ୍ଧର୍ବୀ ନୁହେଁ, ଅସୁରୀ ନୁହେଁ, ପନ୍ନଗୀ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ନ ଚାସ୍ତି ତାଦୃଶୀ କନ୍ଯା ଯାଦୃଶୀ ସା ଵରାଂଗନା। ଦଦର୍ଶ ତାଂ ସୁଚାର୍ଵଂଗୀଂ ଶ୍ରିଯଂ ଦେଵୀମିଵାପରାମ୍
ଏପରି ସୁନ୍ଦର କନ୍ୟା ଆଉ କେଉଁଠି ମିଳିବ ନାହିଁ; ସେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଶ୍ରୀଦେବୀ ପରି ଅନ୍ୟ ଦେବୀ ଭଳି।
ସଂକ୍ଷିପନ୍ତୀଂ ମନୋଵୃତ୍ତି ଵିଭଵଂ ରୂପସଂପଦା। ଯଦ୍ଯତ୍ତୁ ଵସ୍ତୁସୌଂଦର୍ଯାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟଂ ଲଭ୍ଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ସେ ତାଙ୍କର ମନ ଓ ରୂପର ଧନକୁ ଏକାଗ୍ର କରିଥିଲେ; ଯେଉଁଠି ଜଗତରେ ଅତିଶୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମିଳିଥାଏ, ସେ ସବୁ ତାଙ୍କରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଥିଲା।
ତତ୍ତଚ୍ଛରୀରସଂଲଗ୍ନଂ ତନ୍ଵଂଗ୍ଯା ଦଦୃଶେ ଵରମ୍। ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚିଂତଯାମାସ ଯଦ୍ଯେଷା କନ୍ଯକା ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ଭଲ ଗୁଣ ତାଙ୍କର ଶରୀରରେ ଲଗିଥିଲା, ତାଙ୍କର କମର ଶୁଭ୍ର ଓ ଶୋଭାମୟ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ର ଚିନ୍ତା କଲେ, 'ଯଦି ଏହି କନ୍ୟା ଅବିବାହିତ ହେଉ।'
ତନ୍ମତ୍ତଃ କୃତପୁଣ୍ଯୋନ୍ଯୋ ନ ଦେଵୋ ଭୁଵି ଵିଦ୍ଯତେ। ଯୋଷିଦ୍ରତ୍ନମିଦଂ ସେଯଂ ସଦ୍ଭାଗ୍ଯାଯାଂ ପିତାମହଃ
ମୋ ଛଡା ଭୂମିରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦେବତା ଏପରି ପୁଣ୍ୟ ଅର୍ଜନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଯୋଷିତ୍ ରତ୍ନ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ପିତାମହଙ୍କ ପାଇଁ।
ସରାଗୋ ଯଦି ଵା ସ୍ଯାତ୍ତୁ ସଫଲସ୍ତ୍ଵେଷ ମେ ଶ୍ରମଃ। ନୀଲାଭ୍ର କନକାଂଭୋଜ ଵିଦ୍ରୁମାଭାଂ ଦଦର୍ଶ ତାଂ
ଯଦି ସେ ରାଗିନୀ ହେଉ, ତେବେ ମୋର ଶ୍ରମ ଫଳଦାୟି ହେବ; ସେ ନୀଳ ମେଘ, ସୁନା ମନ୍ଦାର ଓ ପାରିଜାତ ରଙ୍ଗରେ ଦେଖିଲେ।
ତ୍ଵିଷଂ ସଂବିଭ୍ରତୀମଂଗୈଃ କେଶଗଂଡେ କ୍ଷଣାଧରୈଃ। ମନ୍ମଥାଶୋକଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ପ୍ରୋଦ୍ଭିନ୍ନାଂ କଲିକାମିଵ
ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା, କେଶ, ଗଣ୍ଡ ଓ ଅଧର ମଧୁର; ମନମଥ ଆଶୋକ ଗଛର ମୁଞ୍ଚିଥିବା କଳି ପରି।
ପ୍ରଦଗ୍ଧହୃଚ୍ଛଯେନୈଵ ନେତ୍ରଵହ୍ନିଶିଖୋତ୍କରୈଃ। ଧାତ୍ରା କଥଂ ହି ସା ସୃଷ୍ଟା ପ୍ରତିରୂପମପଶ୍ଯତା
ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଅଗ୍ନିରେ ପୋଡ଼ିଥିଲା, ଚକ୍ଷୁ ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦେଉଥିଲା; ଧାତା କିପରି ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ, ସମାନ କୌଣସି ଦେଖିନଥିଲେ।
କଲ୍ପିତା ଚେତ୍ସ୍ଵଯଂ ବୁଧ୍ଯା ନୈପୁଣ୍ଯସ୍ଯ ଗତିଃ ପରା। ଉତ୍ତୁଂଗାଗ୍ରାଵିମୌ ସୃଷ୍ଟୌ ଯନ୍ମେ ସଂପଶ୍ଯତଃ ସୁଖଂ
ଯଦି ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱୟଂ ବୁଦ୍ଧି ଦ୍ୱାରା ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା, ତେବେ କଳାର ଗତି ସର୍ବୋତ୍ତମ; ତାଙ୍କର ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ପର୍ବତ ଦୁଇଟି ମୋତେ ଦେଖିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।