ପ୍ରାଗ୍ଵଂଶକାଯୋ ଦ୍ଯୁତିମାନ୍ନାନାଦୀକ୍ଷାଭିରର୍ଚିତଃ। ଦକ୍ଷିଣାହୃଦଯୋ ଯୋଗୀ ମହାସତ୍ରମଯୋ ମହାନ୍
ଯାହାଙ୍କର ଶରୀର ପୂର୍ବ ଅଲ୍ତାର, ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ବିଭିନ୍ନ ଦୀକ୍ଷାରେ ପୂଜିତ, ହୃଦୟ ଦକ୍ଷିଣ, ଯୋଗୀ, ମହାଯଜ୍ଞର ଅବତାର, ମହାନ୍—
ଉପାକର୍ମେଷ୍ଟିରୁଚିରଃ ପ୍ରଵର୍ଗ୍ଯାଵର୍ତଭୂଷଣଃ। ଛାଯାପତ୍ନୀସହାଯୋ ଵୈ ମଣିଶୃଂଗମିଵୋଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ଉପକର୍ମରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ପ୍ରବର୍ଗ୍ୟ ପାତ୍ରର ଘୂର୍ଣ୍ଣନରେ ଶୋଭିତ, ଛାୟାପତ୍ନୀ ସହିତ, ମଣିର ଶିଖର ପରି ଉଚ୍ଚ—
ସର୍ଵଲୋକହିତାତ୍ମା ଯୋ ଦଂଷ୍ଟ୍ରଯାଭ୍ଯୁଜ୍ଜହାରଗାମ୍। ତତଃ ସ୍ଵସ୍ଥାନମାନୀଯ ପୃଥିଵୀଂ ପୃଥିଵୀଧରଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକର ମଙ୍ଗଳରେ ନିବେଶିତ ଆତ୍ମା, ଦାଢ଼ିରେ ପୃଥିବୀକୁ ଉଠାଇ, ପରେ ସେଉଁଠି ସ୍ଥାପନ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କଲେ—
ତତୋ ଜଗାମ ନିର୍ଵାଣଂ ପୃଥିଵୀଧାରଣାଦ୍ଧରିଃ। ଏଵମାଦିଵରାହେଣ ଧୃତ୍ଵା ବ୍ରହ୍ମହିତାର୍ଥିନା
ତାପରେ ହରି, ପୃଥିବୀକୁ ଧାରଣ କରି, ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏଭଳି ପ୍ରାଚୀନ ବରାହ ଦ୍ୱାରା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନିମିତ୍ତେ, ପୃଥିବୀ ଧରାଗତ ହେଲା—
ଉଦ୍ଧୃତା ପୁଷ୍କରେ ପୃଥ୍ଵୀ ସାଗରାଂବୁଗତା ପୁରା। ଵୃତଃ ଶମଦମାଭ୍ଯାଂ ଯୋ ଦିଵ୍ଯେ କୋକାମୁଖେ ସ୍ଥିତଃ
ପ୍ରାଚୀନକାଳରେ ସାଗରରେ ବିଲୀନ ପୃଥିବୀ, ପଦ୍ମରେ ଉଠାଯାଇଥିଲା; ଶାନ୍ତି ଓ ଦମ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇ, ଦିବ୍ୟ କୋକାମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ—
ଆଦିତ୍ଯୈର୍ଵସୁଭିଃ ସାଧ୍ଯୈର୍ମରୁଦ୍ଭିର୍ଦୈଵତୈଃ ସହ। ରୁଦ୍ରୈର୍ଵିଶ୍ଵସହାଯୈଶ୍ଚ ଯକ୍ଷରାକ୍ଷସକିନ୍ନରୈଃ
ଆଦିତ୍ୟ, ବସୁ, ସାଧ୍ୟ, ମରୁତ ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ, ରୁଦ୍ର, ବିଶ୍ୱସହାୟ, ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, କିନ୍ନରମାନେ ସହିତ—
ଦିଗ୍ଭିର୍ଵିଦିଗ୍ଭିଃ ପୃଥିଵୀ ନଦୀଭିଃ ସହ ସାଗରୈଃ। ଚରାଚରଗୁରୁଃ ଶ୍ରୀମାନ୍ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମଵିଦାଂଵରଃ
ଦିଗ୍ ଓ ବିଦିଗ୍, ପୃଥିବୀ, ନଦୀ ଓ ସାଗରମାନେ ସହିତ, ଚରାଚରର ଗୁରୁ, ଶ୍ରୀମାନ୍ ବ୍ରହ୍ମା, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—
ଉଵାଚ ଵଚନଂ କୋକାମୁଖଂ ତୀର୍ଥଂ ତ୍ଵଯା ଵିଭୋ। ପାଲନୀଯଂ ସଦା ଗୋପ୍ଯଂ ରକ୍ଷା କାର୍ଯା ମଖେ ତ୍ଵିହ
କହିଲେ: 'କୋକାମୁଖ ତୀର୍ଥକୁ ତୁମେ ସଦା ରକ୍ଷା କର; ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିବା ଓ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞ ସମୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବା ଦରକାର।'
ଏଵଂ କରିଷ୍ଯେ ଭଗଵଂସ୍ତଦା ବ୍ରହ୍ମାଣମୁକ୍ତଵାନ୍। ଉଵାଚ ତଂ ପୁନର୍ବ୍ରହ୍ମା ଵିଷ୍ଣୁଂ ଦେଵଂ ପୁରଃ ସ୍ଥିତମ୍
'ଏପରି ମୁଁ କରିବି, ଭଗବନ୍,' ବ୍ରହ୍ମା ଉତ୍ତର ଦେଲେ; ପୁନି ବ୍ରହ୍ମା, ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କହିଲେ—
ତ୍ଵଂ ହି ମେ ପରମୋ ଦେଵସ୍ତ୍ଵଂ ହି ମେ ପରମୋ ଗୁରୁଃ। ତ୍ଵଂ ହି ମେ ପରମଂ ଧାମ ଶକ୍ରାଦୀନାଂ ସୁରୋତ୍ତମ
'ତୁମେ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତା, ତୁମେ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗୁରୁ, ତୁମେ ମୋର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ।'
ଉତ୍ଫୁଲ୍ଲାମଲପଦ୍ମାକ୍ଷ ଶତ୍ରୁପକ୍ଷ କ୍ଷଯାଵହ। ଯଥା ଯଜ୍ଞେନ ମେ ଧ୍ଵଂସୋ ଦାନଵୈଶ୍ଚ ଵିଧୀଯତେ
'ପୁରା ଖିଲିଥିବା ନିର୍ମଳ ପଦ୍ମ ଦୃଷ୍ଟି, ଶତ୍ରୁ ଦଳକୁ ନଶ୍ୱନ କରୁଥିବା, ଯେପରି ମୋର ଯଜ୍ଞ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ୱନ କରେ, ସେପରି ତୁମେ କର।'
ତଥା ତ୍ଵଯା ଵିଧାତଵ୍ଯଂ ପ୍ରଣତସ୍ଯ ନମୋସ୍ତୁ ତେ। ଵିଷ୍ଣୁରୁଵାଚ। ଭଯଂ ତ୍ଯଜସ୍ଵ ଦେଵେଶ କ୍ଷଯଂ ନେଷ୍ଯାମି ଦାନଵାନ୍
'ଏପରି ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ, ଯେ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର କରେ; ମୁଁ ତୁମକୁ ନମନ କରୁଛି।' ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ: 'ଦେବତାଙ୍କର ନାଥ, ଭୟ ଛାଡ଼; ମୁଁ ଦାନବମାନେ ନଶ୍ୱନ କରିଦେବି।'
ଯେ ଚାନ୍ତେ ଵିଘ୍ନକର୍ତାରୋ ଯାତୁଧାନାସ୍ତଥାଽସୁରାଃ। ଘାତଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ସର୍ଵାନ୍ସ୍ଵସ୍ତି ତିଷ୍ଠ ପିତାମହ
'ଯେମାନେ ଶେଷରେ ବାଧା ଦେଇଥିବେ, ଯାତୁଧାନ ଓ ଅସୁରମାନେ, ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବିନାଶ କରିଦେବି; ପିତାମହ, ନିର୍ଭୟ ରୁହ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ୍ଥିତସ୍ତତ୍ର ସାହାଯ୍ଯେନ କୃତକ୍ଷଣଃ। ପ୍ରଵଵୁଶ୍ଚ ଶିଵା ଵାତାଃ ପ୍ରସନ୍ନାଶ୍ଚ ଦିଶୋ ଦଶ
ଏପରି କହି, ସେଠାରେ ଥିଲେ, ସହଯୋଗ ପାଇଁ ସଦା ପ୍ରସ୍ତୁତ; ଶୁଭ ପବନ ବହିଲା, ଦଶ ଦିଗ ନିର୍ମଳ ହେଲା।
ସୁପ୍ରଭାଣି ଚ ଜ୍ଯୋତୀଂଷି ଚଂଦ୍ରଂ ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ନ ଵିଗ୍ରହଂ ଗ୍ରହାଶ୍ଚକ୍ରୁଃ ପ୍ରସେଦୁଶ୍ଚାପି ସିଂଧଵଃ
ଦୀପ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଆଲୋକମାନେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କଲେ; ଗ୍ରହମାନେ କୌଣସି କ୍ଷତି କରିଲେ ନାହିଁ, ସମୁଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଇ ରହିଲେ।
ନୀରଜସ୍କା ଭୂମିରାସୀତ୍ସକଲା ହ୍ଲାଦଦାସ୍ତ୍ଵପଃ। ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମାର୍ଗଂ ସରିତୋ ନାପି ଚୁକ୍ଷୁଭୁରର୍ଣଵାଃ
ଭୂମି ଧୂଳିହୀନ ହେଲା, ପାଣି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା, ନଦୀମାନେ ନିଜ ମାର୍ଗରେ ବହିଲେ, ସମୁଦ୍ର ଚଞ୍ଚଳ ହେଲେ ନାହିଁ।
ଆସନ୍ଶୁଭାନୀଂଦ୍ରିଯାଣି ନରାଣାମଂତରାତ୍ମନାମ୍। ମହର୍ଷଯୋ ଵୀତଶୋକା ଵେଦାନୁଚ୍ଚୈରଵାଚଯନ୍
ଲୋକମାନଙ୍କର ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଶୁଭ ହେଲା; ମହାର୍ଷିମାନେ ଶୋକରହିତ ହୋଇ, ବେଦକୁ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ପାଠ କଲେ।
ଯଜ୍ଞେ ତସ୍ମିନ୍ହଵିଃ ପାକେ ଶିଵା ଆସଂଶ୍ଚ ପାଵକାଃ। ପ୍ରଵୃତ୍ତଧର୍ମସଦ୍ଵୃତ୍ତା ଲୋକା ମୁଦିତମାନସାଃ
ସେ ଯଜ୍ଞରେ ହବି ଦେବାବେଳେ ଅଗ୍ନି ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା; ଲୋକମାନେ ଧର୍ମ ଓ ସଦ୍ବ୍ୟବହାରରେ ଅଟୁଟ ରହି, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ଥିଲେ।
ଵିଷ୍ଣୋଃ ସତ୍ଯପ୍ରତିଜ୍ଞସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵାରିନିଧନା ଗିରଃ। ତତୋ ଦେଵାଃ ସମାଯାତା ଦାନଵା ରାକ୍ଷସୈସ୍ସହ
ସତ୍ୟବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁ ନାଶ ହେବା ବିଷୟରେ ଶୁଣି, ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ସହିତ ଆସିଲେ।
ଭୂତପ୍ରେତପିଶାଚାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ତତ୍ରାଗତାଃ କ୍ରମାତ୍। ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ନାଗା ଵିଦ୍ଯାଧରାଗଣାଃ
ସମସ୍ତ ଭୂତ, ପ୍ରେତ, ପିଶାଚ ଏକ ପରେ ଏକ ଆସିଲେ; ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା, ନାଗ ଓ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ଵାନସ୍ପତ୍ଯାଶ୍ଚୌଷଧଯୋ ଯଚ୍ଚେହେଦ୍ଯଚ୍ଚ ନେହତି। ବ୍ରହ୍ମାଦେଶାନ୍ମାରୁତେନ ଆନୀତାଃ ସର୍ଵତୋ ଦିଶଃ
ଗଛ, ଔଷଧି ଓ ଯାହା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ କିମ୍ବା ନାହିଁ, ସବୁକିଛି ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପବନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆଣାଗଲା।
ଯଜ୍ଞପର୍ଵତମାସାଦ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣାମଭିତୋଦିଶମ୍। ସୁରା ଉତ୍ତରତଃ ସର୍ଵେ ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତେ ସ୍ଥିତାଃ
ଯଜ୍ଞ ପର୍ବତର ଦକ୍ଷିଣ ପାର୍ଶ୍ୱକୁ ପହଞ୍ଚି, ସମସ୍ତ ଦେବତା ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶରେ ପର୍ବତର ସୀମାରେ ଦଢ଼ି ହେଲେ।
ଗଂଧର୍ଵାପ୍ସରସଶ୍ଚୈଵ ମୁନଯୋ ଵେଦପାରଗାଃ। ପଶ୍ଚିମାଂ ଦିଶମାସ୍ଥାଯ ସ୍ଥିତାସ୍ତତ୍ର ମହାକ୍ରତୌ
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀ ଋଷିମାନେ ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ସେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ଅପସ୍ଥାନ ନେଲେ।
ସର୍ଵେ ଦେଵନିକାଯାଶ୍ଚ ଦାନଵାଶ୍ଚାସୁରାଗଣାଃ। ଅମର୍ଷଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ସୁପ୍ରୀତାସ୍ତେ ପରସ୍ପରମ୍
ସମସ୍ତ ଦେବମଣ୍ଡଳୀ, ଦାନବ ଓ ଅସୁରମାନେ ଦ୍ୱେଷ ଛାଡ଼ି, ପରସ୍ପରେ ବହୁତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଋଷୀନ୍ପର୍ଯଚରନ୍ସର୍ଵେ ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଂସ୍ତଥା। ଋଷଯୋ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜା ଦେଵର୍ଷଯସ୍ତଥା
ସମସ୍ତେ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ସେବା କଲେ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ ପାଇଲେ; ଋଷି, ବ୍ରହ୍ମର୍ଷି, ଦ୍ୱିଜ ଓ ଦେବର୍ଷିମାନେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ରାଜର୍ଷଯୋ ମୁଖ୍ଯତମାସ୍ସମାଯାତାଃ ସମଂତତଃ। କତମଶ୍ଚ ସୁରୋପ୍ଯତ୍ର କ୍ରତୌ ଯାଜ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାର୍ଷିମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆସିଲେ; କିଏ ଏଠାରେ ଯଜ୍ଞରେ ପୂଜିତ ହେବେ, ତାହା ଭାବିଲେ।
ପଶଵଃ ପକ୍ଷିଣଶ୍ଚୈଵ ତତ୍ର ଯାତା ଦିଦୃକ୍ଷଵଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣା ଭୋକ୍ତୁକାମାଶ୍ଚ ସର୍ଵେ ଵର୍ଣାନୁପୂର୍ଵଶଃ
ପଶୁ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଆସିଲେ; ସମସ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଭୋଜନ ପାଇଁ ଆସିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଚ ଵରୁଣୋ ରତ୍ନଂ ଦକ୍ଷଶ୍ଚାନ୍ନଂ ସ୍ଵଯଂ ଦଦୌ। ଆଗତ୍ଯଵରୁଣୋଲୋକାତ୍ପକ୍ଵଂଚାନ୍ନଂସ୍ଵତୋପଚତ୍
ବରୁଣ ନିଜେ ମଣି ଦେଲେ, ଦକ୍ଷ ନିଜେ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ; ବରୁଣଙ୍କ ଲୋକରୁ ଆସି, ସେ ନିଜେ ପକା ଖାଦ୍ୟ ପରିବେଶନ କଲେ।
ଵାଯୁର୍ଭକ୍ଷଵିକାରାଂଶ୍ଚ ରସପାଚୀ ଦିଵାକରଃ। ଅନ୍ନପାଚନକୃତ୍ସୋମୋ ମତିଦାତା ବୃହସ୍ପତିଃ
ବାୟୁ ବିଭିନ୍ନ ରସ ଆଣିଲେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ରସକୁ ପକାଇଲେ, ସୋମ ଅନ୍ନ ପକାଇଲେ, ବୃହସ୍ପତି ବୁଦ୍ଧି ଦେଲେ।
ଧନଦାନଂ ଧନାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସରସ୍ଵତୀ ନଦାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଗଂଗାଦେଵୀ ସନର୍ମଦା
ଧନର ଅଧିପତି ଧନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଷାକ ଦେଲେ; ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀ ଦେବୀ, ଗଙ୍ଗା ଓ ନର୍ମଦା ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।