ଅଥାରୁହ୍ଯ ହରସ୍ଯାଂଗଂ ଗଲମାଵେଷ୍ଟ୍ଯ ସଂସ୍ଥିତଃ । ତସ୍ଯ ନିଶ୍ଵାସପଵନୈରଥ ଜାତୋ ହୁତାଶନଃ
ଏହାପରେ, ଶିବଙ୍କ ଶରୀର ଉପରେ ଚଢି, ଗଳାକୁ ଚାପି ରହିଗଲା; ତାଙ୍କ ଶ୍ୱାସରୁ ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।
ତସ୍ଯୋଷ୍ମଣା ଚଂଦ୍ର ଲେଖା ଜଟାଜୂଟାଟଵୀ ସ୍ଥିତା । ସାର୍ଦ୍ରତାଂ ତୁ ତଦା ସାଯାତ୍ପ୍ଲାଵିତଂ ତଦ୍ଵପୁର୍ଯଥା
ତାଙ୍କ ତାପରେ, ଜଟାର ଅଟବୀରେ ଥିବା ଚାନ୍ଦ୍ରକଳା ଭିଜିଗଲା; ଏହି ଶରୀର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଳିଗଲା।
ତସ୍ଯାହ୍ଯମୃତଧାରାଭିର୍ବ୍ରହ୍ମମସ୍ତକମାଲିକା । ହରମୌଲିକପାଲାନାମଭୂତ୍ସଂଜୀଵିତା ତଦା
ତାଙ୍କର ଅମୃତ ଧାରାରେ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ହରଙ୍କ ଶିରୋପରି ମାଳା ପରି ଶୋଭା ପାଇଲା; ସେ ସମୟରେ ସେମାନେ ପୁନଃ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ।
ପପାଠ ପୂର୍ଵମଭ୍ଯସ୍ତଂ ସର୍ଵଯୋଗଶ୍ରୁତିକ୍ରମମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରସ୍ପରାଧୀତଂ ଵିଵଦଂତି ଶିରାଂସ୍ଯଥ
ସେ ପୂର୍ବରୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ସମସ୍ତ ଯୋଗ ଓ ଶ୍ରୁତିର କ୍ରମ ପଠିଲେ; ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟର ପଠିଥିବା ଶୁଣି, ଶିରଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରେ ବିବାଦ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ଅହମାଦିରହଂ ପୂର୍ଵମହମେଵ ପରାତ୍ପରଃ । ଅହଂ ସ୍ରଷ୍ଟା ଅହଂ ପାତେତ୍ଯୁତ୍ସୁକାନି ପରସ୍ପରମ୍
ମୁଁ ଆଦି, ମୁଁ ପୂର୍ବ, ମୁଁ ସବୁଠାରୁ ଉଚ୍ଚ, ମୁଁ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ମୁଁ ପାଳକ—ଏଭଳି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସୁକତାରେ ବିବାଦ କରିଲେ।
ଶୋଚଂତ୍ଯେତାନି ନୋ ଦତ୍ତଂ ନୋ ଭୁକ୍ତଂ ନ ହୁତଂ ମଯା । ଲୋଭଗ୍ରସ୍ତେନ ମନସା ନୋ ଵିତ୍ତଂ ବ୍ରହ୍ମଣେଽପି ତମ୍
ସେମାନେ ଦୁଃଖ କରିଲେ: 'ଏଗୁଡିକ ମୋତେ ଦିଆଯାଇନି, ଭୋଗ କରାଯାଇନି, ହୋମ କରାଯାଇନି; ଲୋଭରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ମନରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧନ ଦିଆଯାଇନି।'
ଅଥେଶ୍ଵରଜଟାଜୂଟାଦାଵିରାସୀଦ୍ଗଣୋ ମହାନ୍ । ତ୍ର୍ଯାନନସ୍ତ୍ରିଚରଣସ୍ତ୍ରିପୁଚ୍ଛଃ ସପ୍ତହସ୍ତଵାନ୍
ତାପରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଜଟାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଗଣ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ; ସେ ତିନି ମୁହଁ, ତିନି ପା, ତିନି ପୁଛ ଓ ସାତଟି ହାତ ଥିଲେ।
ସ ଚ କୀର୍ତିମୁଖୋ ନାମ ପିଂଗଲୋ ଜଟିଲୋ ମହାନ୍ । ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା କପାଲାଲୀ ଭଯାତ୍ତସ୍ଥୌ ମୃତେଵ ସା ୩୭*। ପୁରତଃ ପ୍ରାହ ସଗଣସ୍ତତଃ କୀର୍ତିମୁଖଃ ପ୍ରଭୁମ୍ । ପ୍ରଣିପତ୍ଯ ଶିଵଂ ଦେଵମତ୍ଯର୍ଥଂ କ୍ଷୁଧିତଃ ପ୍ରଭୋ
ସେ ବଡ଼, ପିଙ୍ଗଳ କେଶ, ଜଟାଧାରୀ, କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ନାମରେ ପରିଚିତ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, କପାଳମାଳା ଭୟରେ ଜଣେ ମୃତ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲା। ପରେ, ଗଣମାନେ ସହିତ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଅତି ଭୋକା ଅବସ୍ଥାରେ ଶିବଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ।
ତଦୋକ୍ତଃ ଶଂକରେଣାହୋ ଭକ୍ଷଯ ତ୍ଵଂ ରଣେ ହତାନ୍ । କ୍ଷଣଂ ଵିଚାର୍ଯ ସ ଗଣଃ କ୍ଵାପ୍ଯଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରଣଂ ତଦା
ଶଂକରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, 'ଯୁଦ୍ଧରେ ମରିଥିବା ଲୋକମାନେ ଖାଇଅ' ଭାବେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ; ଏକ କ୍ଷଣ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ଗଣ କୌଣସି ଯୁଦ୍ଧ ନ ଦେଖି, ମୃତ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ।
ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଭକ୍ଷିତୁଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ଶଂକରେଣ ନିଵାରିତଃ । ତତଃ କୀର୍ତିମୁଖେନାଥ ସ୍ଵାଂଗଂ ସର୍ଵଂ ଚ ଭକ୍ଷିତମ୍
ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଖାଇବାକୁ ଆଗେଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଶଂକର ରୋକିଦେଲେ; ତାପରେ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖ ନିଜ ଶରୀରକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୋଗ କରିଲେ।
ବୁଭୁକ୍ଷିତେନ ଚାତ୍ଯଂତଂ ନିଷିଦ୍ଧେନ ଚ ସର୍ଵତଃ । ତତ୍ସାହସଂ ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭକ୍ତିଂ କୀର୍ତ୍ତିମୁଖସ୍ଯ ଚ
ଅତି ଭୋକା ଓ ସମସ୍ତଠାରୁ ନିଷେଧିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ସାହସ ଓ ଭକ୍ତି ଦେଖି, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ତମୁଵାଚେଶ୍ଵରଃ ପ୍ରୀତଃ ପ୍ରାସାଦେ ତିଷ୍ଠ ମେ ସଦା । ତ୍ଵଚ୍ଚିତ୍ତରହିତୋ ଯଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯତି ମମାଲଯେ
ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଈଶ୍ୱର କହିଲେ: 'ମୋ ପ୍ରାସାଦରେ ସଦା ରହ; ଯେଉଁଠାରେ ତୁମର ସ୍ମୃତି ନଥିବା, ମୋ ଆଶ୍ରମରେ—'
ସ ପତିଷ୍ଯତି ଶୀଘ୍ରଂ ହୀତ୍ଯୁକ୍ତଃ ସୋଂଽତର୍ହିତୋଽଭଵତ୍ । ଶଂଭୋର୍ମୂଧ୍ନି ତଦା ଦେଵା ଵଵୃଷୁଃ ପୁଷ୍ପଵୃଷ୍ଟିଭିଃ
'ସେ ଶୀଘ୍ର ତଳେ ପଡ଼ିବ', ଏଭଳି କହି, ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ; ସେ ସମୟରେ ଦେବମାନେ ଶଂଭୁଙ୍କ ମୁଣ୍ଡିଉପରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରିଲେ।
ଏଵମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଭାଯାଂ ତୁ ତ୍ରିଶୂଲିନଃ । ସ୍ଵର୍ଭାନୁରପି ଦେଵେଶଂ ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିସ୍ମିତଃ
ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ସଭାରେ ଏପରି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ପୁନି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ସ୍ପୃଶଂତି ତ୍ଵାଂ କଥଂ ଭାଵଂ ସ୍ଵାଧୀନଂ ଯୋଗିନଂ ବଲାତ୍ । ଇଂଦ୍ରିଯୈଃ ପୂଜ୍ଯସେ ତ୍ଵଂ ହି ପ୍ରାପ୍ଯୋଽଯଂ ଵିଷଯୈଃ କଥମ୍
'ଭବ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁ ଭଳି ନିଜ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରହି, ତୁମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ କିପରି ଜବରଦସ୍ତି ସ୍ପର୍ଶ କରନ୍ତି? ତୁମେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ, କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବିଷୟରେ କିପରି ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ?'
ବ୍ରାହ୍ମାଦିଲୋକପାଲାନାଂ ପୂଜାଂ ଗୃହ୍ଣାସି ସର୍ଵତଃ । ନ ତ୍ଵଂ ପଶ୍ଯସି କଂ ଦେଵଂ ତ୍ଵଂ ପୂଜଯସି କଂଚନ
'ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କର ପୂଜା ତୁମେ ସମସ୍ତଠାରୁ ଗ୍ରହଣ କର; କିନ୍ତୁ ଦେବ, ତୁମେ କାହାକୁ ଦେଖନାହିଁ, କାହାକୁ ପୂଜା କରନାହିଁ।'
ଈଶ୍ଵରୋଽସି କଥଂ ଲୋକେ ଭିକ୍ଷାଭୋଜୀ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ । ସଂଗୋପଯସି ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ର ଗୌରୀଂ ରମ୍ଯାଂ ପ୍ରଯଚ୍ଛ ମେ
'ତୁମେ ଈଶ୍ୱର ହୋଇ ଲୋକରେ ଭିକ୍ଷା ଭୋଜନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ; ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ନାଥ, ତୁମେ ରମ୍ୟ ଗୌରୀକୁ ଲୁଚାଇ ରଖ; ମୋତେ ଗୌରୀକୁ ଦିଅ।'
ସ୍କଂଦଲଂବୋଦରାଭ୍ଯାଂ ତ୍ଵଂ ପୁତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ସହିତୋଽଧୁନା । ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ତୁ ଭ୍ରମ ନିତ୍ଯଂ ଗୃହେଗୃହେ
'ଏବେ ତୁମେ ତୁମର ପୁଅ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଲମ୍ବୋଦର ସହିତ, ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର ନେଇ, ସଦା ଘରଘରେ ଘୁଞ୍ଚିବା।'
ଏଵଂ ବହୁଵିଧଂ ତତ୍ର ରାହୁରାହେଶ୍ଵରଂ ପ୍ରତି । ଭଗଵାନପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ନୋତ୍ତରଂ କିଂଚିଦବ୍ରଵୀତ୍
ଏଭଳି ବହୁ ପ୍ରକାରରେ ରାହୁ ଏଠାରେ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ କହିଲେ; କିନ୍ତୁ ଭଗବାନ ଏହି କଥା ଶୁଣି, କିଛି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ନାହିଁ।
ଅଥେଶଂ ମୌନିନଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ରାହୁର୍ନଂଦିନମବ୍ରଵୀତ୍ । ତ୍ଵ ମଂତ୍ରୀ ହ୍ଯସି ସେନାନୀର୍ଵିକଟାନନ ବିଂବଧୃକ୍ 6.10.
ତାପରେ ମୌନ ଈଶ୍ୱରକୁ ଛାଡ଼ି, ରାହୁ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ତୁମେ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାପତି, ବିକଟ ମୁହଁ ଓ ଚିହ୍ନଧାରୀ।'
ଏଵମାଚରିତ ଭ୍ରଷ୍ଟଂ ତ୍ଵଂ ଶିକ୍ଷଯିତୁମର୍ହସି । ନୋଚେଦ୍ରୋଷେଣେଂଦ୍ର ଇଵ ପତିଷ୍ଯତି ରଣେ ହତଃ
ଏପରି ଭୁଲ କାମ କରିଛ, ତୁମେ ଶିଖିବାକୁ ଉଚିତ। ନହେଲେ, କ୍ରୋଧରେ, ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଯୁଦ୍ଧରେ ହତ ହେଇ ପଡିଯିବ।
ଇତ୍ଯାକର୍ଣ୍ଯ ଵଚସ୍ତସ୍ଯ ନଂଦୀ ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ଚେଶ୍ଵରମ୍ । ଭ୍ରୂସଂଜ୍ଞଯୈଵ ସ ତଦା ମତମାଜ୍ଞାଯ ଶୂଲିନଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ନନ୍ଦି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଜଣାଇଲେ; ଭୂକୁଟି ଭଙ୍ଗିରେ, ସେ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ବୁଝିଗଲେ।
ସଂପୂଜ୍ଯ ପ୍ରେଷଯାମାସ ରାହୁଂ ନଂଦୀ ଗଣାଗ୍ରଣୀଃ । ଅଥ ଜାଲଂଧରଂ ଗତ୍ଵା କଥଯାମାସ ଵିସ୍ତରାତ୍ । ସ୍ଵର୍ଭାନୁସ୍ତସ୍ଯ ଵୃତ୍ତାଂତଂ ଗୌରୀରୂପଂ ମନୋହରମ୍
ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଗଣମାନ୍ୟ ନନ୍ଦି ରାହୁଙ୍କୁ ପଠାଇଲେ; ପରେ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ସ୍ୱର୍ଭାନୁ ଓ ଗୌରୀଙ୍କ ମନୋହର ରୂପ ସହିତ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିଲେ।
ନାରଦଉଵାଚ- ନାରାଯଣସ୍ତଦା ଦେଵୋ ଜଟାଵଲ୍କଲଧାର୍ଯଥ । ଦ୍ଵିତୀଯୋଽନୁଚରସ୍ତସ୍ଯ ହ୍ଯାଯଯୌ ଫଲହସ୍ତଵାନ୍
ନାରଦ କହିଲେ—ସେ ସମୟରେ, ନାରାୟଣ ଭଗବାନ ଜଟା ଓ ଭାଲି ଜାମା ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱିତୀୟ ସହାୟ ଫଳ ହାତରେ ଧରି ଆସିଲେ।
ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ୍ମରଦୂତୀ ସା ଵିଲଲାପ ମୃଗେକ୍ଷଣା । ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଵଚନଂ ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରୋଚତୁସ୍ତାଂ ଚ ତାଵୁଭୌ
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୃଗନୟନୀ ସେ କାମଦୂତୀ ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ; ତାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଦୁଇଜଣେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭଯଂ ମା ଗଚ୍ଛ କଲ୍ଯାଣି ତ୍ଵାମାଵାଂ ତ୍ରାତୁମାଗତୌ । ଵନେ ଘୋରେ ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସି କଥଂ ଦୁଷ୍ଟନିଷେଵିତେ
ଭୟ କରିନାହ, ଶୁଭେ; ଆମେ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଆସିଛୁ। ଏହି ଭୟଙ୍କର ଜଙ୍ଗଲ, ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଯେଉଁଠି ରହନ୍ତି, କିପରି ତୁମେ ଏଠି ଆସିଗଲ?
ଏଵମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତାଂ ତନ୍ଵୀଂ ରାକ୍ଷସଂ ପ୍ରାହ ମାଧଵଃ । ମୁଂଚେମାମଧମାଚାର ମୃଦ୍ଵଂଗୀଂ ଚାରୁହାସିନୀମ୍
ଏପରି ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ମାଧବ ସେ ସୁନ୍ଦରୀକୁ ଦେଖି ରାକ୍ଷସକୁ କହିଲେ: 'ଏହି ମୃଦୁ ଅଙ୍ଗ ଓ ମନୋହର ହସିଥିବା ନାରୀକୁ ତୁମ ଖରାପ କାମରୁ ଛାଡିଦିଅ।'
ରେରେ ମୂର୍ଖ ଦୁରାଚାର କିଂ କର୍ତୁଂ ତ୍ଵଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତଃ । ସର୍ଵସ୍ଵଂ ଲୋକନେତ୍ରାଣାମାହାରଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତଃ
ରେ ମୂର୍ଖ, ଖରାପ କାମ କରୁଥିବା, କଣ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ? ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଚକୁକୁ ତୁମ ଖାଦ୍ୟ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଭଵ ପୁଣ୍ଯପ୍ରଭାଵେଯଂ ହଂସ୍ଯେତାଂ ମଂଡନଂ ଭୁଵଃ । ଅଦ୍ଯଲୋକଂ ନିରାଲୋକଂ କଂଦର୍ପଂ ଦର୍ପଵର୍ଜିତମ୍
ପୁଣ୍ୟର ଶକ୍ତିରେ, ଏହି ପୃଥିବୀର ଶୋଭା ନଷ୍ଟ ହେଉ; ଆଜି ଜଗତ ଅନ୍ଧାର ହେଉ, କାମ ଅହଂକାର ହରାଇଯାଉ।
କରିଷ୍ଯସ୍ଯଧୁନା ତ୍ଵଂ ଚ ହତ୍ଵା ଵୃଂଦାରିକାଂ ଵନେ । ତସ୍ମାଦିମାଂ ଵିମୁଂଚାଶୁ ସୁଖପ୍ରାସାଦଦେଵତାମ୍
ଏବେ ତୁମେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବୃନ୍ଦାକୁ ମାରି ଏହି କାମ କରିବାକୁ ଯାଉଛ; ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ଏହି ସୁଖର ଦେବୀକୁ ଛାଡିଦିଅ।